بانوی اردیبهشت

معرفی «کانون تحلیل‌گران سینما» The Cinematic Analysts Center

«مدت 06:36»

هرگز از یادگیری دست نکشید.

هنر اگر چه نان نمی‌شود، اما شراب زندگی است.

بانوی اردیبهشت

کانون تحلیل‌گران سینما The Cinematic Analysts Center کانون تحلیل‌گران سینما وابسته به آگاه فیلم با هدف سینما برای همه فعالیت می‌کرد.

«مدت 18:56»

به پایان آمد این دفتر
حکایت هم‌چنان باقی‌ست

محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

مدرسه فیلم‌سازی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته کانون تحلیل‌گران سینما اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

حضور “مینو فرشچی” با نمایش فیلم “بانوی اردی‌بهشت” در “آگاه فیلم”

به گزارش بخش خبر “آگاه فیلم”؛ ۵ عصر چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۸ فیلم ” بانوی اردی‌بهشت” ساخته “رخشان بنی‌اعتماد” در صد و بیست و نهمین نشست سینمایی – تخصصی کانون تحلیل‌گران سینما وابسته به “آگاه فیلم” در محل آموزشگاه و با حضور تلفنی “مینو فرشچی” و کارشناسان سینما، “محمدرضا فرهادی‌نیا”، “افشین پویان” و “علی باقرلی” در میان جمع علاقمندان و دوستداران سینما، به نمایش در خواهد آمد و مورد نقد و تحلیل و بررسی قرار خواهد گرفت.
مدیرعامل “آگاه فیلم” ضمن بیان این خبر گفت: طبق هماهنگی‌های به‌عمل آمده بعد از نمایش فیلم، با خانم “مینو فرشچی” درباره آثار تألیفی ایشان و فیلم “بانوی اردی‌بهشت” گفت‌وگوی تلفنی و مستقیم خواهیم داشت.
مجید سیف‌العلمایی، در ادامه گفت:” بانوی اردی‌بهشت ” جوایز متعددی را از جشنواره‌های مختلف از آن خود کرده است.
وی مشخصات فیلم را این‌گونه بیان کرد: فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان: رخشان بنی‌اعتماد، تهیه‌کننده: علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری، فیلم‌بردار: حسین جعفریان، تدوین: معصومه شاه‌نظری، مصطفی خرقه‌پوش، بازیگران: مینو فرشچی، مانی کسراییان، نیره فراهانی، باران کوثری، فاطمه معتمدآریا و … محصول: ۱۳۷۶ ایران،
خلاصه داستان: “فروغ کیا” فیلم‌سازی است که سال‌ها پیش متارکه کرده و با پسرش مانی زندگی می‌کند و …

این مدیر مسئول اظهار داشت: مشروح سخنان “مینو فرشچی” به زودی در سایت “آگاه فیلم” قابل دسترسی خواهد بود. همان‌طور که علاقمندان می‌توانند گفت‌وگوی تلفنی‌ای که با “بهرام بیضایی” چهارشنبه ۲۶ فروردین بعد از نمایش فیلم “سگ‌کشی” انجام شد را در سایت آگاه‌فیلم مشاهده کنند. به‌علاوه کلیه‌ی علاقمندان و مشتاقان می‌توانند جهت عضویت در کارگاه‌های “کانون تحلیل‌گران سینما” به آموزشگاه آزاد سینمایی و عکاسی “آگاه فیلم” واقع در مشهد: بولوار وکیل‌آباد، نبش سیدرضی ۲ مراجعه و یا با تلفن ۶۰۱۸۱۵۵ تماس حاصل نمایند.

ملیحه خاکنه
۸۸/۰۲/۲۲

نوشته حضور “مینو فرشچی” با نمایش فیلم “بانوی اردیبهشت” در “آگاه فیلم” اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

مجید سیف العلمایی: سلام علیکم. خوبید خانم فرشچی؟ وقتتان به خیر. “سیف” هستم. من فقط توضیح کوچکی بدهم. ما همراه دوستان، فیلم “بانوی اردی‌بهشت” را دیدیم و یک ربع پیش تمام شد. اکثر حضار، خانم هستند. البته کارشناس‌ها آقان و قرار است خانم‌ها سوالاتی از شما داشته باشند. من خیلی از شما سپاسگزاری می‌کنم و گوشی را به کارشناس‌مان می‌دهم.

