نوشته فکر چیست؟ اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

What is Kaizen?

آشنایی تعاونی‌ها با مفاهیم مرتبط با کیفیت و بهره‌وری و استفاده از آن در اداره واحدهای تولیدی از جمله اقداماتی است که می‌تواند نقش موثری در ارتقاء جایگاه و عملکرد آنها در عرصه های رقابت داخلی و خارجی داشته باشد در این مبحث نگاهی به سیستم مدیریتی کایزن داریم که استفاده از آن نقش اثرگذاری در بهبود فعالیتهای تعاونیها بالاخص در واحدهای تولیدی خواهد داشت.

پیشرفت های حیرت آور کشور ژاپن همگان را به اندیشه و تدبیر در زمینه فرهنگ کاری و سیستم های مدیریتی این مردم سخت کوش واداشته است. یکی از این سیستم ها یا تکنیک های منحصر به فرد و بسیار کارآمد ژاپنی ها، سیستم کایزن یا همان بهبود مستمر است کایزن ترکیبی دو کلمه ای از یک مفهوم ژاپنی است که تعریف آن تغییر به سمت بهتر شدن یا بهبود مستمر و تدریجی است. در واقع کایزن بر این فلسفه استوار است که برای ایجاد بهبود در سازمان ها لازم نیست به دنبال تغییرات انفجاری یا ناگهانی باشیم، بلکه هر نوع بهبود یا اصلاح به شرط آن‌که پیوسته و مداوم باشد ارتقای بهره وری را در سازمان ها به ارمغان خواهد آورد. کایزن روی تغییرات تدریجی در فرایندها تاکید می‌کند و در مقایسه با سایر روشهای تحول سازمانی از جمله مهندسی مجدد که تغییرات سریع و کلی را مدنظر دارد، بسیار کم هزینه بوده و غالباً منابع (زمان، سرمایه، دارائیها و…) قابل توجهی را مصرف نمی‌کند. لیکن از آنجایی که مشارکت تمامی پرسنل در همه سطوح سازمانی را دربرمی گیرد درمجموع به تحولات شگرفی منتهی می‌شود. کایزن سیستم مدیریتی است که با زمان به پیش می‌رود و اگر مدیریت بخواهد که کارکنان را تغییر دهد باید خودش تغییر کند.

مدیریت و کایزن

نظریه فایول اهم وظایف مدیران را این گونه بر می‌شمارد:

۱ هدایت و رهبری

۲ سازماندهی

۳ برنامه‌ریزی

۴ نظارت و کنترل

۵ هماهنگی

چنانچه فارغ از سایر دیدگاههایی که در این زمینه وجود دارد، اصول فایول را به عنوان مهمترین وظایف مدیران بپذیریم مدیریت تیلوری که نمود آن را در دیدگاه های فایول نیز ملاحظه می‌کنیم، بر سازماندهی سلسله مراتبی و وحدت فرماندهی بیشترین تاکید را دارد. در این نظام مدیریت، معمولا ارتباط سازمانی به صورت صدور دستور از بالا و عرضه گزارش از پایین تعریف می‌شود. در سازمان،سطوح مدیریتی، عمودی و تقسیم کار افقی وجود دارد،از نگاه کایزن وظایف مدیریت به دو دسته اصلی تقسیم بندی می‌شود،ایجاد بهبود وحفظ بهبود ایجاد شده

مدل مدیریت کایرنی:

هر چه از سطوح بالای مدیریت به سطوح پایین تر سازمان می‌آییم از وظایف دسته ایجاد بهبود کاسته و در عوض بر وظایفی که جنبه حفظ و نگهداری بهبود ایجاد دارند، افزوده می‌شود.  آن‌چه از این نمودار می‌فهمیم این است که مدیران سطوح بالاتر سازمان باید همواره بخش اعظم وقت خود را صرف بهبود سازمان نمایند و امور جاری را که جنبه نگهداری دارند به سطوح پایین تر واگذار کنند.

اصول بیست گانه مدیریت در کایزن

۱ نگویید چرا این کار انجام نمی‌شود. فکر کنید چگونه می‌توانید آن را انجام دهید.

۲ در مورد مشکل به وجود آمده نگرانی به خود راه ندهید. همین الان برای رفع آن اقدام نمایید.

۳ از وضعیت موجود راضی نباشید. باور داشته باشید که همیشه راه بهتری هم وجود دارد.

۴ اگر مرتکب اشتباه شدید، بلافاصله در صدد رفع اشتباه برآیید.

۵ برای تحقق هدف به دنبال کمال مطلوب نگردید. اگر ۶۰% از تحقق هدف اطمینان دارید دست به کار شوید.

۶ برای پی بردن به ریشه مشکلات ۵ بار بپرسید چرا؟

۷ سعی نکنید از دفتر کار خود مشکلات محیط را حل کنید. بلکه به محل واقعی آن مراجعه کنید

۸ همیشه برای حل مشکل از داده و اطلاعات کمی و به روز استفاده کنید.

۹ برای حل مشکل بلافاصله به دنبال هزینه کردن نباشید. بلکه از خرد خود استفاده کنید. اگر عقلتان به جایی نمی‌رسد، آن را در همکارانتان بجویید و از خرد جمعی استفاده کنید.

۱۰ هیچ وقت جزئیات و نکات ریز مسئله را فراموش نکنید. ریشه بسیاری از مشکلات در نکات ریز است.

۱۱ حمایت مدیریت ارشد منحصر به قول و کلام نیست. مدیریت باید حضور ملموس داشته باشد.

۱۲ برای حل مسائل هر جا که امکان آن وجود دارد از واگذاری اختیار به زیردستان ابا نکنید.

۱۳ هیچ وقت به دنبال مقصر نگردید. هیچ گاه عجولانه قضاوت نکنید.

۱۴ مدیریت دیداری و انتقال اطلاعات بهترین ابزار برای حل مسئله به صورت گروهی است.

۱۵ ارتباط یک طرفه دستوری از بالا به پایین مشکلات سازمان را پیچیده تر میکند. مدیریت ارشد باید با لایه های پایین تر سازمان ارتباط دو جانبه داشته باشد.

۱۶ انسانها توانایی های فراوانی دارند. از الگوهای چند مهارتی و غنی سازی شغلی برای شکوفا شدن آنها استفاده کنید.

