شمیم انس

مجموعه آثار: استاد محمدرضا لطفی
گشایش: چهارشنبه ۷ بهمن ماه ۱۳۹۴ ساعت ۱۸
بازدید: ۸ الی ۲۲ بهمن
ساعت بازدید: ۹ الی ۱۴ و ۱۷ الی ۲۲
نشانی: مشهد بلوار خیام، هتل هما ۲

جهان عکاسی
ملّیت	ایرانی
حوزه فعالیت	عکاس

محتویات

زندگی:

آثار:

جوایز:

مصاحبه ها:

• محمدرضا لطفی: باید دل داد تا عکس گرفت ۱۳ مهر ۱۳۸۴
• محمدرضا لطفی: عکس دروازه ورود به تمدنهاست ۲۴ خرداد ۱۳۸۵

• گفتگو با محمدرضا لطفی؛ عکاس تصویر مشهور «شمس‌الشموس» که بیش از ٣٠ هزار عکس از حرم رضوی دارد؛ خداشناسی با لنز «ماکرو»!

نوشته محمدرضا لطفی اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

گفتگو با محمدرضا لطفی؛ عکاس تصویر مشهور «شمس‌الشموس» که بیش از ٣٠هزار عکس از حرم رضوی دارد؛ خداشناسی با لنز «ماکرو»!