علی باقرلی: سلام خانم “فرشچی”! یکی از معضلات و مشکلات سینمای ایران معضل فیلم‌نامه است و بعضا وقتی فیلم‌ها را ریشه‌یابی می‌کنیم و به فیلم‌نامه می‌رسیم نقاط ضعف زیادی را می‌بینیم با توجه به اینکه خود شما از فیلم‌نامه‌نویسان خوب و برجسته‌ی سینمای ایران هستید و آثار در خوری را هم در این زمینه داشتید ریشه‌ی این را در چه می‌بینید؟

مینو فرشچی: اول من سلام عرض می‌کنم خدمت هر کسی که صدای مرا می‌شنود.

باقرلی: الان حدود بیست و پنج نفر صدای شما را می‌شنوند.

فرشچی: من بیست و پنج سلام عرض می‌کنم.

باقرلی: متشکرم.

فرشچی: مشکل فیلم‌های ایرانی فیلم‌نامه نیست. واقعا ممکن است این‌طور به‌نظر بیاید، ولی این به‌دلیل ضعف توانایی فیلم‌نامه‌نویسان نیست. متاسفانه مثل هر چیز دیگری ما یک سوء مدیریتی در این زمینه داریم. به‌عنوان مثال پول فیلم‌نامه‌نویس را نمی‌دهند یا دیر می‌دهند یا کم می‌دهند. هر فیلم‌نامه‌نویس در فیلم‌نامه‌نویسی باید تمرکز داشته باشد. فیلم‌نامه‌نویسانی هستند که چند کار توام انجام می‌دهند. دو صفحه از یکی می‌نویسد و یک صفحه از یکی دیگر. دیگر توان ندارد. به همان اندازه که پول می‌دهند آش می‌خورند. این است که فیلم‌نامه‌ها آن فیلم‌نامه‌ای نیست که واقعا احساس کنی قصه‌اش کامل است. من می‌شناسم فیلم‌نامه‌نویسانی که حتی فیلم‌نامه‌ی خودشان را که می‌نویسند یک‌بار نمی‌خوانند که ببینند جاهایی را می‌شود عوض کرد یا بهتر کرد می‌گویند: “همین خوب است” این همین خوب است، نه اینکه فیلم‌نامه خوب است. یعنی این برای آن دستمزدی که برایش در نظر گرفته شده خوب است و این است که چنین اشکالی برای فیلم‌نامه‌ها پیش می‌آید.

باقرلی: یعنی انگیزه‌ای برای بهتر نوشتن نیست؟

فرشچی: انگیزه نیست. ببینید گاهی از طرف تهیه‌کننده ارزشی برای کار فیلم‌نامه‌نویس قائل نیستند. مثلا فیلم‌نامه‌نویسی اسمش مطرح شده ولی فیلم‌نامه‌های بعدیش فیلم‌نامه‌ای نیست که قابل بحث باشد. و یا تمام حضور ذهنش را روی یک متن متمرکز نمی‌کند و این است که فیلم‌نامه‌ها، فیلم‌نامه‌های خیلی کاملی در نمی‌آید.