۱۷ تنها فعالیت هایی را انجام دهید که برای سازمان شما ارزش افزوده ایجاد می‌کنند.

۱۸ فراموش نکنید که ۵ اس، پایه و بنیان ایجاد محصولی با کیفیت است.

۱۹ بر اساس الگوهای کار گروهی، مسائل محیط کارتان را حل کنید.

۲۰حذف مودا ( اتلاف) فرآیندی پایان ناپذیر است. هیچ وقت از این کار خسته نشوید.

در نگاه کایزنی برای تحقق بهبود تدریجی و مستمر در سازمان ها باید سه اقدام اساسی زیر صورت بگیرد:

۱ (Muda ) کلیه فعالیت هایی که هزینه زا هستند ولی ارزشی تولید نمی‌کنند

باید حذف شوند.

۲ ( Muri ) فعالیت هایی که به شکلی در جای دیگری به صورت موازی انجام می‌شوند با یکدیگر تلفیق شوند.

۳ (Mura ) آن دسته از فعالیت هایی که برای تکمیل و بهبود سطح کیفی خدمات لازمند به فعالیت های سازمان افزوده شوند.

مودا چیست:

مودا از نگاه ژاپنی ها به هر فعالیتی اطلاق می‌شود که برای سازمان ها ایجاد هزینه می‌کند، اما ارزش افزوده ای تولید نمی‌کند. به عبارتی مودا مجموعه فعالیت هایی است که از نظر مشتری نهایی ارزشی ندارد و مشتری تمایلی به پرداخت پول برای این فعالیت ها ندارد در واقع موارد ذیل مودا محسوب می‌شوند:

۱ اشتباهاتی که باید اصلاح شوند

۲ تولیدات اضافی مانند موجودی و کالاهایی که فروش نرفته و روی هم انبار میشوند

۳ مراحلی از فرایند کار که ضرورتی به وجود آنها نیست مثل بازرسی ها و کنترلهای غیر ضروری

۴ جابجایی غیر ضروری نیروی انسانی در سطوح سازمانی.

۵ جابجایی های غیر ضروری مانندحمل و نقل بیهوده ی مواد و قطعات

۶ بایگانی و انبار کردنهای غیرضروری

۷ توقف و انتظار کارمندان مثل ایجاد صف

۸ جمع آوری و ثبت اطلاعات اضافی و تکراری

۹ پیچیدگی روشهای انجام کار که باعث افزایش خطا می‌شود

۱۰ کالاها و خدماتی که پاسخگوی نیاز مشتری نیستند.

۱۱ فرایند و فعالیتهای موازی ودوباره کاریها و تکرار

مراحل اجرای کایزن:

۱ منطقه هدف را انتخاب کنید

۲ تیم کایزن را ساماندهی کنید

۳ بررسی و جمع آوری اطلاعات در منطقه هدف انجام شود

۴ اهداف بهبود یافته و مطلوب را مشخص کنید

۵ کارکنان محل واقعی انجام کار را توجیه کنید

۶ ۵S را انجام دهید

تعاریف مربوط به نظام آراستگی ۵ اس:

۵S، پنج حرف اول کلمات زیر است:

Seiri تشخیص: به معنی جدا کردن  آن‌چه ضروری است از غیر ضروری ها

Seiton ترتیب: سر و سامان دادن به  آن‌چه که به عنوان ضروری باقی می‌ماند

Seiso تمیز: پاکسازی و تمیز کردن محل و کلیه اشیا و لوازم مورد نیاز

Seiketsu تنظیم: استاندارد کردن و رویه مند کردن اقداماتی که فوقا شرح داده شد

Shitsuke تکلیف: ایجاد بسترها و سازوکارهای لازم برای رعایت همگانی این استانداردها)

۷ اتلاف ها را شناسایی و فهرست آن را تهیه کنید (مودا)

۸ تجزیه و تحلیلهای لازم در محل واقعی انجام کار انجام دهید

۹ اتلافهایی که راه حل های قوی دارند انتخاب کنید

۱۰ حرکت ها و تغییرات فیزیکی راا نجام دهید

۱۱ استاندارد سازی و آموزش کارکنان را برای موضوع بهبود یافته انجام دهید

۱۲ داستان توفیق تیم کایزن را ارائه کنید

۱۳ پروژه جدید برای آغازی دیگر را انتخاب کنبد

۱۴ اندازه گیری ها و ارزیابی از نتایج راه حل های اجرا شده را انجام دهید

نوشته کایزن چیست؟ اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

اُرد بزرگ: آدم خودبین، چاره ای جز فرود آمدن، ندارد.

اُرد بزرگ: آدم مادی‌گرا جادهای احساسش، کم رفت و آمد است.

اُرد بزرگ: آدمی با کینه، زندگی را بر دوستان نیز تنگ می‌کند.

اُرد بزرگ: آدمیانی مانند گل های لاله، زندگی کوتاه در هستی و نقشی ماندگار در اندیشه ما دارند.

اُرد بزرگ: آغاز هر روز، نو شدنی دوباره است، و زمانی برای پویایی بیشتر.

اُرد بزرگ: آنان‌که از رسیدن به ریشه ها هراس دارند، در روزمرگی دست و پا می‌زنند.

اُرد بزرگ: آن‌که زیبایی خرد را ندید، گرفتار زیبایی آدمیان شد و بدین گونه از هر چه داشت تهی گشت.

اُرد بزرگ: آه و بردباری، ریشه هر دیوزاد، و بد خویی را، خواهد کَند.

اُرد بزرگ: آینده جوانان را از روی خواسته‌ها، و گفتار ساده‌یشان، می‌توان پی برد، نپنداریم که میزان دارایی و یا امکانات آنها، دلیلی بر پیروزی و شکست آنهاست، تنها مهم خواسته و آرزوی آن‌هاست.

اُرد بزرگ: استخوان بندی شهرها در دیوار است و بزرگداشت.

اُرد بزرگ: افزایش ناگهانی مردم سبب کاهش ادب، فرهنگ و فرهیختگی می‌گردد آن هم از آن رو که نسل و تبار پیش از آن نمی‌تواند بایستگی‌ها و وظایف خویش را هم‌چون آموزگار بدرستی انجام دهد.