درباره میهمان
﷯ اگر موافقید گفتگو را با معرفی خودتان شروع کنیم.
من متولد ١٣٣٢ هستم. محل تولدم تربت‌حیدریه است، ولی از هفت‌سالگی در مشهد بودم. از نوزده‌سالگی هم افتخار خدمت در دربار ولایت‌مدار رضوی را پیدا کردم و تا کنون نزدیک به ۴١سال است که افتخار این نوکری را دارم.
﷯به‌عنوان خادم؟
به‌عنوان کارمند رسمی آستان‌قدس ٣٣ سال خدمت کردم. بعد هم حدود یازده سال است که به‌عنوان لباده‌پوش امام‌رضا(ع) در کفش‌داری حضرت(ع) انجام وظیفه می‌کنم. انشاا… که تا آخر عمر هم ادامه داشته باشد.
﷯چرا آمدید مشهد؟
به‌دلیل کار پدرم. ایشان نظامی بودند و به‌عنوان فرمانده یکی از قسمت‌های ارتش به مشهد منتقل شدند. من همین‌جا تحصیلاتم را تا دیپلم طبیعی یا همان تجربی ادامه دادم. با دیپلم هم استخدام شدم. بعد شاید ده سال از تحصیلاتم گذشته بود که مجددا شروع کردم به ادامه تحصیل. کاردانی‌ام (فوق‌دیپلم) را گرفتم. باز هفت‌هشت سالی بینش فاصله افتاد، تا اینکه کارشناسی‌ام (لیسانس) را در رشته عمران گرفتم.
﷯سراغ مقاطع بالاتر نرفتید؟
نه . البته من درجه یک هنری را هم دارم که معادل دکتری است.
﷯
تلاشم
معرفی معماری اسلامی است
﷯ چه شد که به‌سمت عکاسی رفتید؟
من از نوجوانی به این کار علاقه‌مند بودم. یعنی قبل از اینکه در آستان‌قدس استخدام شوم، شاگرد عکاسی آقای صفرعلی تیرانداز بودم. مشارکتی کار می‌کردیم. هم‌زمان در دانشکده پزشکی که در محل بیمارستان قائم بود، در عمل‌های جراحی با دکترها همکاری می‌کردم. درباره بیشتر عمل‌های جراحی را اسلاید تهیه می‌کردم که برای دانشجوهای پزشکی تدریس کنند. کاری هم که انجام می‌دادیم کاری زیربنایی و مهم بود.
﷯یعنی شما در عمل‌های جراحی عکاسی می‌کردید؟
بله. قبلش هم درست مثل پزشک‌ها لباس مخصوص می‌پوشیدیم و داخل اتاق عمل می‌رفتیم. یادم نمی‌رود اولین جراحی که من رفتم، جراحی معده بود. من که عمل را شروع کردند و محل معده بیمار را شکافتند، من حالم به‌هم خورد. البته یواش‌یواش عادت کردم.
﷯ کار آستان‌قدس را بعد از این شروع کردید؟
هم‌زمان با همین فعالیت‌های من، آستان‌قدس نیاز به نیرو داشت برای افتتاح مرکز «فیلم و تِک» کتابخانه مرکزی. قرار بود یک هفته بروم و بعد برگردم سر کارم، ولی شرایطی فراهم شد که باتوجه‌به علاقه‌مندی خودم به‌عنوان متصدی «فیلم و تِک» کتابخانه مرکزی استخدام شدم. یکی از کارهای زیربنایی و مهمی هم که ما آن زمان انجام دادیم و هنوز هم قابل استفاده است، تهیه میکروفیلم و میکروفیش بود. میکروفیلم صنعت نویی بود در سطح ایران. فقط هم دانشگاه تهران، دانشگاه جندی‌شاپور اهواز داشت و آستان‌قدس رضوی.
﷯ چه کاربردی داشت؟
