محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

مدرسه فیلم‌سازی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته واکاوی فیلم «فارگو» اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته معرفی نقد آنلاین فیلم «داستان عامه‌پسند» اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

فیلم فارگو 
کارگردان جوئل کوئن
تهیه‌کننده ایتن کوئن
نویسنده جوئل و ایتن کوئن
بازیگران فرانسیس مک‌دورمند
ویلیام اچ میسی
استیو بوشمی
استیو پارک
موسیقی کارتر برول
فیلم‌بردار راجر دیکینس
تدوین‌گر جوئل و ایتن کوئن
تاریخ‌های انتشار
۸ مارس ۱۹۹۶
ایالات متحده
۳۱ می ۱۹۹۶
بریتانیا
مدت زمان
۹۸ دقیقه
زبان انگلیسی
هزینهٔ فیلم ۷ میلیون دلار
فروش گیشه ۶۰٬۶ میلیون دلار

فارگو
(به انگلیسی: Fargo)
فیلمی جنایی ساختهٔ برادران کوئن
و محصول سال ۱۹۹۶ و یک کمدی سیاه است.
فارگو در شصت و نهمین جشنواره اسکار نامزد دریافت هفت جایزه شد و توانست دو جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه غیراقتباسی و جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول زن را به‌دست آورد.
همچنین فیلم، برنده جایزه بفتا، جایزه بهترین کارگردانی فستیوال فیلم کن در سال ۱۹۹۶ برای جوئل کوئن و چندین جایزه بین‌المللی دیگر نیز شد.
در صحنه آغازین فیلم نام شهر فارگو در داکوتای شمالی می‌آید که نام خود فیلم هم از آن گرفته شده است.
فیلم در سال ۲۰۰۶ توسط کتابخانه کنگره در فهرست ملی ثبت فیلم آمریکا در شمار آثار مهم و باارزش فرهنگی، ثبت شد.

محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

مدرسه فیلم‌سازی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته معرفی نقد آنلاین فیلم «فارگو» Fargo اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته نقد آنلاین فیلم “نبرد در سیاتل” Battle in Seattle اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان: رخشان بنی‌اعتماد
تهیه‌کننده: علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری
فیلم‌بردار: حسین جعفریان
تدوین: معصومه شاه‌نظری، مصطفی خرقه‌پوش
بازیگران: مینو فرشچی، مانی کسراییان، گلاب مستعان، عاطفه رضوی، نیره فراهانی، باران کوثری، لیدا معینی، شیدا فیروزی، رامین راستاد، خلیل مولودی، علی ایرانی، هوتن زند، پیمان شادمان‌فر، حوریه تقی‌زاده، کتی کیا، شمسی مسعودنیا، محسن شرافتی، ابوالفضل ناصری، محمد مختاری، عباس محمدزاده، محمد محمدزاده، حجت‌اله گودرزی، مریم کیا، اقدس اخلاقی، اورانوس بدخشانیان، افسانه معتمدی، بهناز توکلی، رضا امامی، احمد یاورشاه، مهتاب کریمی، فاطمه معتمدآریا و …
مدت: ۸۸ دقیقه
محصول: ۱۳۷۶ ایران

خلاصه داستان: فروغ کیا فیلم‌سازی است که سال‌ها پیش متارکه کرده و با پسرش مانی زندگی می‌کند. فروغ درصدد تهیه‌ی فیلمی مستند از زندگی مادران نمونه است تا بتوانند از آن میان یکی را به عنوان مادر نمونه برگزینند. فروغ به همراه مانی به دیدار تعداد زیادی از زنان و مادران نمونه می‌رود که در نبود همسر، یک تنه بار مسئولیت را به دوش داشتند. آن‌ها به سراغ زنان و مادران موفق و صاحب نام هم می‌روند، اما فروغ از انتخاب یک نمونه از این میان ناراحت است و انصراف خود را از ادامه‌ی کار به مافوق خود دکتر رهبر اعلام می‌کند، اما دکتر رهبر که با او تنها از راه صدایش در طول فیلم آشنا هستیم، این انصراف را به دلیل خستگی و عدم تصمیم‌گیری در مورد آینده‌ی خودش و او می‌داند. مانی با طعنه و کنایه زدن‌های هر روزه به مادر او را از ازدواج با دکتر رهبر منع می‌کند. اما بعد از برخوردها و صحبت‌ها و کشمکش‌های بسیار سرانجام فروغ به مانی می‌فهماند که می‌خواهد هم مادر باشد و هم به دکتر رهبر جواب مثبت دهد.