اُرد بزرگ: اگر بر ساماندهی نیروهای خود توانا نباشیم، دیگران سرنوشتمان را می‌سازند.

اُرد بزرگ: اندرز پیران، بیشتر زمان ها مملو از خون و درد است که بدبختانه جوان از فهم آن ناتوان است.

اُرد بزرگ: اندیشه و سخن ریش سفیدان برآیند بردباری، مردمداری و سرد و گرم چشیدگی روزگار است.

اُرد بزرگ: اهل خرد و فرهنگ همیشه زنده‌اند.

اُرد بزرگ: اهل خرد، پیشتاز روزگار خویش‌اند.

اُرد بزرگ: این دیدگاه اشتباست که بپنداریم مرد توانا، فرزندی هم چون خود خواهد داشت.

اُرد بزرگ: با احساس می‌شود پند و اندرز داد اما سامان دهی به کشور نیاز به هنجار و چهارچوبی توانمند دارد.

اُرد بزرگ: بداندیش همیشه، کارش گره می‌خورد.

اُرد بزرگ: بدبخت کسی است که نمی‌تواند ناراستی خویش را درست کند.

اُرد بزرگ: بدخو، عمرش کم است.

اُرد بزرگ: برای پرش‌های بلند، گاهی نیاز است چند گامی پس رویم.

اُرد بزرگ: برای کسب خرد، سختی را بر خود هموار کن.

اُرد بزرگ: بزرگترین نابکاری آن است که بپنداریم برای آن‌که برترین باشیم باید دست به ویرانگری چهره دیگران بزنیم.

اُرد بزرگ: بی پایبندی به نظم در گیتی، ویژگی انسان‌های گوشه‌گیر است که عشق و احساس را سپر دیدگاه‌های نادرست خود می‌کنند.

اُرد بزرگ: بی مایگی و بدکاری پاینده نخواهد بود، گیتی رو به پویندگی و رشد است. با نگاهی به گذشته می‌آموزیم آدمیان، اشتباهاتی هم چون: برده‌داری، همسر سوزی و… را رها نموده است، خردورزی! آدمی را پاک خواهد کرد.

اُرد بزرگ: پرتگاه می‌تواند به وجدآورنده روان و یا کشنده جسم باشد.

اُرد بزرگ: پشیمانی، اولین گام برای پوزش است.

اُرد بزرگ: پیامد دانایی، پذیرفتن بار ساماندهی دیگران است.

اُرد بزرگ: تبار بی‌ریش سفید، هم‌چون خانه بی‌سقف است.

اُرد بزرگ: تمنای واپسین آدمی، شناور شدن در بسامدهای گیتی است.

اُرد بزرگ: جفتت اگر پرید برای پریدن عجله نکن.

اُرد بزرگ: چو گرمای تن مردان کهن به آسمان پر کشید با یادشان اندیشه هواخواهان خویش را گرما دهند.

اُرد بزرگ: چهار چوب نگاه ما زمینی است، اما برآیند اندیشه ما جنبه آسمانی نیز پیدا می‌کند.

اُرد بزرگ: خاموشی بیشه نبرد، فریادها در سینه دارد.

اُرد بزرگ: خواسته مراد از مرید خاموشی و ژرف نگریست، و خواهش مرید از مراد، نشان دادن مسیر پیشرفت.

اُرد بزرگ: خودبینی، چنبره و محیط گیراییش درون است و افتادگی، پیرامون و بیرون ماست و این می‌تواند همگان را به‌سوی ما بکشاند.

اُرد بزرگ: خودخواه، تجربه سخت تنهایی را، پیش رو دارد.

اُرد بزرگ: خودخواهی، کاشی سادگی روانت را، خواهد شکست.

اُرد بزرگ: خوش نامی بزرگترین فر و افتخار هر آدمی است.

اُرد بزرگ: در برف، سپیدی پیداست. آیا تن به آن می‌دهی؟ بسیاری با نمای سپید نزدیک می‌شوند که در ژرفنای خود نیستی بهمراه دارند.

اُرد بزرگ: در خواب می‌توانی نیروی روان خویش را بنگری.

اُرد بزرگ: در هستی جنبش حشرات هم چهار چوبی دارد.

اُرد بزرگ: دل کیهان را اگر بگشاییم این سخن را خواهیم شنید ” هر کنشی واکنشی را در پی دارد ” پس بر این باور باشید! همه کردار ما چه خوب و چه زشت، بی بازگشت نخواهد بود.

اُرد بزرگ: دودمانی که بزرگان و ریش سفیدانش خوار باشند، به کالبد بی جانی ماند که خوراک جانوران دیگر شود.

اُرد بزرگ: رازها در هنگامه شادی و بازی آدمی است. نکته فراموش شده جهان اندیشه، تعریف درست این حالت‌هاست.

اُرد بزرگ: روزهای خوش برای کژاندیش بسیار کوتاه و روز کیفر بسیار دراز٫

اُرد بزرگ: رویش باغ سکوت، در هنگامه خروش و همهمه ارزشش را نشان می‌دهد.

اُرد بزرگ: ریگ‌های ساحل خرد، نشیمنگاه پندارهای پاک و شبانه توست.

اُرد بزرگ: زیبارویی که می‌داند، زیبای ماندنی نیست، پرستیدنی است.

اُرد بزرگ: سختی‌های بزرگ به آدمی نیرویی دو چندان می‌بخشد.

اُرد بزرگ: سرآمد دشواری و سختی دانایست و دانا چشم خویش را بر بسیاری از زیبایی‌های زود گذر گیتی خواهد بست.

اُرد بزرگ: سرپرستانی که از ارزش سربازی می‌کاهند، و پدر و مادرانی که، پیشدار میهنداری فرزندان خویش می‌شوند، به کشورشان پشت کرده‌اند.

اُرد بزرگ: شباهنگام برای خانواده و نزدیکانت نامه‌بنویس و در روز برای اربابان و سرپرستان.

اُرد بزرگ: شناور بودن خرد آدم در جهان احساس به او میدان بروز و رشد هنر را داده است.

اُرد بزرگ: فرو مایگان پس از پیروزی، همآورد شکست خورده خویش را به ریشخند می‌گیرند.