محققانی بودند که نیاز به نسخه‌های خطی داشتند. ما هم به‌سبب ارزشش نمی‌توانستیم اصل کتاب را در اختیار آن‌ها قرار بدهیم. برای همین، میکروفیلم کتاب‌ها را تهیه می‌کردیم و محققان آن‌ها را در دستگاه فیلم‌خوان نگاه می‌کردند. من این افتخار را داشتم که همان موقع میکروفیلم بیشتر نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی را تهیه کنم. همان موقع بود که علاقه‌مند به کار تحقیق در مسائل اجتماعی شدم و به‌دلیل برخورد با استادان دانشگاه‌ها، تحصیلم را ادامه دادم. بعد از این هم، زمان افتتاح روزنامه قدس مدتی به‌عنوان مسئول واحد عکس به این روزنامه رفتم. آقای فیاضی آن موقع مسئول روزنامه بود. شاید کل روزنامه هم چهارده‌پانزده نفر بیشتر نیرو نداشت. ما هر روز ساعت دو بعداز‌ظهر، دونفری با آقای فیاضی جلسه‌ای را خدمت آیت‌ا… واعظ طبسی می‌رفتیم، مصاحبه می‌کردیم برای چاپ روز بعد.
﷯ این مصاحبه‌ها درباره چه موضوعاتی بود؟
بیشتر مسائل روز اجتماعی و سیاسی و تغییراتی که در ساخت‌وسازهای حرم مطهر انجام می‌شد. خاطرات بسیار خوبی هم بود.
بعد از آن دوره هم مدتی به‌عنوان رئیس دبیرخانه حوزه طرح و برنامه کار می‌کردم. بعد هم حدود دوازده سال تا زمان بازنشستگی به‌عنوان رئیس دبیرخانه و رئیس‌دفتر شورای عالی فرهنگی آستان‌قدس خدمتم را ادامه دادم. البته ناگفته نماند من در تمام این مدت هیچ‌وقت از کار عکاسی کناره نگرفتم و در خیلی از جشنواره به‌عنوان دبیر، داور و شرکت‌کننده حضور داشتم. جوایز متعددی هم از جشنواره‌های داخلی و خارجی گرفته‌ام.
﷯ چیزی که شما را از سایر عکاسان متمایز می‌کند، مجموعه بی‌نظیری است که از حرم مطهر دارید. ایده عکاسی حرم از کجا آمد؟
این مسئله به‌دلیل عِرق مذهبی من بود. البته به بیشتر مکان‌های مذهبی به‌ویژه بناهای دارای ارزش معماری اسلامی هم توجه کردم. الان در تصاویر من از حرم مطهر حضرت رضا(ع)، از زمانی که ولیان شروع به تخریب بافت و بازارهای اطراف کرد، عکس وجود دارد. توی این عکس‌ها تصاویری متعددی از تیمچه‌ها، سراها و بقیه بازارهای اطراف وجود دارد که الان اثری از آن‌ها نیست. این عکس‌های من همچنان با تغییرات حرم و بافت پیرامون آن ادامه پیدا کرد. آخرین عکسم را هم همین یک ماه پیش گرفته‌ام. در تمام این سال‌ها هم تلاشم این بوده که معماری اصیل اسلامی را به دنیا ارائه کنیم.
…………………………
معروف این است که عکس انگلیس‌ها از گنبد توپ‌بندی‌شده حرم، اولین عکسی است که از این حرم مطهر به‌ثبت رسیده است. انگلیس‌ها تلاش کردند تا پایان آوریل ١٩١٢، این عکس را با هدف انتقام از رقیب دیرینه‌شان، روس‌ها، در تمام جهان منتشر کنند؛ البته به‌دلیل تقارن این واقعه با غرق‌شدن کشتی تایتانیک تحت‌تاثیر سروصداهای رسانه‌ای واقعه دوم به نتیجه‌ای نرسیدند. اما بعد از آن، بارها در دوره‌های مختلف، تصویر حرم مطهر توسط دوربین‌های عکاسان فراوانی ثبت و ضبط شد؛ عکاسانی که هر کدام به فراخور نوع نگاه و سلیقه‌ای که داشتند، تصاویر متفاوتی را ثبت می‌کردند.
محمدرضا لطفی هم یکی ازمشهورترین این عکاسان است. عکاسی که شاید بدون اغراق بتوان گفت بیشترین عکس‌ها را از این محیط معنوی ثبت کرده و شهرت خود را نیز مدیون همین فعالیت پیگیرانه است. گفت‌وگوی صفحه مردم با وی نیز درباره تجربه ۴١ سال عکاسی در حرم مطهر است.
﷯ ﷯ ﷯
﷯ خاطرتان هست اولین عکستان از حرم را در چه سالی گرفتید؟