باقرلی: فکر کنم مساله‌ی دست بردن و تحریف فیلم‌نامه هم وجود داشته باشد؟

فرشچی: آن‌هم هست. خوب فردی که دست می‌برد فکر نمی‌کند دارد فیلم‌نامه را خراب می‌کند و باز دوباره می‌گویم کم‌لطفی‌ای که به فیلم‌نامه‌نویس‌ها می‌کنند این است که خودشان را خبر نمی‌کنند نمی‌دانم چرا پرداختن به کار فیلم‌نامه‌نویس‌ها به‌نظر سخت می‌آید. متأسفانه ما چنین نظری داریم؛ مال توست خودت تغییر بده. یا اگر فیلم‌نامه‌نویسی بخواهد برای اینکه کار بهتری ارائه دهد چند روز بیشتر روی فیلم‌نامه کار کند، این را در نظر نمی‌گیرند و پولش را نمی‌دهند. شما اگر یک کارگر بنا یا گچکار می‌آورید برای هر روز اضافی باید پولش را بدهید. فیلم‌نامه‌نویسی که جای خود را دارد. من متأسفم که اینها را می‌گویم. در کشور ما فیلم‌نامه‌نویسی کار کم اهمیتی شمرده می‌شود. الان می‌بینیم بازیگر در فیلم‌نامه دخالت می‌کند. بازیگر خودش مواردی را عوض می‌کند. آن حرمتی که فیلم‌نامه‌نویسی و کار نوشتن دارد نادیده گرفته می‌شود و متاسفانه من این را می‌گذارم به حد فهم کم کسانی که با تولید یک اثر سینمایی سر و کار دارند نمی‌فهمند که نوشتن حرمت دارد، نباید بازیگر فیلم‌نامه را عوض کند. اگر بخواهد عوض کند باید اجازه بگیرد. خالق این اثر نویسنده‌ای است که یک گوشه نشسته و نوشته اگر بازیگر چیزی می‌گوید کارگردان یا تهیه‌کننده باید بگوید اجازه بدهید با خودش تماس بگیریم ببینیم حق داریم عوض کنیم یا نه. هنگام ساخت یکی از فیلم‌نامه‌های من، چون بازیگردان خودش به نوشتن احترام می‌گذاشت به بازیگرها گفته بود یک “واو” جابه‌جا نمی‌شود هر چه که در فیلم‌نامه است شما اجرا کنید. بنابراین کار خوبی شده بود. البته قابل ذکر است که بعضی از این جابه‌جا کردن‌ها بالاجبار اتفاق می‌افتد مثلا امکان لحظه‌ی طلوع خورشید را نداریم اینها عیبی ندارد. چنین تغییراتی را آدم درک می‌کند. به هر حال پیش می‌آید اما اینکه مثلا بازیگر بگوید: دلم نمی‌خواهد پیرتر دیده شوم بنابراین چیزهایی را در فیلم‌نامه تغییر بدهید مثلا صورتم سوخته پیر شدم. این چیزهایی که بازیگرها می‌گویند ناراحت‌کننده است و متاسفانه کارگردان و تهیه‌کننده به خواست بازیگر تن در می‌دهند به‌خصوص اگر اواسط کار باشد چون می‌دانند که بازیگر می‌تواند تا حدودی کار را صدمه بزند.

باقرلی: پس در واقع بازیگرسالاری یکی از علت‌های این ضعف به شمار می‌رود.

فرشچی: نه نه نه بازیگر سالاری نیست فیلم‌نامه‌نویس ناسالاری است. در واقع یعنی هر کسی فکر می‌کند می‌تواند دست ببرد حرمت فیلم‌نامه‌نویس متاسفانه آن‌طور که باید نگه داشته نمی‌شود.

باقرلی: بخشی از فرمایشات شما را در کار آقای “بیضایی” دیدیم. کار اخیرشان “وقتی همه خوابیم” ایشان نگاه تیزی به این مساله داشتند. من یک سوال دیگر می‌پرسم و بعد گوشی را به همکارم می‌سپرم.

فرشچی: بله.

باقرلی: ما در جشنواره‌ی فجر امسال بعضا شاهد بودیم فیلم‌ها به سمت روایت‌های مدرن و پست مدرن و روایت پیچیده می‌رود و از روایت خطی و داستان‌گو و کلاسیک خارج شده شما این جریان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ مثبت یا منفی ارزیابی می‌کنید و دیدگاهتان در این زمینه چیست؟

فرشچی: ببینید این به‌نظر من یک حرکت است. این حرکت تا انجام نشود ما مسیری را که سینمای دنیا طی کرده طی نخواهیم کرد یعنی باید قدم به قدم پیش برویم. چه بخواهیم و چه نخواهیم چه بدانیم، چه ندآنیم باید این مسیر را طی کنیم تا اینکه به جایی برسیم که آنها الان رسیدند. یعنی اقتدار کامل دارند حتی روی ذهن خودشان. یعنی فیلم‌نامه‌نویس کشورهای تاریخ سینما را عرض می‌کنم. روی ذهن خودش اقتدار دارد مثل ما نیست که ذهنش هزار و یک جا مشغول باشد و برای رسیدن به چنین حدی حرفه‌ای شدن کامل، این مسیری است که سینمای دنیا طی کرده به هر حال فیلم‌های ما هم طی بکند ممکن است نتایجی به بار بیاورد. تغییر است دیگر و هر تغییری هم می‌تواند بهتر بشود.

کانون تحلیل‌گران سینما

باقرلی: شما در مجموع این را مثبت ارزیابی می‌کنید؟

فرشچی: من همیشه تغییرات را مثبت ارزیابی می‌کنم.