اُرد بزرگ: کردار ناپسند خویش را با دارایی زیاد هم نمی‌توانی پنهان سازی.

اُرد بزرگ: کژی و ناراستی، شکاف و رخنه گاه اندیشه اهریمن خواهد شد.

اُرد بزرگ: کسی که درد روشنگری و بازگویی تجربه را ندارد خود نیز زمانی برای بهره از آن را نخواهد یافت.

اُرد بزرگ: کلید رازهای بزرگ، در ژرفای کمی نیست. اُرد بزرگ

اُرد بزرگ: گسستن دو همسر می‌تواند خاندانی را از هم بپاشد.

اُرد بزرگ: گیتی در جنگ و آوردی بزرگ در گردش است. اندیشه و تلاش خردمندان از یک سو و پوزخند اهریمن و روان دیوپیشگان از سوی دیگر، معرکه این جهان گذارا است.

اُرد بزرگ: مرد دلیر بهنگام ستیز و نبرد، همراهانش را نمی‌شمارد.

اُرد بزرگ: مردی که همسرش را به درشتی بیرون می‌کند، به اشک به دنبالش خواهد دوید.

اُرد بزرگ: مستمند کسی است، که دشواری و سختی ندیده باشد.

اُرد بزرگ: میان اشک مرد و زن فاصله و بازه ای از آسمان تا زمین است.

اُرد بزرگ: نادان همیشه از آز و فزون خواهی خویش خسته است.

اُرد بزرگ: نادانی و پستی یک نفر در گذشته، نمی‌تواند میدان انتقام از خاندان او باشد.

اُرد بزرگ: نتیجه گیری زود پس از رخدادهای مهم زندگی از بی خردی است.

اُرد بزرگ: نگارنده و سخنگویی که دیگران را کوچک و خوار می‌نامد، خود چیزی برای نمایش و بروز ندارد.

اُرد بزرگ: نماز عشق ترتیبی ندارد چرا که با نخستین سر بر خاک گذاردن، دیگر برخواستنی نیست.

اُرد بزرگ: نیرنگ پیران بدنهاد، تنها با مرگ به پایان می‌رسد.

اُرد بزرگ: هر آن‌که خردمندتر است اهریمن بیشتر به او حمله می‌کند. در میدان جنگ و آورد او هزاران فتنه و افسون کشته شده را خواهی دید.

اُرد بزرگ: همواره تنهایی، توانایی به بار می‌آورد.

اُرد بزرگ: هنرمندان ناب، هر روز در برابر دیدگان مردم نیستند.

اُرد بزرگ: یک آموزگار می‌تواند با رفتار و گفتارش کشوری را دگرگون سازد.

اُرد بزرگ: یکی از بزرگترین خوشبختی ها، خدمت بیشتر به مردم است.

نوشته ارد بزرگ اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

نوشته حکیم ابوالقاسم فردوسی: توانا بود هر که دانا بود اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

آژانس شیشه ‏ای

خدایا : مرا به ابتذال آرامش و خوشبختی مکشان. اضطراب‏ های بزرگ، غم‏ های ارجمند و حیرت‏ های عظیم را به روحم عطا کن. لذت‏ ها را به بندگان حقیرت بخش و دردهای عزیز بر جانم ریز٫ [۱]

سخت‏ تر از فکر کردن، عمل کردن است. و سخت‏تر از عمل کردن، قضاوت کردن است. ما نه به‏ عنوانِ یک مخاطب معمولی بلکه می‏خواهیم به ‏عنوانِ مخاطبی نسبتاً آگاه به فیلم «آژانس شیشه ‏ای» نگاه کنیم. و در واقع منتقدانه به «داوری» و قضاوت بنشینیم. و چه سخت است. قصد داریم تحلیل کنیم. نه تجلیل و نه تخریب. ضرورت نقادی تحقیق است و لازمه ‏ى محقق بودن هم بی‏طرفی.

اثرِ هنری حیاتی مستقل دارد منهای هنرمند.

یعنی هر اثرِ هنری + مخاطب = یک اثر منحصر به فرد.

من عاشق این ‏گونه سینما هستم.

برای به‏ کار انداختن اندیشه، احساس را غلغلک می‏ کند.

سینمایی که از قوه‏ ى عاطفه استفاده می‏کند تا قوه‏ ى فاهمه به‏ کار افتد.

زبانِ سینما:

صحنه (نور، رنگ، حجم، لوازم صحنه):

۱٫ مرکزِ صحنه. ۲٫ پس‏زمینه. ۳٫ پیش‏زمینه.

زمان:

صدا:

راوی:

مبانی فیلم ‏نامه:

نام: چرا «آژانس شیشه ‏ای»؟

مضمون: «چرا ما این‏قدر از هم دوریم.»، یا «هر کس فکر می‏کند بهترین است.»

موضوع : حاج کاظم جهت درمان دوستش (عباس حیدری) و بردن او به لندن کوشش‏ها می‏کند. ولی به هنگام تهیه‏ى بلیط هواپیما قضیه گره می‏خورد.

مبانی داستان:

قابل فهم بودن :

محتمل بودن :

باورپذیربودن :

ایجاد همذاتْ‏ پنداری[۲]:

دارای سطح ( ظاهر ) و عمق ( باطن ) داشتن :

مبانی شخصیت:

در بحران شخصیت ها خودِ واقعی خویش را بهتر نشان می دهند.

شخصیت اصلی : حاج کاظم . قهرمان نیست . مطلق نیست . اشتباه هم می کند. مثلاً دو مرتبه به سبب توقف اتومبیل در مکان توقف ممنوع ، جریمه می شود.

شخصیت اساسی : عباس حیدری . ( شخصیت مکمل . نیمى دیگر شخصیت اصلی . )

شخصیتِ‏ کمکی[۳] (همراه): اصغر.

شخصیت منفی : در این فیلم یک شخصیت منفی به معنای معمول وجود ندارد.

به عبارتی شخصیت منفی ناپیداست .

شخصیت منفی ، یک جریان ، نظام است نه یک فرد.

تیپ :

ساختار فیلم ‏نامه:

آغاز – میان – پایان :

ماقبل داستان :

عناصِر درام:

کنش اصلی : عباس[۴] جهت مداوا و معالجه باید هر چه سریع تر به لندن برود.