اولین باری که من در حرم عکس گرفتم، سال ١٣۵٢ توی صحن موزه، برنامه تشریفات برای حضور رئیس‌جمهور یکی از کشورهای اسلامی بود؛ ولی اگر منظورتان عکس مذهبی است، عکس سیاه و سفیدی دارم که همان سال برای اولین بار از گنبد مطهر گرفته‌ام.
﷯  از سال ۵٢ تا امروز، در طی این ۴١سال چند عکس دیگر از حرم گرفته‌اید؟
نزدیک به ٣٠هزار قطعه.
﷯ یعنی شما ٣٠هزار بار در حرم دکمه دوربین را فشار داده‌اید، یا ٣٠هزار عکس متفاوتی از حرم مطهر دارید؟
شاید بیش از صدهزار عکس گرفته باشم که الان ٣٠هزار تا از آن‌ها را گزینش کرده‌ام. این ٣٠هزار عکس طوری است که نمی‌شود از هیچ‌کدامشان گذشت. یعنی هر عکس چیزی را نشان می‌دهد که در عکس دیگر نیست. بعضی عکس‌ها هم شاید زیبایی و جذابیت لازم را نداشته باشد، اما به‌دلیل تغییراتی که در این ۴١سال اتفاق افتاده، یک سند تاریخی است.
﷯ کسی بیشتر از شما از حرم عکس گرفته باشد؟
خدا می‌داند. شاید گرفته باشند، ولی فکر نمی‌کنم کسی این تعداد عکس را نگهداری کرده باشد. خیلی از عکاس‌های قدیمی را سراغ دارم که عکس‌های خوبی گرفته‌اند، اما هیچ‌کدامشان نگهداری نکرده‌اند. من هم چون به معماری اسلامی خیلی علاقه داشتم، در نگهداری این تصاویر خیلی تلاش کرده‌ام. بیشتر این عکس‌ها هم آنالوگ گرفته شده و به‌صورت نگاتیو است.
﷯هیچ‌وقت مشکلی برای عکاسی در حرم نداشتید؟
شاید تنها جایی که عنایت مسئولانش به‌طورکامل شامل حال من شده است، حرم مطهر امام‌رضا(ع) بود. چون من خودم یکی از همکاران این سازمان بودم.
﷯ پس طبیعتا این کار خیلی برایتان سخت نبوده است؟
شاید بهتر باشد برای پاسخ به سوالتان یکی از خاطرات را برایتان تعریف کنم. سردر ورودی مسجد گوهرشاد الان پشت کفشداری ١٠ افتاده و دیده نمی‌شود. زمان عکاسی از این سردر را هیچ‌وقت یادم نمی‌رود. جرثقیلی داشت صحن موزه را برای تبدیل به رواق امام(ره) آماده می‌کرد. سبدی را هم برای حمل مصالح به جرثقیل بسته بودند. من از راننده جرثقیل خواهش کردم که من را سوار سبد کند. گفت: «نمی‌شه. باید آویزون بشی.» این‌قدر بنده‌خدا این جرثقیل را جابجا کرد که توانستم مرکز ثقل این سردر ٣۵متری را پیدا کنم. الان هم دیگر امکان دیدن این سردر وجود ندارد.
…………………………
«شمس‌الشموس» تکرار شدنی نیست
﷯خاطره‌ای هم از تصاویر حرم برایتان به یادگار مانده است؟
پشت بیشتر عکس‌ها خاطره وجود دارد. مثلا عکس شمس‌الشموس که یکی از عکس‌های معروف من است، قصه جالبی دارد. من شنیدم که خورشید هر ٣٠ سال یک بار دقیقا از پشت گنبد طلا(ع) طلوع می‌کند. دقیقا این اتفاق ٢٧اردیبهشت ١۴سال پیش رخ داد. من سعی کردم برای اینکه بتوانم این عکس را خوب ثبت کنم، از بازتاب عکس در حوض فلکه آب (میدان بیت‌المقدس) استفاده کنم. شما توجه داشتید باشید که از حوض تا گنبد حدود یک‌ونیم کیلومتر فاصله است. به‌همین‌دلیل برای بهترین بازتاب باید حوض را لب‌به‌لب آب می‌کردیم. با شهرداری هماهنگی کردیم که حوض را پر از آب کنند. دور تا دور حوض را هم با گونی بستیم که آب موج برندارد و بتوانیم گنبد مطهر را با وضوح کامل در آب ببینیم. برای گرفتن عکس هم من از ١٢شب تا هفت صبح در فلکه آب ایستاده بودم و شاید حدود ۵٠فریم عکس گرفتم، ولی عکس شمس‌الشموس بهترین حالت خورشید نسبت به گنبد است که خورشید درحال طلوع از پشت گنبد است. شما توجه داشته باشید که اگر نور کامل می‌شد، عکس تبدیل به ضدنور می‌شد و کار را خراب می‌کرد.