جوایز:
۱۳۷۷ تقدیر؛ بهترین فیلم؛ علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری؛ بیست و هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم رشد؛ بخش مسابقه فیلم‌های بلند تربیتی اولیا و مربیان
۱۳۷۷ تقدیر؛ بهترین فیلم؛ علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری؛ بیست و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال؛ بخش انجمن منتقدان فیپرشی
۱۳۷۶ جایزه ویژه هیأت داوران؛ علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری؛ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر؛ بخش مسابقه بین‌الملل
۱۳۷۶ سیمرغ بلورین؛ بهترین کارگردانی؛ رخشان بنی‌اعتماد؛ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر؛ بخش مسابقه بین‌الملل
۱۳۷۶ جایزه ویژه هیأت داوران؛ بهترین کارگردانی؛ رخشان بنی‌اعتماد؛ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر؛ بخش مسابقه سینمای ایران
۱۳۷۶ سیمرغ بلورین؛ بهترین طراحی صحنه؛ امیرحسین اثباتی؛ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر؛ بخش مسابقه سینمای ایران

کانون تحلیل‌گران سینما ۸۸/۰۲/۱۹
آگاه فیلم: محمدرضا فرهادی‌نیا، افشین پویان، علی باقرلی، با حضور تلفنی مینو فرشچی

نوشته کانون ۱۲۹ : “بانوی اردیبهشت” ساخته “رخشان بنی‌اعتماد” اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

کارگردان: ویلیام کیتلی
فیلم‌نامه‌نویس: نورمن رایلی‌رین، وارن داف و چارلز پری (بر مبنای رمانی نوشته جروم اودلوم)
فیلم‌بردار: آرتور ادسن
موسیقی: ماکس استاینر
بازیگران: جیمز کاگنی، جرج رافت، جین برایان، جرج بنکرافت، ماکسی رزنبلوم، استنلی ریجز، آلن باکستر، ویکتور جوری و ویلارد رابرتسن
محصول ۱۹۳۹ امریکا
ژانر: زندان
مدت نمایش: ۹۲ دقیقه

خلاصه داستان فیلم: خبرنگار کارکشته، “فرانک راس”، به اسنادی دست پیدا می‌کند که گروهی از سیاستمداران فاسد را رسوا خواهد کرد، اما پیش از این‌که موفق به چاپ و نشر این اسناد بشود، عمال سیاستمداران او را می‌ربایند و با صحنه‌سازی به اتهام قتل به زندان می‌اندازند.

درباره فیلم: بازی زوج “کاگنی”- “رافت” به این فیلم از نوع زندان، طراوت و جذابیت ویژه‌ای می‌بخشد. دوستی قدیمی و سابقه‌ی بازی این‌دو، در کنار هم در نمایش‌های وودویل، بر یک‌دستی و روانی کارشان تأثیر بسزایی می‌گذارد. به‌جز این، “رافت” به‌دلیل حشر و نشری که در زندگی واقعی با گانگسترها داشت مایه‌ای از واقعیت نیز به فیلم می‌افزاید.

کانون تحلیل‌گران سینما ۸۸/۰۲/۰۹
آگاه فیلم: علی باقرلی، افشین پویان

نوشته کانون ۱۲۸ : هر بامداد می میرم Each dawn I die ویلیام کیتلی اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

کارگردان: جوئل کوئن
فیلم‌نامه‌نویس: اتان و جوئل کوئن
فیلم‌بردار: راجر دکینز
موسیقی: کارتر برول
بازیگران: فرانسس مک‌دورمند، استیو بوشمی، پیتر استور مار، جان کارول لینچ
محصول ۱۹۹۶ امریکا
ژانر: درام- جنایی
مدت نمایش: ۹۷ دقیقه

خلاصه داستان فیلم:
فارگو، داکوتای شمالی. “مارج گاندرسن”، پلیس محلی، زن بارداری است که تحمل، سادگی و رفتار مهربانش، ذکاوتش را پنهان کرده است. وقتی جسد دو سرنشین اتومبیلی در نزدیکی جسد یک پلیس کشف می‌شود، مارج این اتفاق را با پرونده‌ی دو خلافکار به‌نام‌های “کارل” و “گیار” کنار هم می‌گذارد …

درباره فیلم:
بازگشت به شکل و قالب فیلم‌های اولیه که نشان‌دهنده‌ی تسلط و توانایی کوئن‌ها در آمیزش ترس و طنز و رسیدن به گروتسکی شخصی است. انتخاب مک‌دورمند برای ایفای نقش زنی باردار که عملا از انجام هرگونه کنش فیزیکی ناتوان است. برای تشدید این حس غیرنمایشی فیلم بوده است.

آگاه فیلم: افشین پویان، علی باقرلی

افشین پویان: استفاده از طنز در فیلم‌های برادران کوئن
فارگو

کمی مشکل است بتوانیم بگوییم فیلم “فارگو” از نظر طبقه‌بندی ژانر در کدام ژانر قرار دارد از جهتی نوآر است و اما از نوع کارآگاهی و معمایی نیست. از همان ابتدا برای تماشاگر همه چیز مشخص است و از این جهت نوآر معمایی نیست. پیرنگ اصلی فیلم قرارداد جنایت است.

دوست سرخپوست “جری” (تعمیر کار) می‌گوید من فقط جوئل را تضمین کردم و کالر را نمی‌شناسم!

یعنی شخصیتی که دیوانه‌تر است را تضمین کرده!!! و این همان طنز سیاه فیلم است. در سینمای نوآر باران زیاد می‌بارد ولی برف زیاد وجود ندارد.

نورپردازی در فیلم “فارگو” کاملا در جهت بیان است نه برای روشن کردن صحنه (نورهای قرمز ماشین‌ها در برف. لباس مرد که با اتومبیل در حال فرار است) و از این جهت در ژانر نوآر قرار می‌گیرد. از یک جهت کاملا هیجانات و تعلیق را دربر دارد. اما تقدیرگرایی از رفتار این دو نفر نشات می‌گیرد با اتومبیل بدون کارت ماشین و با فرد دزدیده شده متخلف هستند و نباید کار به پلیس برسد باید نمره ماشین درست باشد.