فراموش نکنیم پیرامون همین کنش، کنش های فرعی هم دیده می‏شود.

واکنش (نیاز دراماتیک) اصلی: تهیه‏ى بلیط هواپیما.

و باز یادمان باشد که واکنش ها (نیاز دراماتیک)ی فرعی دیگری به چشم می‏ خورد. که طبعاً دارای انگیزه ‏ها، قصدها، و هدف‏ های فرعی نیز هستند. یعنی نیازهای دیگر که برآورده می‏شوند مثل ویزا و پاسپورت.

کشاکش: در این فیلم شخصیت بازدارنده به‏ معنای معمول وجود ندارد. عامل بازدارنده ناپیداست. هرکس به وظیفه ‏ى خود عمل می‏کند.

نقطه‏ ى عطف اوّل: شکستن شیشه و آمدن مأمور و گرفتن ژ ۳ از او.

مبانی کلام:
استفاده از لهجه.

چند نکته:
زنان در آثار حاتمی‏کیا و مخصوصاً در «آژانس شیشه ‏ای»:
فاطمه – نرگس – دانشجو – کارکنان شرکت –
کودکان در آثار حاتمی‏ کیا و مخصوصاً در «آژانس شیشه ‏ای»:
جوانان در آثار حاتمی‏ کیا و مخصوصاً در «آژانس شیشه ‏ای»:

[۱] نیایش (۸): ص۹۹
[۲] همذاتْ‏ پنداری (Identification)
[۳] شخصیتِ‏ کمکی
[۴] دوست، همرزم، همسنگر، باور، اعتقاد، خویشتن و… حاج کاظم

۱۳۸۱/۰۷/۲۲

نوشته بررسی فیلم آژانس شیشه ‏ای حاتمی کیا اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

هوالحق
 جنابِ‏ کلاری، خوش آمدی!

پیش در آمد:
من ز جانِ جان شکایت می‏ کنم                    من نیم شاکی روایت می کنم
دفترِ اول : ۱۷۸۱
دو روز پیش؛ یعنی عصر چهارشنبه، چهاردهم مهرماه یکهزار و سیصد و هفتاد و هشت، برای کاری به اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ مشهد ـ رفته بودم، و در آنجا بود که با خبر شدم، جلسه ى نمایش اسلاید، با حضور آقای کلاری، برگزار خواهد شد.
طبق برنامه قرار بر این بوده است که جلسه در ساعت پنج آغاز شود، ولی تا آن لحظه (ساعت شش)، هنوز آقای کلاری نیامده بود. کسانی که می خواستند در این جلسه شرکت کنند، در تالار نمایش و راهرو ، حاضر بودند، اما خود آقای کلاری غایب بود.
بی میل نبودم که در این جلسه شرکت کنم. زیرا شنیده ها حاکی از این بود که: منتخبی از اسلایدهای آقای کلاری به نمایش در آمده، و پیرامون آنها گفت و گو انجام خواهد شد.

مجلسِ اول :
طبق معمول جلسات، که متأسفانه اکثر قریب به اتفاق نیز با تأخیر و بی نظمی توأم است، این جلسه هم به همین صورت بود.
مجموعه اسلایدهایی که از قبل ، توسط خود ایشان (آقای کلاری)، انتخاب گردیده بود، پخش شد، و ما دیدیم.
در طول نمایش و همراه پخش اسلایدها ، آقای کلاری توضیحاتی می داد.
دقایقی از آغاز برنامه گذشته بود که احساس کردم؛ اگر بنا باشد که هر تصویر حرف خودش را بزند، چه لزومی به توضیح دارد؟
البته پاره ای اوقات و در چنین شرایطی ، توضیحات فنی و شرح مطالب علمی ، آن هم به قصد مطرح ساختن مسایل آموزشی و انتقال تجربه، ایده آل و بسیار مطلوب است. این شیوه جایگاه خودش را دارد، و لازم هم هست که باشد. و چه بهتر که خود پدیدآورنده (کسی که اسلایدها را تهیه کرده)، تشریح مباحث را انجام دهد. و مسلماً از همین جنبى آموزشی و… می تواند برای ما مفید فایده باشد.
اما در این نشست، قضیه از این مرز(آموزش، انتقال تجربه و…) فراتر رفت. و به مسایل دیگری پرداخته شد. به طوری که احتمالاً در ذهن بینندگان مسئله ای را  به وجود آورد.
که چه بسا که خود آن افراد (حضار) هم متوجه این “مسئله” نشدند.
«مسئله» این است:
ترجیحاً در اینجا ابتدا به این “مسئله” خواهم پرداخت:
با این پیش فرض که : هر تصویر حرف خودش را می زند، با مجموعه‌ى فنون و احساس و اندیشه هایی که در آن نهفته است.
به عبارتی دیگر اگر بنای ما بر این باشد که :
هر پدیده یا اثر ( تصویر ) می بایست با دریافت کننده (مخاطب)، رابطه برقرار کند. و این نوع ارتباطی که ایجاد می شود، علی القاعده منفک از پدیدآورده است.
جهت روشن شدن مطلب مثالی می زنم:
در مجموعه‌ى اسلایدها، تصویری بود که یک دیواری را نشان می داد. این دیوار شکافی داشت ، و یک دستی از آن سوی دیوار به این طرف آمده بود، و یک دست دیگری را که این طرف دیوار بود را گرفته بود. و این دو دست ، هم را می فشردن و در هم گره خورده بودند.
خوب خواهی نخواهی ما یک ارتباطی با این تصویر بر قرار می کنیم.
اما آقای کلاری ، توضیحات و اطلاعاتی به ما می داد،که از خود آن تصویر نمی توانستیم آن اطلاعات را دریافت کنیم.
که اینجا دیوار برلین است. این جا در آن لحظه یا در آن ایامی بوده که این دیوار قرار است که برداشته شود، و وحدت بین آلمان شرقی و غربی صورت بگیرد. (نقل به مضمون.)
و چه بسا مخاطب ، با توجه به این اطلاعاتی که داده شد، فراموش کرد که این اطلاعات از مسیر و مجرایی  دیگر  داده شده است. یعنی در چنین شرایطی ممکن است مخاطب از یاد ببرد که آگاهی های داده شده ، خارج از تصویر است ، نه اینکه خود آن تصویر این اطلاعات را به او می دهد.
این پیش آمد (اطلاع دهی پدید آورنده) یکی از ضعف های بزرگی بود که اتفاق افتاد. یعنی سنجاق کردن اطلاعات بیرون از اثر (تصویر) پدیدآورده به اثر (تصویر) خودش.