باقرلی: چون بعضا ما شاهد هستیم فیلم‌ها به لحاظ فرم، پیچیده هستند ولی از لحاظ روایتگری و داستان و معرفی شخصیت‌ها الکن و ناقص هستند.

فرشچی: خوب این‌هم یک دست گرمی است دیگر. انشاءالله انتظار می‌رود فرم هم که به حد بالاتر از استاندارد رسید داستانگویی‌مان را با این فرم‌گراییمان قاطی می‌کنیم تبدیل می‌شود به سینمای ایده‌آل.

باقرلی: خیلی متشکرم از اینکه وقت خودتان را در اختیار بنده گذاشتید. گوشی را به همکارم “فرهادی‌نیا” می‌دهم.

ادامه دارد…

ارسال: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۸

نوشته گفت‌وگوی تلفنی با “مینو فرشچی”، “بانوی اردیبهشت”: کجاست حرمت فیلم‌نامه‌نویسی؟! (۱) اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان: رخشان بنی‌اعتماد
تهیه‌کننده: علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری
فیلم‌بردار: حسین جعفریان
تدوین: معصومه شاه‌نظری، مصطفی خرقه‌پوش
بازیگران: مینو فرشچی، مانی کسراییان، گلاب مستعان، عاطفه رضوی، نیره فراهانی، باران کوثری، لیدا معینی، شیدا فیروزی، رامین راستاد، خلیل مولودی، علی ایرانی، هوتن زند، پیمان شادمان‌فر، حوریه تقی‌زاده، کتی کیا، شمسی مسعودنیا، محسن شرافتی، ابوالفضل ناصری، محمد مختاری، عباس محمدزاده، محمد محمدزاده، حجت‌اله گودرزی، مریم کیا، اقدس اخلاقی، اورانوس بدخشانیان، افسانه معتمدی، بهناز توکلی، رضا امامی، احمد یاورشاه، مهتاب کریمی، فاطمه معتمدآریا و …
مدت: ۸۸ دقیقه
محصول: ۱۳۷۶ ایران

خلاصه داستان: فروغ کیا فیلم‌سازی است که سال‌ها پیش متارکه کرده و با پسرش مانی زندگی می‌کند. فروغ درصدد تهیه‌ی فیلمی مستند از زندگی مادران نمونه است تا بتوانند از آن میان یکی را به عنوان مادر نمونه برگزینند. فروغ به همراه مانی به دیدار تعداد زیادی از زنان و مادران نمونه می‌رود که در نبود همسر، یک تنه بار مسئولیت را به دوش داشتند. آن‌ها به سراغ زنان و مادران موفق و صاحب نام هم می‌روند، اما فروغ از انتخاب یک نمونه از این میان ناراحت است و انصراف خود را از ادامه‌ی کار به مافوق خود دکتر رهبر اعلام می‌کند، اما دکتر رهبر که با او تنها از راه صدایش در طول فیلم آشنا هستیم، این انصراف را به دلیل خستگی و عدم تصمیم‌گیری در مورد آینده‌ی خودش و او می‌داند. مانی با طعنه و کنایه زدن‌های هر روزه به مادر او را از ازدواج با دکتر رهبر منع می‌کند. اما بعد از برخوردها و صحبت‌ها و کشمکش‌های بسیار سرانجام فروغ به مانی می‌فهماند که می‌خواهد هم مادر باشد و هم به دکتر رهبر جواب مثبت دهد.

جوایز:
۱۳۷۷ تقدیر؛ بهترین فیلم؛ علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری؛ بیست و هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم رشد؛ بخش مسابقه فیلم‌های بلند تربیتی اولیا و مربیان
۱۳۷۷ تقدیر؛ بهترین فیلم؛ علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری؛ بیست و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال؛ بخش انجمن منتقدان فیپرشی
۱۳۷۶ جایزه ویژه هیأت داوران؛ علیرضا رئیسیان، جهانگیر کوثری؛ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر؛ بخش مسابقه بین‌الملل
۱۳۷۶ سیمرغ بلورین؛ بهترین کارگردانی؛ رخشان بنی‌اعتماد؛ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر؛ بخش مسابقه بین‌الملل
۱۳۷۶ جایزه ویژه هیأت داوران؛ بهترین کارگردانی؛ رخشان بنی‌اعتماد؛ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر؛ بخش مسابقه سینمای ایران
۱۳۷۶ سیمرغ بلورین؛ بهترین طراحی صحنه؛ امیرحسین اثباتی؛ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر؛ بخش مسابقه سینمای ایران

کانون تحلیل‌گران سینما ۸۸/۰۲/۱۹
آگاه فیلم: محمدرضا فرهادی‌نیا، افشین پویان، علی باقرلی، با حضور تلفنی مینو فرشچی

نوشته کانون ۱۲۹ : “بانوی اردیبهشت” ساخته “رخشان بنی‌اعتماد” اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

فرهادی‌نیا: خانم فرشچی سلام. عصرتان به خیر. خیلی لطف کردید که ما در خدمت‌تان هستیم.