این تقدیرگرایی را خودشان با پیش‌بینی نکردنشان به‌وجود می‌آورند. چون مشکل است در کدام ژانر بگذاریم در نوآر قرار می‌گیرد. اما از نظر نورپردازی و مضمونی خصوصیات نوآر را دارد. ژانر فیلم نئونوآر است.

کارآگاه فیلم، نه تنها کارآگاه مرد نیست بلکه زن است و باردار هم هست. و به موقع قدرت دارد که شلیک کند و مجرم را مضروب و دستگیر کند. (کاراگاه زن) دائم در حال خوردن است که نشان دهنده‌ی مهم بودن زندگی نسل آینده و یک جور رسیدن به جنین است. زندگی او سیاه نیست (فیلم نئونوآر است و نوآر نیست).

“زندگی از پول باارزش‌تر است” این جمله که در آخر فیلم توسط کارآگاه گفته می‌شود با شخصیت او مطابقت دارد او عمل‌گرا است چون این زن با وجود حاملگی کارش را انجام می‌دهد و حواسش به نگهداری از نسل آینده هم هست.

سخنرانی نمی‌کند و در واقع نشان می‌دهد که زندگی را دوست دارد. یک نفر شفقت دیگری برایش مهم است (همکلاسی کارآگاه که دروغ می‌گوید) این در ژانر نئو نوآر وجود دارد و یا وجود مجسمه هیولا مانند که ورودی شهر است و نوشته‌ی خوش‌آمدگویی در کنار آن دیده می‌شود که این تضاد باز هم طنز است.

یکی از مختصات اصلی فیلم‌های برادران “کوئن” استفاده از طنز است. اتفاقاتی که در فیلم “فارگو” می‌افتد، ظاهرا تراژدی و ترسناک است اما منطق و پایه‌ طنز دارد و طنز تلخ را در شخصیت افراد می‌بینیم.

مثلا “جری” اساسا یک آدم ابله است که چنین نقشه‌ای می‌ریزد جایی‌که خانم کارآگاه می‌آید در مقابل او هنک می‌کند و به ته تپه می‌افتد این خودش یک رفتار طنزآمیز است.

دو خلافکار کنتراست شخصیتی دارند یکی مدام حرف می‌زند و تمهید تصویری عالی که وجود دارد در پدر زن دزدیده شده تیر را به فک او شلیک می‌کند و دهانی که بی‌خودی باز و بسته می‌شود.

طنزهای دیگر: در سکانس دزدیدن زن، دزدها از در می‌توانند وارد شوند اما از پنجره می‌آیند.

زن خودش را دور پرده می‌پیچد از پله‌ها می‌افتد و آماده برای دزدیده شدن است! در حالی‌که دزد در حال پیدا کردن چسب زخم برای دستش است! و صحنه‌ای که “مارجی” (کاراگاه) پیش همسرش می‌آید، کرم شکار ماهی برایش آورده و مرد در حال خوردن همبرگر است.

تصویر کرم‌ها را نشان می‌دهد و دیالوگ این است: “باید خوشمزه باشه”. تصویر کرم‌ها روی این دیالوگ باز طنزی دیگر است.

زندگی دو خانواده با دو نوع طرز تفکر با دو نوع سرانجام دیده می‌شود. با بدترین شکل، زندگی “جری” از هم می‌پاشد و زندگی مقابلش “مارج” و همسرش است که از چیزهای ساده زندگی از خوردن لذت می‌برند.

ماشین سی ال او طلایی فرم فیلم را تعیین می‌کند. فیلم با آن شروع می‌شود. نمای آغازین فیلم، یک ماشین رو به دوربین می‌آید.

ماشین توسط “جری” از پارکینک نمایشگاه اتومبیل پدر زنش دزدیده می‌شود و به دزدها می‌دهد برای دستمزدشان. همین ماشین عامل جنایت‌ها می‌شود.

ماشین باعث گرفتاری دزدها می‌شود از ابتدا و در آخر پلیس با پیدا کردن ماشین، آن‌ها را به دام می‌اندازد. درگیری نهایی آن‌ها بر سرسی ال او طلایی است .
کیف پر پول ذر زیر برف‌ها. برف آب خواهد شد و ماجرایی دیگر و احتمالا جنایاتی دیگر رخ خواهد داد.

ارسال: ۹ اردیبهشت ۱۳۸۸

فیلم‌خانه
«شاهکارهای سینمایی»
«Cinematic masterpiece’s»

نوشته کانون ۱۲۵٫ فارگو اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

بوتیک

نویسنده و کارگردان: حمید نعمت الله
تهیه‌کننده: مرتضی شایسته – هدایت فیلم
فیلم‌برداری: محمود کلاری
تدوین: محمدرضا موئینی
طراح صحنه و لباس: جلیل فتوحی نیا
چهره پرداز: محمد قومی
صدابردار: ساسان باقرپور
عکاس: مهرشاد کارخانی
تاریخ آغاز فیلمبرداری: اول شهریور ۱۳۸۱
تاریخ اکران: ۱۵ اسفند ۱۳۸۲بازیگران:
محمدرضا گلزار، گلشیفته فراهانی، رضا رویگری، صبا کمالی، افسانه چهره آزاد، کاوه کاویان، یوسف تیموری، حامد بهداد، علی علایی