حیاتِ مستقلِ اثر:

در اینجا لازم می دانم به یک نکته‌ى دیگری، که بسیار حایز اهمیت است ، نیز اشاره کنم، و آن مسئله این است که: وقتی پدیدآورنده ای، پدیده یا اثری را پدید می آورد، آن اثر جدای از شخص پدیدآورنده، و به طور مستقل ، به کار خودش ادامه می دهد.
به این معنا که درست است که پدیدآورنده، اثری را پدید می آورد، اما در جهان خارج، کامل کننده‌ى هر اثر، مخاطب است. به دیگر عبارت؛ هیچ پدیده ای تکمیل نمی شود، مگر اینکه مخاطبی آن اثر را دریافت کند.
پس یکی از پیامدهای “حیاتِ مستقلِ اثر” این می شود که: هر پدیده ، با دریافت کننده (مخاطب )، از نو، پدید می آید، و دیگر بار پدیدار می شود.
اینجا است که می توان نتیجه گرفت به تعداد مخاطب، اثر وجود دارد.
دریافت‏ کنندگان (مخاطبان) صرفاً ناظرانی منفعل نیستند بلکه بازیگرانی فعال‏اند.
یک اثر علی الظاهر واحد، اما با مخاطب های گوناگون ، نتایج گوناگونی دارد.
و این رخداد را ، آقای کلاری محدود می کرد، و نمی گذاشت که آن آثار به زندگی طبیعی خودشان ادامه دهند.
زندگی طبیعی آثار، به معنای استخراج نمودن از اثر ، نه تحمیل کردن به اثر، می باشد. به عبارت دیگر زندگی طبیعی آثار،  یعنی اینکه منهای شرح ، توضیح و حرفهایی که خارج از اثر بیان می شود. زیرا مطرح ساختن مطالب تحمیلی خارج از کادر ، سبب تأثیر در ارتباط ، درک ، دریافت و قضاوت ما خواهد شد. و چه بساهیچ ربطی هم به اثر نداشته باشد.
رابطه‌‏ى پدیده و دریافت‏ کننده:
عموماً ما می دانیم که با این گونه آثار، مخاطب ارتباط عاطفی برقرار می کند. یعنی پیش از اینکه مسایل فنی – اینجا عکاسی – مطرح باشد، که هست ، اما در واقع یک ارتباط حسی و عاطفی بین اثر و مخاطب – خود اثر و مخاطب اثر  – برقرار می شود.
این قضیه از اتفاقات مهم است. یعنی در عین محدودیت هایی که هر اثری ممکن است داشته باشد، خود همین ، به نوعی وسعت اثر است.
همان طور که گفتم درست است که هر اثری از مسیر عاطفه رابطه برقرار می کند، ولی اثری ماندگار خواهد بود که بعد در قوى فاهمه مستقر شده ، به طوری که قوى فاهمى آدمی را به کار گیرد. انسان را به خردورزی دعوت کند. به فکر بیندازد. تا پیرامون اثر دریافت شده ، اندیشه کند.
صانع / هنرمند:
اسلایدها را می دیدیم ، و آقای کلاری توضیح واضحات می داد.
اما اگر بخواهیم به مجموعى کار ایشان بیندیشیم ،کمی دقت کرده و قضاوتی داشته باشیم، با جرأت می توان گفت : کار ایشان بیش از هر چیز ، “فنی” بود.
فقط همین.
این است که من تصور می کنم ؛ آقای کلاری ، قبل از هر چیز، یک صنعت گر است. یک صنعت گر نسبتاً ماهر که کارش را هم خوب یاد گرفته است.
اما آیا خلق یا ایجاد اثر هنری، توسط “فقط” یک صنعت گر صورت می گیرد؟
چرا که به جز معدودی از آثار ایشان (آقای کلاری) مابقی کارهایشان بیشتر بازی با رنگ و نور و ابزار عکاسی بود، تا اینکه بخواهد به ما احساسی را القا کند. حداکثر، حظ بصری به وجود می آورد.
مانعی ندارد، ما باید فن را خوب بلد باشیم . فن را خوب به کار بگیریم.
اما برای چی ؟ آیا برای خود فن ؟
اینجا است که باز یک اِشکال دیگری پیش می آید. و همان مسئلى صرفاً خلق یا ایجاد یک وضعیت مثلاً شکیل. و نه چیز دیگر. و نه اینکه احساسی را در ما برانگیزد. و نه اینکه عاطفى ما را به خودش جذب کند، که بعد بخواهد یا بتواند، فاهمى ما را به کار بیندازد.
پرسش و پاسخ:
بعد از اتمام نمایش اسلایدها ، صحبت های آقای کلاری مرا مطمئن تر کرد که : تردیدی نیست که ایشان فن را بلد است ، اما در ارائى آنها و انتقال تجارب خویش ، بسیار ضعیف است.
در پاره ای موارد که سؤالاتی می شد (مثلاً راجع به “هنر” پرسیدند) یک جواب بسیار مبتدیانه دادند. نظر ایشان دربارى تقلید پرسیده شد ( آیا عکاسان تقلید بکنند یا نکنند؟ ) ایشان جواب بسیار خنده آوری داد. و این نشان می داد که احتمالاً ایشان پیش از این راجع به این مقوله به نیکویی فکر نکرده و یا اینکه واقعاً نمی تواند حرفش را بیان کند.
تنظیم انتظارات:
به این می اندیشیدم که چرا ما از یک کسی که فن را خوب اجرا می کند، باید انتظار داشته باشیم حتماً بتواند خوب هم آنها را منتقل نماید؟ چرا از وی توقع داریم به شایستگی نظرات خودش را بیان کند؟ این چه انتظاری است؟
شاید ایشان (آقای کلاری) صنعت گر خوبی باشد، ولی ممکن است که نظریى پرداز یا خطیب خوبی نباشد. خوب اینها اشکالی هم ندارد.
اما من مشکل را از آنجایی دیدم که متأسفانه  دوستان حاضر در جلسه ، و مخصوصاً دوستان جوان  ما، صبورانه فقط گوش می دادند. و هیچ عکس العمل و هیچ نظری بیان نمی کردند.
این هم از عادات بد ما شده است.
به هرحال تاب آوردم ، و جلسه به اتمام رسید.
افسوس ، با این همه وقت و انرژی که صرف شد ولی در مقابل ؛ جلسه ای پرآشوب و فاقد بار آموزشی لازم داشتیم.
نشستی که معمولاً به نقل خاطرات و انتقال تجربه های غیر کاربردی و … سپری شد.
این از اولین روز .