﷯حالا شما منتظرید ١۶سال دیگر این عکس را از نمای دیگری ثبت کنید؟
الان دیگر از این سمت نمی‌شود. چون باوجود ساخت‌و‌سازهایی که انجام شده، از فلکه آب هم نمی‌توانید همه گنبد را ببینید. این جزو عکس‌هایی است که به تاریخ پیوست.
﷯معمولا برای ثبت تصاویر این‌قدر مقدمه‌چینی می‌کنید؟
بله. چون این مقدمه به‌اندازه ثبت عکس اهمیت دارد. مثلا برای ثبت یکی از عکس‌هایم که در جشنواره‌ای در ژاپن هم مقام کسب کرد، خیلی از هتل‌ها و مسافرخانه‌های خیابان طبرسی را رفتم تا به نقطه‌ای برسم که گنبد مسجد گوهرشاد بر گنبد طلا منطبق شود و آن را دقیقا مثل نگین انگشتری در بر بگیرد. زمان عکس هم خیلی برای من مهم بود. این عکس را هم صبح قبل از طلوع آفتاب گرفتم که رنگ‌مایه‌های آجر به رنگ واقعی خودش دربیاید.
﷯ کدام عکستان را بیشتر از همه دوست دارید؟
این عکس‌ها مثل بچه‌های من می‌مانند. هیچ‌کدام برتری ظاهری بر دیگری ندارد، ولی بعضی‌هایشان برتری‌های معنوی دارند. مثل عکس شمس‌الشموس، یا عکسی که گنبد مسجد گوهرشاد و گنبد طلا روی هم منطبق شده‌اند. عکسی هم از فضای دور ضریح دارم که وقتی آن را به محضر رهبر انقلاب ارائه کردیم، ایشان فرمودند: «آدم این عکس را که می‌بیند، حس می‌کند تنها با حضرت رضا(ع) در ارتباط است»
﷯تابه‌حال اتفاق افتاده یکی از کارهای شما را بدون اجازه‌تان چاپ کنند؟
فراوان اتفاق افتاده. در تهران یک عکسم را به کسی امانت دادم، بعد از چهار ماه دیدم همان عکس را دانه‌ای ١٠٠٠ تومان سر چهارراه‌ها می‌فروشند. البته برای کارهای مذهبی خیلی حساسیتی از این نظر ندارم.
…………………………
شرح عکس ها(از راست به چپ)
﷯ نقاره‌خانه حرم حضرت معصومه(س) که سالی یک بار به صدا درمی‌آید﷯
﷯ تصویر پانورامای حرم پیامبر اعظم(ص) و قبرستان بقیع ﷯
﷯ تصویر «شمس‌الشموس»؛ یکی از شاخص‌ترین عکس‌های لطفی ﷯
﷯ یکی از تصاویر لطفی که مورد توجه رهبر انقلاب قرار گرفت ﷯
…………………………
دوربین دیجیتال، همه را عکاس کرد!
﷯ شما طرفدار عکس آنالوگ هستید یا دیجیتال؟
اگر بخواهم فنی اظهارنظر کنم، می‌گویم این‌همه عکس‌هایی که من با دوربین‌های عالی دیجیتال گرفته‌ام، هیچ‌کدام نتوانسته خودشان را به عکس‌های نگاتیو ۶در۶ برساند که ما با دوربین‌های قدیمی کار می‌کردیم.
﷯ شما آنالوگ را بیشتر می‌پسندید؟
پسند من مطرح نیست، الان زمان ایجاب می‌کند که همه از دیجیتال استفاده کنند. چون عکس دیجیتال سریع به‌دست می‌آید. ولی دوربین دیجیتال را خیلی‌ها دست می‌گیرند و از بین ٢٠ عکسشان بالاخره یکی خوب می‌شود. عکاس خوب کسی است که همان یک فِرِیمی که گرفت، خوب باشد. برای همین ما عکاسی را قبول داریم که با آنالوگ خوب عکس بگیرد. اگر کسی توانست از یک صحنه پنج تا عکس آنالوگ بگیرد و قبل از چاپ بداند چه عکسی گرفته، این آدم، عکاس است.