خلاصه داستان فیلم:
داستان به رابطه ی دختری کم سن و سال و حرمان کشیده با پسری جوان می پردازد. پسر در این ماجرا سعی دارد با کمک به این دختر سودایی به ته مانده ی طبع بلند و مخدوش خود پاسخ دهد. بی هیچ تمنایی و بی هیچ نیت تملکی و بی هیچ بهره ای.
اتی (احترام) سهم خود را از خانه اجاره ایی که با دوستانش اجاره کرده نپرداخته و صاحب خانه قصد دارد آنها را بیرون کند. جهانگیر جوانی که در بوتیک کار می‌کند مبلغ مورد نیاز اتی را فراهم می‌کند. اما اتی باآن مبلغ تصمیم می کیرد به خارج برود. سعی اتی برای تهیه کسری پولی که برای خارج رفتن نیاز دارد اتی را در موقعیت خطیری قرار می‌دهد.

جوایز:
برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم اول از بیست و دومین جشنواره فیلم فجر

درباره فیلم ساز: حمید نعمت الله که فیلم “بوتیک” اولین فیلم بلند اوست، پیش از این در چند فیلم از مسعود کیمیایی دستیار کارگردان بوده و فیلم کوتاه و زیبای “مکبر” را هم در کارنامه دارد.

با حضور: “مهندس دانوش یزدان پناه ” و “افشین پویان”
زمان: جمعه دوم اسفند ۱۳۸۷ ساعت ۹ صبح
مکان: « آگاه فیلم »

نوشته کانون ۱۲۳ : بوتیک / حمید نعمت الله اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

نوشته افشین پویان: تماشاگر باید راهکار و رهیافت صحیح را تشخیص دهد. (یازده یار اوشن) اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

فیلمی به کارگردانی استیون سودربرگ محصول سال ۲۰۰۱ آمریکا است.
این فیلم اولین فیلم از سری فیلم‌های اوشن است که از بازیگران اصلی آن می‌توان به جرج کلونی، برد پیت، مت دیمون، اندی گارسیا، جولیا رابرتس، برنی مک، دان چیدل، کیسی افلک، اسکات …
تاریخ اکران: ۷ دسامبر ۲۰۰۱ (آمریکا)
کارگردان: استیون سودربرگ
مدت زمان فیلم: ۱ ساعت ۵۷ دقیقه
گیشه: ۴۵۰٫۷ میلیون دلار آمریکا
نژاد: فیلم کمدی، فیلم اکشن، فیلم سرقت، مهیج، فیلم ماجراجویی، فیلم جنایی

جلسه ۱۱۴ کانون تحلیل‌گران سینما ۸۷/۰۸/۱۰ با حضور افشین پویان

نوشته کانون ۱۱۴ : یازده یار اوشن Ocean’s Thirteen استیون سودربرگ اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

سلام عرض می‌کنم خدمت دوستان گرامی.

ما مسلما با تماشای فیلم “ال‌سید” با یک فیلم حماسی و یا اپیک سروکار داریم، اما اگر دقت کنید می‌بینید که این فیلم را به همین سهولت که می‌توان حماسی تلقی کرد، به همین سهولت هم می‌توان یک فیلم عاشقانه و اپیک تلقی کرد.

چون خط رمانس این‌جا آن‌قدر پر رنگ است که به‌راحتی می‌تواند خط حماسی را تحت‌الشعاع قرار دهد.