مجلسِ دوم :
دومین روز که پنج شنبه پانزدهم مهر ماه در ساعت پنج بنا بود برگزار شود، باز با دقایقی تأخیر آغاز می شود.
شروع شد. پخش مجدد و تکرار اسلایدهای روز قبل ، و همچنین یک تعداد اسلایدهای دیگر ، که در جلسى قبل نبودند.
البته توضیحات همراه با نمایش ، توسط آقای کلاری ، کمتر بود، و این جای خوشحالی داشت. چون شاید اصلاً لزومی نداشت که ایشان توضیح بدهد.
اسلایدها باید مشاهده می شد، و سپس صحبت پیرامون آنچه دیده شده بود، صورت می گرفت.
پس از نمایش :
بنابر این بود که بعد از اتمام نمایش ، مجری (آقای مرتضی لطفی)  به جایگاه برود، و جلسه را به شکل بررسی و تحلیل اسلایدها برگزار کند.
اما آقای کلاری رفت پشت میز نشست ، و شروع کرد به حرف زدن. و تا انتها متکلم وحده شد. و سخن گفت. و مجموعاً ، صحبتهایی بی معنا یا علی القاعده صحبتهایی بی معنا ، و آسمان و ریسمان بافتن.
اینکه حالا به کجا می خواهد برسد؟  نمی دانم.
آیا خودش فکر کرده بود به آنچه داشت می گفت یا نه ؟ من که چیزی دستگیرم نشد. این صحبت ها و حرف ها ، چه فایده ای برای حاضران دارد؟
و ما هم عجب مستمعان صبور و پر تحملی داریم !
همه ثم و بکم. و هیچی نمی گفتند. ساکت و مرتب.
چه جای شِکوه:
من هیچ گلایه ای از آقای کلاری و امثال ایشان ندارم ، و چنانچه شکایتی هم داشته باشم، از خودم دارم. از دوستان خودم دارم .که چگونه صبورانه و با حوصله تحمل هر حرفی را می کنند؟ و جیک شان هم در نمی آید؟
این هم از آن مصیبت های ما است !
این دو روز گذشته ،که بنا بر این بود که نمایش اسلاید باشد، و راجع به اسلاید گفت و گو شود.
باری ، هر چه که بود، گذشت.

مجلسِ سوم :
اما چون امروز (جمعه ۷۸/۰۶/۱۶) بنا بود بعد از نمایش فیلم “درخت گلابی”، در سینما قدس، نشستی باشد. برنامه‌‏ای که خانه‌‏ى فیلم خراسان بانی آن بود.
گفتم : چه خوب. شاید در جلسه‏‌ى امروز، اوضاع فرق کند، و مفید باشد. و امیدوار که مطالب سینمایی مطرح شود.
با این ذهنیت و باور بود که در این جلسه هم شرکت کردم . ولی صد افسوس٫ چیزی شبیه همان دو جلسى قبل ، پیش آمد. امروز هم به سیاق دو روز گذشته برگزار شد.
جزء / کل :
پیش از شرکت در جلسه‏ ى امروز، با خودم فکر می کردم : اصلاً مگر می شود که راجع به فیلم برداری یک فیلم ، یک قضاوت درست و کاملی کرد؟ یعنی به یک عنصر – جدای از کل – و بررسی یک واحد از مجموعى عناصرِ یک اثر، به داوری نشست.
نه یک فیلم ، حتی به یک عکس (یعنی یک فریم) نگاهی محدود افکند، و بخشی از کلیت اثر را مورد توجه قرار داد؟