فرشچی: سلام عرض می‌کنم. خواهش می‌کنم.

فرهادی‌نیا: من بیشتر در سابقه‌ی کاریم دوست داشتم فیلم‌نامه‌نویسی را تدریس کنم و آقای “سیف” که فرمودند دیدم بهانه‌ی خوبی است که یک سری مباحث عمومی‌تر درباره‌ی فیلم‌نامه با گرایش آموزشی از حضرتعالی سوال کنیم. قبل از اینکه سوالات عمومی‌تر را مطرح کنم به حرمت اینکه از طرف خانم‌ها سوالاتی رسیده آنها را مطرح می‌کنم بعد سوالات خودم را مطرح می‌کنم.

فرشچی: بله. خواهش می‌کنم. بفرمایید.

فرهادی‌نیا: فرمودند نظر خود خانم “فرشچی” در مورد دیدگاه نویسنده و کارگردان فیلم “بانوی اردی‌بهشت” موافق است یا مخالف؟

بانوی اردیبهشت

فرشچی: ببینید مسایل مختلفی در این فیلم هست. در زمان خودش (دوازده سال پیش) فیلم نویی بود. دیدگاه نویی داشت من مخالفتی با آن ندارم. حالا ممکن است به آن شدتی که آن زمان به‌نظرم فیلم جالبی می‌آمد الان نیاید. البته خودش را سرفصل همان ژانر اجتماعی مربوط به زنان و زنان میانسال قرار داد.
فرهادی‌نیا: سوال بعدی که جزء سؤالات کلی هست این است؛ پیشنهاد خانم “فرشچی” در مورد چگونه بسط دادن یک طرح فیلم‌نامه برای جوانان چیست؟

فرشچی: این سوال خیلی کلی است. به هر حال یک فیلم‌نامه مراحلی برای بسط دادن یک فکر است از هر چیزی که بخواهیم ممکن است ما بتوانیم اقتباس کنیم از حادثه، از واقعه، از رمان، از تخیل، از داستان کوتاه. حالا این‌ها می‌تواند مربوط به جوانان باشد. خوب همان مسیری که یک فیلم‌نامه طی می‌کند، باید طی کند از یک خط به یک صفحه، از نقطه‌ی اصلی به پیداکردن شخصیت‌های مناسب برای پیش‌برد سیر داستان. بعد بسط و گسترش بدهیم. صفحات بیشتر و سیناپس و دیالوگ.

فرهادی‌نیا: فیلم‌نامه‌ی “کاغذ بی‌خط” چه‌قدر شخصی است؟

فرشچی: در فیلم‌نامه‌ی “کاغذ بی‌خط” به جز اینکه یک زنی با داشتن دو تا بچه می‌خواهد فیلم‌نامه‌نویسی را به‌عنوان پیشه انتخاب کرده و ادامه بدهد هیچ مورد شخصی دیگری ندارد. فقط به‌دلیل اینکه من یک توصیه‌ی مناسب هم از استادم شنیدم و هم خودم بعدها به شاگردهایم گفتم و بهترین توصیه‌ی مربوط به فیلم‌نامه‌نویسی که ممکن است کسی بشنود یا بگوید این است که در صورت داشتن توان تحقیق و تعلیمات مخصوص بهتر است که برای خلق شخصیت از شخصیت آشنا استفاده کنیم و فیلم‌نامه را به‌دلیل اینکه برای پایان‌نامه‌ام می‌نوشتم فکر کردم این اندرز را به‌کار بگیرم. من چه آدمی را بهتر از همه می‌شناسم. زنی که می‌خواهد فیلم‌نامه‌نویسی یاد بگیرد و کارش بشود فیلم‌نامه‌نویسی. این را من بهتر از همه می‌شناختم بنابراین مقدار زیادی از دانسته‌های خودم را، عکس‌العمل‌های خودم را در ماجرایی گذاشتم که دیگر ماجرا شخصی نبود یک آدم شناخته شده. برای اینکه شخصیت خوب در ذهن پرورانده بشود، هیچ‌کس بهتر از خود آدم و اطرافیان و همسایه نیست این را می‌شود در هر قصه‌ای روایت کرد و عکس‌العمل‌های درستش را مثل میوه‌چینی خوشه‌چینی جمع کرد.