این بسته به این است که از چه زاویه‌ای به فیلم نگاه کنیم.
خصوصیاتی که باعث می‌شود فیلم از هر دوی این ‍ژانرها بهره‌مند شود را من به‌طور خلاصه خدمت‌تان عرض می‌کنم. ما در سینما نوع، گونه یا ژانر اپیک داریم، نه اسطوره‌ای، ممکن است یک فیلم حماسی، اسطوره‌ای یا تاریخی باشد و طبیعی است که تاریخی سندیت دارد، اما اسطوره‌ای به داستان‌های اسطوره‌ای مربوط می‌شود. ما ایرانی‌ها با داستان‌های شاهنامه آشنا هستیم و شما می‌دانید که شاهنامه سه قسمت مشخص دارد یک قسمت آن اسطوره‌ای است و یک قسمت آن تاریخی و یک قسمت آن نیمه اسطوره و تاریخی است. بنابراین من این‌را در پرانتز عرض کردم که ما داریم در مورد نوع و یا ژانر حماسی صحبت می‌کنیم که قصه‌ی آن یک قصه‌ی ترکیبی است یعنی تاریخی و اسطوره‌ای. چون از طرفی زمان وقوع داستان به زمان ما و به زمان وقوع داستان‌های اپیک نزدیک است که نمی‌تواند اسطوره‌ی خالص باشد. گفته می‌شود بعد از قرن دهم در قرن یازدهم میلادی است. و از طرفی در کنار سندیت‌های تاریخی که دارد، یک سری وجوه اسطوره‌ای هم دارد. یعنی “ال‌سید” در واقع یک شخصیت اسطوره‌ای است که در زمینه و حوادث تاریخی واقعی تصویر می‌شود. این وجوه اسطوره‌ای “ال‌سید” را همان ابتدای فیلم می‌بینید که پدر روحانی در صحنه‌ی آتش‌سوزی در کنار صلیب به “ال‌سید” می‌گوید: “تو را خدا برای نجات ما آفریده است”. و دقیقا قهرمان اسطوره‌ای به شکل خاصی وارد قصه می‌شود.
در ادامه‌ی فیلم، در نبردهایی پیروز می‌شود و می‌گوید: “اراده‌ی خداوند بود که من پیروز شوم”. در واقع نیروی خودش را از همین می‌گیرد، از همین اعتقادی که به اراده‌ی خداوند در بازوها و پیکر خودش دارد و همین‌طور این‌که در راه حق و حقیقت کار می‌کند. و اما حقیقت، مثلا وقتی‌که به‌خاطر آبرو و حیثیت وارد نبرد می‌شود، به حقیقت آبرو و حیثیت اشاره می‌کند، حقیقت آبرو و حیثیت چیست؟ شرافت. و در واقع به کسی که قرار است پدر همسرش باشد می‌گوید: “تو شرافت پدر من را لکه‌دار کردی” یعنی در واقع وقتی‌که صحبت از آبرو و حیثیت است، حقیقت حیثیت است یعنی همان شرافت را در نظر می‌گیرد. مورد دیگری که برای حقیقت می‌جنگد وقتی است که فرزند کوچک امپراطور را دستگیر کرده‌اند و می‌خواهند بیندازند داخل سیاه چال، او وارد می‌شود و می‌گوید: “آزادش کنید”. آن‌ها می‌گویند: “که ما سیزده نفریم و تو یک نفری”، می‌گوید: “اگر سیزده‌تا سیزده‌تا بودید باز هم حریف من نمی‌شدید. من تنها نبودم، چون کار شما برخلاف عدالت و انصاف است”. می‌بینید که باز برای خودش از روی حقانیت قدرت قائل می‌شود و بر دشمن چیره می‌شود.
خوب این‌ها وضوح اسطوره‌ای این آدم‌هاست. در مورد وجوه تاریخی کافی است که دوستان به تاریخ اسپانیا مراجعه کنند و ببینند که در این تاریخ سه دسته و گروه در اسپانیا بودند، مسیحیان دو دسته شده بودند. این شخصیت اسطوره‌ای در یک زمینه‌ی تاریخی و در یک فیلم اپیک و حماسی، یک رابطه‌ی عاشقانه‌ی بسیار زیبا و به دقت طراحی شده دارد.

یعنی رابطه‌ای که بین او و معشوق‌اش “شیمن” هست، از وجوه مختلف بسیار عالی کار شده. من یکی دو تا مثال می‌زنم. اولا مسئله‌ی در هم فرو رفتن عشق و نفرت.