چه/چگونه:
از سوی دیگر؛ اگر بنا باشد که راجع به اثری صحبت کنیم، شاید پیش از هر چیز لازم باشد که ببینیم “چه می گوید؟” و بعد ببینیم “چگونه می گوید؟”
چه دیدن یا چه گفتن متفاوت است با چگونه دیدن یا چگونه گفتن.
 در مورد عکس هم وجود دارد. این مسئله شاید در مورد فیلم شدیدتر باشد.
 به این معنا که ایشان (آقای کلاری) مسئول آنچه که می خواهد گفته شود، نیست. آن کارگردان است که مسئول این مسئله است.
ایشان ، به عنوان فیلمبردار ، عمدتاً به مسایل فنی می تواند بپردازد. که در عین حال عملی ناقص انجام شده و در مواردی خاص (از جمله امور آموزشی) کاری ابتر است.
حاصل:
با این ذهنیت رفتم، و دیدن بله اینها اصلاً به هیچ کدام اینها توجه نکرده اند.
و باز به قول خود آقای کلاری، توی کوچه پس کوچه های ایام گذشته اش رفت ، و نقل خاطرات ، و آخرش هم تقربیاً هیچ !
دیگر تاب نیاوردم که تا آخر بنشینم.
پا شدم ، و زدم بیرون ، و رفتم.
شناخت:
آدمها را به شیوه های مختلف می شود شناخت.
در این سه جلسه ای که با حضور جناب آقای کلاری برگزار شد ، با خود فکر می کردم: اگر بخواهم ایشان را برای خودم بشناسانم، و از معیار خودم استفاده کنم ، چه پیش خواهد آمد؟*
 این نتیجه حاصل خواهد شد: من ندیدم ایشان حتی یک مورد سؤال مطرح کند. پرسشی که ذهن مخاطب خودش را به اندیشیدن دعوت کند.
فقط جواب می داد، آن هم چه پاسخهایی !
در کمال تأسف باید عرض کنم که سؤالهایی هم که از طرف مخاطبان ارائه می شد، اکثراً سؤالات سنجیده ای نبود.
اصلاً هر جلسه ای را ، نه فقط با پاسخ هایی که در آن جلسه داده می شود، بلکه با سؤالاتی که در آن جلسه مطرح می شود، می توان قضاوت کرد.
سؤالاتی هم که می شد علی‏القاعده سؤالات پیش‏پاافتاده، نسنجیده و خامی بود. متأسفانه پاسخ ها هم شبیه پرسشها بود. طبیعی است که این گونه باشد. زیرا طبعاً جواب از سؤال برمی خیزد. سؤالهای خوب ، بجا ، غنی است که جوابهای مطلوب در پی می آورد. سؤالات با معنا ، طالب جوابهای با معنا است. وقتی سؤالهای آن جور بود، جوابها هم این جور می شود. هر دو بی معنی.
هم سؤال از علم خیزد هم جواب         همچنانک خار و گل از خاک وِ آب
دفترِچهارم : ۳۰۰۹
عایدی:
از این مجالس ، چه عایدم شد؟
اما نتیجه ای که از این سه جلسه ای که در این سه روز برگزار شد، و من حضور داشتم ، چه عاید من شد؟
همان مسئله ای بود که قبلاً هم به آن فکر کرده بودم ، و تجربه کرده بودم ، و آن این بود:
بهتر است که ما انتظاراتمان را تنظیم کنیم . در انتظاراتمان تجدید نظر کنیم .
ما از آدمها انتظار نداشته باشیم ، آن جوری ، حتی علی الظاهر یا به جورهایی که به ما نشان می دهند، باشند. آدمها جورهای دیگر هستند. ایشان هم این طور هستند. و مستمعان هم آن جور.
با خودم فکر می کردم که می گویند: علی القاعده شکست خوردگان در پی شکست خود می گردند، ولی پیروزان به اسباب پیروزی خود نظر نمی اندازند.
این درست است. شکست خوردگان در صدد بازنگری هستند، ولی پیروزان فارغ از این امر می باشند. یعنی کسی که موفق شده ، دیگر انگار خیلی نمی آید که عوامل موفقیت خودش را ارزیابی کند. اصولاً این طور است.
اما وقتی یکی ببازد، می آید ببیند که چرا باخته است. تکاپو می کند، جستجو می کند، تا علل و دلایل بازندگی خودش را پیدا کند.
اما اگر ما بپذیریم که شکست و پیروزی نسبی است ، پیروزها هم بهتر است بازسنجی کنند. آقای کلاری یا امثال ایشان ، اگر علی الظاهر فکر می کند موفق شده اند، باز هم بهتر است بازنگری کند.
به طور مثال ؛ بهتر نیست که در روابط ش تجدید نظر نماید؟
مثلاً موقع صحبت کردن، آدامس نجود!
 من نمی خواهم بگویم این کار بد یا خوب است. قضاوت با خود ایشان.
اما سؤال این است : جناب کلاری آیا این درست است که بنشینی آنجا و آدامس بجوی و صحبت کنی؟ این کار به نظر شما کار معقولی می آید؟ آیا این درست است که آن حرفهای لمپنی را بزنی؟
دیگه خسته شدم. کافی است. بسه. خموش. اما نه…
نکته:
یک نکته ای هم یادم آمد، خوب است این را هم بگویم:
هر کرا مردم سجودی می‌‏کنند
زهر اندر جانِ او می‏‌آگنند
دفترِ چهارم : ۲۷۴۴
عزیزان من این القاب را همین طور خرج نکنید. استاد استاد نگویید. فکر نکنیم که خوب حالا ما یک چیزی گفتیم ، چه اتفاقی می افتد؟ چه عیبی دارد؟
ممکن است که من باورم شود. این حرفها آتش به پا می کند. این حرفها ، این زبان ، این سخن ، این کلام ، اینها معنا دارد. اینها را همین طوری الکی خرج نکنیم. حساب و کتابی دارد.
این زبان چون سنگ و هم آتش وشست
و آنچه بجهد از زبان ، چون آتش است
سنگ و آهن را مزن بر هم گزاف
گه ز روی نقل و گاه از روی لاف
ز آنکه تاریکی است و هر سو پنبه‏زار
در میان پنبه، چون باشد شرار؟
ظالم آن قومی که چشمان دوختند
ز آن سخن‏ها، عالَمی را سوختند
عالمی را یک سخن ویران کند
روبهانِ مرده را شیران کند
دفترِاول : ۱۵۹۳ تا ۱۵۹۷
اگر از روی نادانی گفتی ،که جاهل هستی.
اگر از روی تملق گفتی ،که ریاکار هستی. دروغگو هستی. متملق هستی.
و اگر از روی تواضع گفتی ،که بیچاره هستی. زبون هستی. مفلوک هستی.
این کار را نکنیم. هر کسی از راه رسید استادش نکنیم . نپنداریم. نگوییم.
استادی مرتبه ای دارد.
جایگاهی دارد.
جایگاه دیگران را بشناسیم.
جایگاه خود را بشناسیم.
خود را دریابیم.
شرح این هجران و این خون جگر
این زمان بگذار تا وقت دگر
فتنه و آشوب و خونریزی مجوی
بیش از این از شمس تبریزی مگوی
دفترِ اول:
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ
* آن ملاک برای شناخت افراد، یا یکی از آن معیارها که برای شناسایی اشخاص می توان از آن استفاده کرد این است که ببینیم چه می پرسند. یعنی تنها بر اساس جواب هایی که می دهد، قضاوت نکنیم. بلکه بر اساس سؤال یا پرسشهایی که مطرح می کنند، به داوری بنشینیم.
این معیار محدود به شناخت آدمها نمی شود، راجع به شناخت جلساتی که آدمها در آن حضور دارند هم می‏ شود.
۱۳۷۸/۰۶/۱۳
پیاده، تایپ و چاپ شد: دوشنبه ۱۳۷۹/۰۳/۰۹
چاپ دوم: ۱۳۷۹/۰۳/۱۱
چاپ سوم: ۱۳۷۹/۰۳/۱۲

۱۳۷۸/۰۶/۱۶

نوشته جنابِ‏ کلاری، خوش ‏آمدی! اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.