﷯ یعنی عکاس باید ویرایش (ادیت) و حذفش را در ذهنش انجام بدهد و بعد دستش را روی دکمه دوربین بگذارد؟
همین‌طور است. آن زمان یک فیلم ١٢تایی بود و ما باید ١٢تا عکس تحویل می‌دادیم. کسی که دو تا تحویل می‌داد، از نظر ما عکاس نبود.
…………………………
۴٨٠ قطعه عکس از مشهد قدیم جمع کرده‌ام
﷯ گفتید که علاوه‌بر عکاسی مجموعه‌ای هم از عکس‌های قدیمی جمع‌آوری کرده‌اید. این مجموعه چند قطعه است؟
۴٨٠قطعه عکس از مشهد قدیم تهیه کرده‌ام که از حدود ١٣٠سال پیش به این طرف است.
﷯ باید مجموعه جالبی باشد. کار کدام عکاس‌هاست؟
اکثر آن‌ها هم کار عکاس‌های انگلیسی است. جالب اینکه در پایین بعضی از این عکس‌ها مثلا به زبان روسی یا انگلیسی کلمه «مِشَد» نوشته شده است. یعنی عکاس همان نامی را نوشته است که از مردم شنیده؛ البته من این کار را فقط برای مشهد انجام نداده‌ام. من مجموعه تهران قدیم، یزد قدیم، کرمان قدیم، شیراز قدیم و اصفهان قدیم را هم جمع کرده‌ام. شاید من از اصفهان قدیم حدود ۶٠٠ تصویر دارم که تعداد زیادی از آن‌ها مربوط به زمانی است که اصلا عکاسی وجود نداشته و اثر نقاشی توریست‌ها و سیاحانی است که به اصفهان آمده‌اند.
﷯ به فکر نیفتادید مجموعه‌ای از این تصاویر را در قالب کتاب ارائه کنید؟
هنوز فرصتش فراهم نشده، ولی تابلوهای بزرگی از این تصاویر را در تمام طبقات یکی از هتل‌های مشهد نصب کردیم که خیلی بازخورد خوبی داشت.
…………………………
عکس، رسانه محبوب خداوند است
﷯ هیچ‌وقت سراغ گونه‌های دیگر عکاسی نرفته‌اید؟ مثلا عکاسی ورزشی.
نه. همیشه عکاسی معماری و طبیعت در اولویت کارهایم بوده است. وقتی هم که می‌خواهم دانشجوها را با کار عکاسی آشنا کنم، آن‌ها را می‌برم به طبیعت که قدرت خدا بیشتر در آن پنهان است. اگر دقت کرده باشید خارهایی که کنار جاده‌ها هست، گل‌های سه‌پر و چهارپر کوچکی دارد که حداکثر اندازه‌اش پنج میلی‌متر است. من همیشه اولین کاری که انجام می‌دهم این است که دانشجوها را ترغیب کنم که با لنز ماکرو عظمت خداوند را حتی در همین آفریده کوچک ببینند. من این را بارها روی دانشجوها آزمایش کرده‌ام. وقتی دانشجو به قدرت الهی پی می‌برد و می‌فهمد درون همین گل کوچک چه دنیایی از رنگ‌مایه‌ها و زیبایی‌ها وجود دارد، یاد می‌گیرد چطور از دوربین و لنزش نهایت استفاده را بکند و درون‌مایه گل را طوری عرضه کند که بیننده بفهمد چه عظمتی در همین گل کوچک وجود دارد. برای همین من اعتقاد دارم که عکس همان رسانه اصلی است که خدواند می‌خواهد.
﷯ یعنی شما معتقدید که عکس مهمترین رسانه است؟
بله. چون عکس واقعیت‌گراست. حالا نمی‌خواهم بگویم عکس دیجیتال باارزش نیست، ولی در گذشته‌ اگر یک عکس آنالوگ را در اختیار دادگاه قرار می‌دادید، خیلی راحت آن را به‌عنوان سند قبول می‌کنند. درباره عکس دیجیتال این‌طور نیست.
…………………………
عکاسی زیر غیظ و غضب شرطه‌ها!
﷯  شما غیر از مشهد در چه شهرهایی عکاسی کرده‌اید؟