فرهای‌نیا: فیلم‌نامه یک اثر ادبی است یا هنری؟

فرشچی: بیشتر یک اثر هنری است به نظر من. خیلی تفاوتی قائل نمی‌شوم. تمام کارهای ادبی در مجموعه‌ی بزرگتری به‌نام آثار هنری جای می‌گیرند. فیلم‌نامه هم یک اثر هنری است. به‌نظر من می‌تواند در زمینه‌ی ادبی هم در جایگاه بالاتری قرار بگیرد به‌دلیل اینکه ما در فیلم‌نامه‌نویسی محدودیت توان تولید فکر داریم در صورتی‌که در رمان‌نویسی تخیلمان را آزاد می‌گذاریم هر کاری که دلمان بخواهد تخیل می‌تواند انجام بدهد و از خواننده هم بخواهیم که ببیند. اما در فیلم‌نامه ما چنین قدرتی نداریم. تخیلمان را باید یک جاهایی محدود کنیم تا یک حدی که بشود ساخت. ما برای کسانی می‌نویسیم اما رمان‌نویس آزاد برای خودش می‌نوسد. ما در عین حال که باید از ذهن خودمان کمک بگیریم باید تهیه‌کننده را در نظر بگیریم، امکانات فنی را در نظر بگیریم. بازیگر را در نظر بگیریم. یعنی رضایت همه را جلب کنیم و در عین حال اثر هنری از خودمان به جا بگذاریم.

فرهادی‌نیا: یعنی شما وجوه هنری فیلم‌نامه را از وجوه ادبی برجسته‌تر می‌دانید؟

فرشچی: بله به نظر من برجسته‌تر است.

فرهادی‌نیا: یک فیلم‌نامه‌نویس چگونه بنویسد که فضاسازی‌ای که فیلم‌نامه دارد هنگام ساخت دچار کمترین دخل و تصرف شود؟

فرشچی: با شناخت کامل. اولا باید جوری بنویسد که تولیدی باشد. این تولیدی بودن تعریف دارد تعریفش هم خیلی آسان است. من با یک مثال خیلی جالب می‌توانم بگویم – که برای خودم هم یک درس بود – برای یک برنامه‌ی ده دقیقه‌ای تلویزیونی کسی متنی نوشته بود که در آن متن قهرمان اصلی داستان در رؤیای خودش در قصری بود که چلچراغ بزرگی داشت که روی سر شخص می‌افتاد و بیدار می‌شد. تهیه‌کننده به او گفت: “آخه بچه‌جون چرا فکر می‌کنی برای یک کار ده دقیقه‌ای من به‌عنوان تهیه‌کننده باید برم قصری رو اجاره کنم تمام عوامل رو ببرم اونجا چلچراغشو شل کنم بیافته رو سر بدل کار آیا بمیره آیا بمونه زخمی بشه و … چلچراغ هم از بین بره خب معلومه من اینو همین لحظه پرت می‌کنم اونور” راست می‌گوید این ناوارد بودن نویسنده را می‌رساند که لوازم را و امکاناتی که در اختیارش است را نمی‌شناسد. باید درست بنویسیم، به درد بخور بنویسیم صحنه باید پیش برنده‌ی قصه باشد که حذف نشود. آن صحنه‌هایی که به‌راحتی حذف می‌شوند پیشبردی ندارند اضافی هستند یا امکانات ساختش در نظر گرفته نشده بنابراین محکوم است به حذف.

فرهادی‌نیا: در ریتم، زمانی هم این اتفاق می‌افتد. بین ریتم نوشته با آن‌چه که روی پرده می‌بینیم تفاوت هست. گاهی فیلم روی پرده ریتم کندی دارد اما در فیلم‌نامه زود به سرانجام می‌رسد و دارای ریتم تندی است یا بر عکس حتی در فیلم‌نامه‌هایی که خود کارگردان نویسنده است تفاوت اساسی دارد.