این مسئله دقیقا بین این‌ها وجود دارد. شما می‌بینید در صحنه‌ای که “شیمن” شاهد مبارزه‌ی او و شوالیه‌ی دیگر است، ما از “شیمن” دو عکس‌العمل می‌بینیم. هم می‌خواهد “ال‌سید” کشته شود و انتقام پدرش گرفته شود و هم بی‌نهایت ناراحت است و از هر ضربه‌ای که به “ال‌سید” اصابت می‌کند دگرگون می‌شود.
سینما اگر ماندگار است به‌خاطر این است که سینماست. ببینید که چگونه در فیلم “ال‌سید” از رنگ استفاده شده است. “شیمن” چون عزادار است سیاه پوشیده و لباس رسمی دشمن، سیاه و یشمی است و گویی “شیمن” لباس آن‌ها را پوشیده و با این‌ها نیست و طرف آن‌هاست، شما اگر این صحنه را دوباره ببینید می‌بینید که با یک عده سرخپوست نشسته است و رنگ لباسش کاملا یادآورد جناح مقابل است. پارچه‌ی سیاهی به آن شوالیه می‌دهد و می‌گوید: “این نماد من باشد پیش تو تا پیروز شوی و انتقام پدر من را از قاتل پدرم بگیری”. این پارچه در جریان نبرد خون‌آلود می‌شود و به رنگ جناح مقابل. یعنی سیاه بود و حالا قرمز می‌شود. این همین نکته‌ای است که “ال‌سید” به او می‌گوید: که این قرمز است و دیگر سیاه نیست” و البته او قبول نمی‌کند و می‌گوید: “تا انتقام پدرم گرفته نشود من رنگ سیاه را ترک نمی‌کنم. این رابطه‌ی عشق و نفرت را شما این‌جا داشته باشید. یا وضعیتی که “شیمن” دارد. چه‌طور او رمانس و خط عشقی را پیش می‌برد. او می‌گوید از طرف پدرش به او واگذار شده که انتقام بگیرد، ولی این انتقام را او نمی‌تواند به تنهایی بگیرد و می‌گوید: “کاش پسر بودم و می‌توانستم این کار را خودم انجام بدهم”. و به دفعات مردانی را برمی‌انگیزد. و انگار این جنگ برای انتقام نمی‌تواند ادامه پیدا کند و از همین‌جاست که با وضعیت خاصی که “ال‌سید” دارد که دشمن را می‌بخشد و انتقام نمی‌گیرد و می‌گوید دیگر نباید کشت و باید جلوی خونریزی را بگیریم. و خود “ال‌سید” هم پسر یک قهرمان امپراطوری و سلحشور و دست به شمشیر بوده و عده ای را کشته بوده است و حالا “ال‌سید” جای او را گرفته بود و حالا اگر این دور تسلسل نیزه به دست بخواهد شکسته شود باید چه می‌شد. باید دیگر پسری نباشد و می‌بینیم که “ال‌سید” دو دختر دارد و پسری ندارد که باز کارهای او را ادامه دهد. چون به هر حال وقتی پسر شد ولو در مقام حق و عدالت هم که باشد، می‌افتد در این مجرایی که باید این کارها را بکند منتهی از دیدگاه حق و عدالت این کارها را می‌کند و شما می‌بینید همین که “شیمن” شخصا نمی‌تواند دخالت کند، نشان می‌دهد که این آدم اگر دختردار شود چه وضعیتی پیدا می‌کند.
وضعیت دوگانه‌ی ملیت و قومیت و سرزمین در برابر عشق و عاشقی و روابط عاشقانه و خانوادگی قرار گرفته شده. در این فیلم به‌خوبی نشان می‌دهد که پیش بردن هر دوی این خط ها در داستان کار بسیار مشکلی است. در واقع ما در زبان فارسی هم می‌گوییم که “عشق و آزادگی را گر بهای جان بود، شور دلدادگی را هم بهای آن بود”. برای همین است که “ال‌سید” در واقع شوالیه است، اما شوالیه‌ی عشق هم هست یعنی هم شوالیه است و هم عاشق شوریده حال است. نه این‌که فقط یکی از این دو. چون می‌بینید که رقیبش می‌گوید: “حاضرم آبرو و حیثیتم برود اما فقط عشق تو را داشته باشم” و یک عده بر عکس می‌خواهند فقط سلحشور باشند.
در مورد “آنتونی مان” صحبت بسیار است. “آنتونی مان” در این فیلم موفق می‌شود، چرا؟ موفقیت او در استفاده‌ی به‌جا از امکانات سینماست. یعنی اگر به‌جای ابزار سینما و بیان بصری و سینمایی از بیانات شعاری و دیالوگ‌های شعری استفاده می‌کرد. مثلا بحث ترجیح پیدا کردن قومیت و ملیت و عشق سرزمینی بر هر چیز دیگری. در این اثر، یک عده افرادی هستند در کشور اسپانیا که مسیحی‌اند و در کنارشان یک عده مسلمان وجود دارند (مور معنی مسلمان نمی‌دهد، مور به اهالی کشور موراکو گفته می‌شود که همان مراکش است و این‌ها فاصله‌شان با اسپانیا یک تنگه‌ی جبل‌الطارق است) این طرف تنگه و در اسپانیا هم مسلمان داریم و هم مسیحی که به‌تدریج اتحاد بین این‌ها صورت می‌گیرد علیه دشمن خارجی، یعنی این‌که این دشمن که آن‌سوی تنگه‌ی جبل‌الطارق مسلمان است باعث نمی‌شود که مسلمان‌های این طرف با او متحد شوند، بلکه این‌ها سرزمین خودشان را پاس می‌دارند و توقع دارند که آن طرف تنگه هم در سرزمین خودشان باشند. همان‌طور که اسپانیا در طول تاریخ محل همزیستی مسلمانان و مسیحیان بوده است. حالا این را در سینما عنوان کردن خیلی مشکل است. معمول‌اش این است که خیلی شعاری می‌شود، یعنی رهبری مثل “ال‌سید” شروع کند به شعار دادن، در حالی‌که “انتونی مان” با سینما اتحاد این‌ها را نشان می‌دهد.
در یک سوم ابتدایی فیلم برخوردی است بین مسلمانی که هم پیمان “ال‌سید” است و می‌گوید: “در کشور من به افرادی مثل تو می‌گویند “ال‌سید”. که در واقع به عربی می‌شود “السید” و به انگلیسی “جنتلمن” و به فارسی بشود “آقامنش و بزرگوار”. چون واقعا آقامنشانه رفتار می‌کند و هر جا که “ال‌سید” در نبردی به کمک نیاز پیدا می‌کند، آن‌ها وارد صحنه می‌شوند یعنی دوستان مسلمان‌اش و برعکس او به مسلمان‌ها کمک می‌کند. “آنتونی مان” چه مسیحی باشد و چه نباشد، با این قضیه به‌خوبی بی‌طرفانه برخورد می‌کند. من به یکی دو شباهت (میان شاهنامه و فیلم) که “مان” با اطلاع در داستان گذاشته است اشاره می‌کنم که البته “مان” از شاهنامه هم بااطلاع بوده و در مورد آن اظهار نظر هم کرده است. ما در شاهنامه داریم که آرش تیر را کشید و در اثر این تیراندازی شگرف، مرد. یعنی همه‌ی نیرویش را در تیرش گذاشت که مرز ایران هر چه بزرگتر شود و تیر دورتر برود. این‌جا هم می‌بینید که تیر به قلب “ال‌سید” می‌خورد و با همین یک تیر کشته می‌شود. یعنی کشته شدن در اثر تیر و تیرکمان در این‌جا با هم شباهت دارد. “کوروساوا” فیلمی دارد به‌نام “شبح جنگجو” این یک قصه‌ی قدیمی دارد که فقط ژاپنی نیست، بلکه اروپایی‌ها هم یک قصه‌‌ی مشابه آن‌را دارند، شما می‌بینید که آن اتفاق این‌جا نیز می‌افتد، یعنی احتمالا “کوروساوا” نه تنها آن‌را بلکه فیلم “ال‌سید” را هم در نظر داشته است. و فیلم کلاسیک یعنی همین. در آن فیلم هم شما می‌بینید که برای این‌که روحیه‌ی حریف تضعیف شود سرداری که کشته شده را به طریقی وارد میدان می‌کنند و برای دشمن توهم ایجاد می‌کنند که زنده است. درست مانند”ال‌سید”. اما این “سید” کیست که این‌طور بایستی برای روحیه‌ی همه حفظ شود. شما می‌بینید که همه چیز را رها کرده است و می‌رود با زن و بچه‌اش زندگی کند، اما می‌آیند دنبالش که تو باید با ما باشی و حتی امپراطور جوان را به‌طرف خودش می‌آورد. مگر این آدم چه می‌کند. شما ببینید آدم شمشیرزن سلحشور است اما خون‌ریز نیست. مثلا چه‌قدر سعی می‌کند “کنت اولی” را نکشد و حتی با او مبارزه نمی‌کند و وقتی هم که مبارزه می‌کند، با یک خونریزی مختصر می‌گوید من دیگر انتقامم گرفته شد.
“ال‌سید” آدمی نیست که آمده تا به هر طریقی ببرد این در وجه حماسی‌اش. و در وجه عاشقانه هم شما به‌راحتی شباهت‌هایش را با داستان‌های عاشقانه‌ی تاریخ که مشهور هم هستند می‌بینید،‌ “رومئو و ژولیت” و “شیرین و فرهاد”. و از همه شبیه‌تر به قصه‌های عاشقانه‌ی یونان باستان است مانند “تروی” که آن‌جا هم عشقی است بین “هلن” و “پاریس”. این‌جا به‌خاطر “هلن”، کلی آدم کشته می‌شوند و “هلن” می‌گوید دیگر نمی‌خواهد به‌خاطر او کسی کشته شود. یعنی عشق، ماده‌ی اولیه‌ی خونریزی و جنگ شود. این‌جا هم همین است اما کسی که از وخیم شدنش جلوگیری می‌کند خود “ال‌سید” است که می‌گوید: “دیگر برای این عشق، خونریزی نمی‌خواهم”. یعنی اگر حرکت کنش‌مندانه‌ی “ال‌سید” نباشد، این دور تسلسل ادامه پیدا می‌کند. که البته جاهایی است که اختیار او زیاد کارساز نیست.
یکی از حضار: بعد از این‌که “ال‌سید” تبعید می‌شود چرا “شیمن” به طرف او برمی‌گردد.
پویان: به این دلیل است که شجاعت بی‌حد “ال‌سید” مشخص می‌شود و می‌فهمد “ال‌سید” این نبوده که شجاعتش را فقط برای پدر خودش به کار بگیرد و شجاعتش را جایی‌که باید باشد به‌کار می‌گیرد و هیچ کوتاهی نمی‌کند و این‌جا باعث می‌شودکه او را به شکلی ببخشد که توی گفتارش می‌بینید که آن‌چه در دلش هست را می‌گوید و وقتی‌که آن جمعیت آمدند و “ال‌سید” را با خودشان ببرند، می‌گوید شما چه توقعی دارید،‌ او دیگر دین‌ اش را ادا کرده است.