من حدود چهارهزار عکس‌ از حرم‌ مطهر حضرت معصومه (س) و حدود ٨٠٠ عکس هم از حرم حضرت شاهچراغ(ع) گرفته‌ام. علاوه‌بر این، از امام‌زاده‌های کشور هم برای اوقاف در قالب یک مجموعه کامل عکاسی کرده‌ام. اماکن مذهبی و دیدنی کشورهای ترکیه و سوریه، عتبات عالیات عراق و حتی مکان‌های دیدنی شهرهای مختلف ایران هم از کارهای من است. حدود پنج‌هزار عکس هم از کاشی‌های مختلف معماری اسلامی دارم.
من این سعادت را هم داشته‌ام که پنج بار به مکه و مدینه سفر کنم. در این سفرها هم از حرم‌ها و همه مساجد شاخص عربستان عکاسی کرده‌ام؛ آن‌هم با تمام مشکلاتی که در این کار در کشور عربستان وجود دارد.
﷯ طبیعتا عکاسی در عربستان خیلی کار سختی بود؛ درست است؟
بله. چون به‌هیچ‌وجه همکاری نمی‌کنند. یک خاطره هم از برخورد سعودی‌ها دارم. روزی گوشه قبرستان بقیع بین همسرم و خانم‌های دیگر ایستاده بودم و در پناه چادر آن‌ها از گنبد پیامبر(ص) عکس می‌گرفتم. ولی یک‌هو یکی از شرطه‌ها چنان من را زمین زد که هم دوربینم خرد شد و هم خودم آسیب دیدم. از این خاطرات در عربستان زیاد دارم؛ البته عکاس بالاخره راه خودش را پیدا می‌کند و عکسش را می‌گیرد. یکی از خاطراتم این است که در یکی از سفرهایی که داشتم، برای چند ساعتی حرم نبوی را برای یکی از وابسته‌های فحد قُرُق کردند. تیرماه بود. هنوز هم که این خاطره را تعریف می‌کنم، کف پاهایم می‌سوزد. آمدم دیدم غیر از چند شرطه، هیچ‌کس توی حرم نیست. فکر کردم چه‌کار کنم که عکسی در این شرایط بگیرم؟ دیدم بهترین کار این است که کفش‌هایم را بدهم به همسرم و به‌جای آن دوربین را بگذارم توی کیسه کفش. پای لخت روی سنگ‌هایی راه می‌رفتم که حدود ۵٠درجه گرما داشت. وقتی هم که شرطه‌ها می دیدند من با پای لخت روی زمین راه می‌روم، می‌گفتند: «ایرانی مخ مافی!» نمی‌دانستند چه فکری توی سرم است. من هر چند دقیقه‌ یک بار، به هوای خنک‌کردن پاهایم روی زمین می‌نشستم و از بین سوراخی که کنار کیسه‌کفش درست کرده بودم، عکس می‌گرفتم. آن‌هم بدون اینکه دوربین را ببینم! خوشبختانه توانستم تصاویری از حرم بگیرم که هیچ‌کس توی آن نیست. البته برای اینکه زاویه‌های مختلفی را هم بگیرم، هر ۵٠٠متر می‌نشستم و باوجود غیظ و غضب شرطه‌ها عکاسی می‌کردم. عکس‌هایی را آن روز تهیه کردم که هیچ‌کس مشابهش را ندارد.
﷯ برای عکس‌هایی که مجبور بودید از روی ارتفاع بگیرید، چه‌کار می‌کردید؟
در آخرین سفرم که حج تمتع سال گذشته بود، توانستم عکس‌های فوق‌العاده‌ای از حرم نبوی در تمام ساعت‌های روز گرفتم. قضیه آن عکس‌ها هم این بود که یک آمریکایی تصویری را از این حرم گرفته بود که من همیشه پیگیر بودم محل گرفته‌شدن عکس را پیدا کنم. هر وقت می‌رفتیم مدینه، هتل‌های مختلف را بررسی می‌کردم، ولی نمی‌فهمیدم محل عکس کجاست. سال قبل برحسب اتفاق متوجه شدم پشت‌بام همان هتلی که ما در آن اقامت داریم، محل موردنظر من است. هتل هم ده متر تا حرم فاصله داشت و برای همین بالای پشت‌بام آن پر بود از دوربین‌های امنیتی. من هم برای اینکه مشکلی پیش نیاید، از لای درز ملحفه‌های بالای پشت‌بام عکس‌هایم را گرفتم.
نبی دوست- وحیدی