فرشچی: تفاوت در ریتم، تفاوت حس آدمها در آن لحظه است. به نظرم می‌آید یک چیز بعیدی است که نویسنده خودش کارگردان باشد نتواند ریتم را مشابه درآورد. ولی معمولا در کار دیگران تفاوت حس است. یک چیز را نویسنده کندتر دیده، کارگردان تندتر. این هم‌وزنی، هم‌سنگ بودن، هم‌سویی نگاه‌های کارگردان و نویسنده پیش نمی‌آید مگر اینکه با هم چه در مراحل نگارش – حتی بهتر این است که در مرحله‌ی قبل از نگارش، تبادل افکار صورت بگیرد – چه بعد از نگارش. وگر نه هر مرحله‌ای بهتر از این است که اصلا چنین اتفاقی نیافتد یعنی اینکه آدم نگاه واقعی نویسنده را نداند. خیلی از کارگردان‌ها برایشان اهمیتی ندارد که نیت نویسنده چه بوده. نیت فیلم‌نامه‌نویس را در نظر نمی‌گیرند مثلا اگر بچه‌دارشدن خوب است باید همان را نشان بدهد؟؟ اگر می‌گوید جنگ بد است شما باید جنگ را بد نشان بدهی.

فرهادی‌نیا: چرا در ایران فیلم‌نامه‌نویسی به‌صورت شخصی است و گروهی نیست؟ جدای از گلایه‌های به حق شما در اول صحبت.

فرشچی: خب به همان دلیل که ما در وزنه‌برداری مدال طلای جهان گرفتیم و در فوتبال مدام حذف می‌شویم. ولی کار گروهی حتما سرپرست می‌خواهد. دیالوگ‌نویسی هم کمتر از قصه‌نویسی نیست یا بالاتر از قصه‌نویسی نیست. آدمهایی ذهنشان قصه‌پرداز است. بعضی آدمها استاد دیالوگ‌نویسی هستند اینها را باید پیدا کرد این گروه را با هم نشاند. اما معمولا وقتهایشان جور نمی‌شود. به این دلیل است که کاری فردی می‌شود و کار فردی بعد از دو سه تا کار، تکراری می‌شود نگاه‌ها تکراری می‌شود و آدم‌ها همان آدم‌هاند درحالی‌که اگر کار گروهی بشود فیلم‌نامه‌ها محکم می‌شود.

فرهادی‌نیا: حضور نریشن را در فیلم داستانی چه‌قدر پیش برنده یا چه‌قدر لطمه زننده به روایت کلی اثر می‌دانید؟

فرشچی: این بستگی به تشخیص دارد.

فرهادی‌نیا: اگر بخواهم موردی بگویم همین فیلم “بانوی اردیبهشت” را؟

فرشچی: بله. نریشن در جایی کاربرد دارد که قرار است افکار شخص بیان شود و کاراکتر با خودش حرف می‌زند ولی طوری نیست که لبهایش تکان بخورد. در عالم واقع ما با خودمان حرف نمی‌زنیم اما بسیار با خودمان فکر می‌کنیم. نریشن در واقع صدای ذهنی است و بد هم نیست. در فیلم‌های شاعرانه نقش شاعرانه را حفظ می‌کند.

فرهادی‌نیا: در “بانوی اردیبهشت” دو گونه نریشن داشتیم یکی که متن‌های شاعرانه خوانده می‌شد و دیگری از زبان شخصیت اول گفته می‌شد. در فضای کلی قصه، جایگاه این نریشن‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

فرشچی: در “بانوی اردیبهشت” شما به‌عنوان یک بیننده تصویر مرد را نمی‌بینید و قرار بود که ارتباط آنها با نامه‌نگاری و یا پخش صدای مرد و صدای ذهنی زن نشان داده شود. این فیلم یک استثناء است. با فیلم‌های دیگر که نریشن دارند متفاوت است به‌خاطر حفظ لحن شاعرانه‌اش و به‌خاطر اینکه بازیگر مرد هم پیدا کردنش مشکل بود هم قرار بود یک بازیگر درست و حسابی باشد و هم به‌نوعی در فیلم‌نامه نقشی نداشت.