ارسال: ۸ آبان ۱۳۸۷
کانون تحلیل‌گران سینما

نوشته افشین پویان: ال‌سید و شاهنامه اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

اگر از منظر اخلاقی به فیلم نگاه کنید، ممکن است احکام زیادی راجع به آن صادر کنید. اما یادمان باشد که هیچ فیلمی مربوط به کره‌ی زمین نیست، بلکه مربوط به کره‌ی سینما است و همه‌ی فیلم‌ها از سیاره‌ی سینما آمده‌اند. تصور کنید سوار یک سفینه شده‌اید و به سرزمینی رفته‌اید که در آن موجودات ذی‌شعوری مثل ما زندگی می‌کنند. وقتی پای تلویزیون می‌نشینید و یا وارد سالن سینما می‌شوید در واقع با این دنیا روبرو می‌شوید. شما زندگی ما را معیار قرار ندهید، اگر پلیسی در کار نیست، چون نباید باشد.
ما در فیلم “داستان‌های عامیانه” پلیس فاسد داریم که در واقع تنها پلیس فیلم است. یک کلانتر که در نهایت فساد است. این فیلم طوری ساخته شده است که باعث می‌شود بیننده احساس کند یک سری لایه‌های اضافی، پیش از این‌که شما به لایه‌ی اصلی برسید، وجود دارد. درست است که هر فیلمی دارای چند لایه است، اما این‌جا یک سری لایه‌های کاذب پیش از هر چیزی گذاشته شده است.