فرهادی‌نیا: اتفاقا یکی از سوالهایی که رسیده این است؛ دلیل اینکه دکتر رهبر هرگز دیده نمی‌شود این نیست که چون او نماد عشق و عشق ممنوع در فیلم است که هرگز چهره نمی‌یابد؟

فرشچی: اصلا عشق ممنوعی نبود. نه نه هیچ‌کدام اینها نبود. همیشه یادتان باشد دنبال چیزهای شاعرانه نگردید همه چیز خیلی مادی است. متاسفانه در جهان سینما همش مادیات است. در ابتدا همه خیلی با عشق وارد سینما می‌شوند ولی بعد این‌قدر مادی می‌شوند که فراموش می‌کنند. به همین دلیل من همیشه به جوانها می‌گویم خیلی احساساتی نشوید. در این فیلم هم یکی از دلایل این بود که به بازیگری دستمزدی ندهند. قرار نبود بازیگری از کوچه بیاورند حتما می‌خواست آدم میانسالی باشد آدم میانسال که بازیگر حرفه‌ای هم باشد حتما دستمزد بالایی می‌خواست. آدم کامل درجه یکی باشد. هم صدایش خوب باشد و هم شاعرانه حرف بزند. معلوم نبود چهره‌ای که انتخاب می‌شود مورد پسند همه باشد.

فرهادی‌نیا: اتفاقا این خانم دومین پیش‌بینی‌ای که دادند این است که به‌دلیل تعمیم دادن عشق که فیلم‌ساز نخواسته در چهره‌ای خاص منحصر شود از صدا استفاده شده. البته من خیلی با این حرف شما موافق نیستم، به‌دلیل اینکه به هر حال “جهانگیر کوثری” که دارد فیلم همسرش را تهیه می‌کند این‌همه هزینه می‌کند خوب برای یک بازیگر سه جلسه فیلم‌برداری می‌کند خیلی شاید ..

فرشچی: نه آن فیلم خیلی هزینه نداشت. آن فیلم با چهل میلیون …

فرهادی‌نیا: خب چهل و دو میلیون می‌شد.

فرشچی: نه نه واقعا نه. مساله‌ی مالی هم هست. به هر حال برای تهیه‌کننده دو میلیون هم مشکل است. حالا من این فرد خاص را نمی‌گویم. در سینما واقعا مساله‌ی مالی هم هست. قرار است این هزینه برگردد. معلوم بود فیلمی پرفروش نخواهد بود چون اکشن نداشت. خرج کمتر زندگی بهتر.

فرهادی‌نیا: برای من لحظات خوبی بود که با شما صحبت کردیم. انشاءالله باز هم فرصتی فراهم شود همین بازی بی‌تکلف، ساده و روان و دوست داشتنی شما را دوباره روی پرده ببینیم. بازی شما لذت‌بخش بود به قول معروف کیف کردیم.

فرشچی: شما لطف دارید. ممنونم. خواهش می‌کنم. قربان شما. منم برای همه آرزوی موفقیت دارم.

فرهادی‌نیا: من خداحافظی می‌کنم. آقای “سیف” با شما صحبت می‌کنند.

کانون تحلیل‌گران سینما

سیف‌العلمایی: مجددا تشکر می‌کنم. من‌هم به‌عنوان آخرین کلام یک موردی می‌خواهم با شما درمیان بگذارم و بعد هم به خدای بزرگ بسپاریم‌تان. ما اینجا یک شعاری داریم و این هست که “سینما را با سینما بیاموزیم” می‌توانیم از ادبیات، از موسیقی و نقاشی وام بگیریم، ولی سینما سینماست مایلم نظر شما را بدانم.

فرشچی: خواهش می‌کنم. این کاملا نظر من است. واقعا سینما سینماست. درعین‌حال که مجموعه‌ای از هنرها را می‌تواند بیاورد ولی به‌نظر من سینما سینماست.

سیف‌العلمایی: بسیار ممنونم متشکرم انشاءالله که در مشهد ببینیم‌تان.

فرشچی: از طرف ما هم نایب‌الزیاره باشید.

سیف‌العلمایی: خواهش می‌کنم. آقای دکتر صباغ خیلی دلشان می‌خواست در این جلسه باشند ایشان که خاطرتان هست؟

فرشچی: بله بله خیلی خیلی ارادت دارم خدمتشان. سلام برسانید.

سیف‌العلمایی: بزرگی شما. من هم متشکرم از شما. در پناه خدا. خداحافظ.

ارسال: ۲ آبان ۱۳۸۸

نوشته گفت‌وگوی تلفنی با “مینو فرشچی”، “بانوی اردیبهشت”: کجاست حرمت فیلم‌نامه‌نویسی؟! (۲) اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.