مثلا نوع خاص فصل‌بندی‌ها را ببینید، حالا غیر از این‌که فصل‌ها همه عنوان دارند، خود همین باعث می‌شود شما فکر کنید دارید فیلم‌های متفاوتی را می‌بینید، درحالی‌که این‌ها اپیزودهای متفاوت نیستند. این‌ها یک فیلم‌اند با همین عنوان‌بندی ساده. جابه‌جا کردن فصلی که در انتها بوده و آن‌را آورده‌اند ابتدای فیلم. این در فن داستان‌گویی یک تکنیک قدیمی است. شما فصل اول فیلم را انتهای آن یا میانه‌ی آن بگذارید. این نباید شما را گول بزند که نتوانید اصل قضیه را ببینید. این فیلم اصلا معنا را گذاشته در طبقی و گذاشته جلوی شما. انجیل می‌خوانند، در فیلم تصادفی وجود ندارد و مشیت الهی است. اگر من و شما بخواهیم همه‌ی اتفاقاتی که از صبح تا حالا افتاده را مشیت الهی بدانیم، غیر از این نیست که باید دیدگاه موحدانه داشته باشیم. این دو گانگستری که کنار هم نشسته‌اند، یکی می‌گوید شانس است و دیگری می‌گوید نه، مشیت الهی است. هفت هزار سال است که بشر بر سر جبر و اختیار مشکل دارد. اما این‌جا برای شما شاهد و معیار گذاشته شده است. دو نفر با هم، با اسلحه، به جایی حمله می‌کنند. یکی در توالت نشسته، و دیگری با اسلحه بیرون می‌آید و کشته نمی‌شود و دیگری کشته می‌شود. وقتی “تراولتا” بیرون می‌آید مواظب است و کشته نمی‌شود، چون این کار را بلد است. و وقتی آن دو نفر در رستوران حمله‌شان را شروع می‌کنند، این در توالت نشسته است. حتی خود این دو نفر وقتی به آن خانه حمله می‌کنند، یک نفر که گاوکش هم هست در توالت نشسته، می‌یاید بیرون و تیراندازی می‌کند. اما نمی‌تواند این‌ها را بکشد.
حالا شما شاهد را ببینید و در دنیای فیلم این‌ها را با هم مقایسه کنید. کدام تقدیر است. آن یکی بلد بود و این یکی بلد نبود. آن یکی تیراندازی هم کرد اما نتوانست. یک شاهد دیگر برایتان می‌آورم، شاهد سوم خود “تراولتا” است که هفت‌تیرش را بیرون گذاشته و رفته توالت فکر می‌کنید که این‌ها در فیلم تصادفی هستند، نه نمی‌تواند تصادفی باشد. این فیلم خالقی دارد و آن هم “تارانتینو” است. برای همین است که یک صحنه را خودش بازی می‌کند. درست در مرکز فیلم این کار را می‌کند. شما ببینید او همسری دارد که پرستار است، این قسمت گم شده‌ی کدام پازل است؟ شما یک ساختاری را در نظر بگیرید. یک شکل شبیه خورشید که این سکانس وسط آن است و شعاع‌هایش هر کدام به طرفی رفته اما به مرکز ارتباط دارد. در ماشین چه اتفاقی می‌افتد. یک تیر شلیک می‌شود و غرق خون می‌شود. و وقتی با “تراولتا” به رستوران می‌روند، میزی به این‌ها می‌دهند که ماشین است و در را باز می‌کنند و می‌روند می‌نشینند و غذایی که سفارش می‌دهند، می‌گویند پر خون باشد. این‌جا همه تبهکارند و این وسط یک خانواده‌ی بی‌تبهکاری وجود دارد و آن هم خانواده‌ی “تارانتینو” است. ساعتی که این‌جا وجود دارد، یادگاری است. درست است که به شکل چندش‌آوری حفظ‌اش کرده‌اند، ولی خوب چاره‌ای نداشتند. اما اتفاقا برای این یادگاری که این‌طور به دست این آدم رسیده جانفشانی می‌کند طوری که برمی‌گردد تا آن‌را بردارد و نزدیک است کشته شود که تصادفا کشته نمی‌شود. خط مشی این بوکسور مانند پدرش است و نگه داشتن این ساعت که می‌گوید از پدرم به من رسیده و اکنون باید به پسرم برسد. و اکنون هم که دارد در ویتنام می‌جنگد. اگر یک ورزشکار به قول خودش گاوبندی کند و مسابقه را تعمدا ببازد، می‌گوید من این کار را نمی‌کنم، من آدم اخلاقی هستم، اما اخلاق کجاست؟ اخلاقی بودنش این است که خودش در مسابقه شرط‌بندی کرده و اصلا بدون گاوبندی و بدون این‌که کسی به ورزشکاری پول بدهد که برو بباز، توی مسابقه‌ای که خود ورزشکار شرط‌بندی کرده است و ندا داده که گاوبندی شده تا پول بیشتری به او برسد، خود این کار غیراخلاقی است، در واقع این اخلاقیات این آدم است.این دقیقا مجری آن خشونتی است که دوستان اخلاقی ما از آن خائف هستند و ما را هم بیم می‌دهند. خشونت را همین آدم اعمال می‌کند. ببینید خشونت‌هایی که دوستان گفتند مسخره است، چون هفت تیر در رفت و سر او را پریشان کرد و همین تصادفی بودنش آن‌را مضحک کرده است. در صورتی که آن خشونتی روی شما اثر می‌گذارد که شما هم با آن همراه می‌شوید.

ارسال: ۲۴ مرداد ۱۳۸۷

نوشته افشین پویان: “داستان عامیانه” لایه‌ای در پس لایه‌ای دیگر اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.