نوشته محمدرضا لطفی: خداشناسی با لنز «ماکرو»! اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

• جناب آقای لطفی! چه چیزی باعث شد به عکاسی مذهبی روی آورید؟

به لحاظ عقیده و اعتقادی که به اسلام و معماری اسلامی داشتم به سمت عکاسی مذهبی و معماری جلب شدم و طی سی سال و اندی توانسته‌ام از اکثر بناهای تاریخی و اماکن مذهبی سطح ایران و کشورهای خلیج‌فارس عکس تهیه کنم و طی سفرهایی که به مکه‌ی مکرمه و مدینه‌ی منوره داشته‌ام با تمام سختی‌ها و مشکلاتی که فراروی یک عکاس در اماکن مقدسه می‌باشد توانسته‌ام نزدیک به ۴۰۰ عکس صنعتی و قابل عنوان تهیه کنم.

• تا کنون چند قطعه عکس از اماکن تاریخی و مذهبی تهیه کرده‌اید؟

از اماکن مذهبی- تاریخی سطح کشور و اماکنی که در اختیار میراث فرهنگی است و کشورهای هم‌جوار ایران غریب به ۲۰ هزار قطعه عکس مطرح تهیه کرده‌ام و ضمن این‌که عکس‌های قدیمی که ۱۲۰ سال قبل تهیه شده را جمع‌آوری نموده‌ام که ۴۵ قطعه‌ی آن مربوط به حرم مطهر امام‌رضا (ع) و ۱۰ قطعه‌ی دیگر مربوط به مکه و مدینه و مساجد اعظم آن‌جاست که به لحاظ قدمت و ارزش بی‌نهایت ارزشمند است.

• غیر از عکاسی مذهبی و معماری در رشته‌ی دیگری نیز کار کرده‌اید؟

به‌دلیل ارزش و قدمت کتب خطی و اسناد قدیمی و نیازی که محققان برای در اختیار داشتن آن‌ها داشتند ضمن این‌که این کتاب‌ها و اسناد در مخازن خاصی نگهداری می‌شد و در اختیار کسی قرار داده نمی‌شد اقدام به تهیه‌ی میکروفیلم کردم و میکروفیلم‌ها را در اختیار محققان قرار می‌دادم.

• با توجه به این‌که شما یکی از معدود عکاسان حرم امام‌رضا (ع) هستید چه شاخصه‌هایی در معماری حرم حضرت وجود دارد؟

سبک معماری‌ای که در حرم مطهر آن امام همام کار شده جزء منحصر به‌فردترین معماری جهان است که در زمان‌های خاص و تاریخ‌های مختلف باتوجه به نوع بینش و گرایش‌های مذهبی دولت‌های مختلفی که به قدرت رسیده‌اند به‌وجود آمده است و باعث شده مجموعه‌ی حرم مطهر امام‌رضا (ع) بی‌نظیرترین نوع معماری اسلامی دنیا باشد و حتی می‌توان گفت عصاره‌ی معماری اسلامی است.

• شاخصه‌هایی که عکس‌های شما نسبت به سایر عکس‌ها دارد در چیست؟

در تهیه‌ی عکس‌ها به اصل معماری پرداخته‌ام و تغییراتی به‌جهت زیباسازی عکس داده نشده است و سعی کرده‌ام اصالت بنا در عکس‌ها حفظ شود و حتی سعی داشته‌ام فضای معنوی به‌طور کامل گرفته شود.

• اعتقادات شما به امام رضا (ع) و مسأله‌ی زیارت چه تأثیری در عکس‌های شما داشته است؟

هر آن‌چه از دل برآید بر دل نشیند و این کاملا در عکس‌ها مشهود است به لحاظ این‌که تا اعتقاد و ریشه‌ی اعتقادی قوی وجود نداشته باشد امکان ارائه‌ی تصویری با آن حالت روحانی و مذهبی میسر نمی‌شد لذا ارتباط اعتقادی فرد نسبت به کاری که انجام می‌دهد بسیار مهم است.

• بفرمایید آیا در ظرف عکاسی می‌شود مفاهیم دین و زیارت را بیان کرد؟

مراکز مذهبی از جمله حرم مطهر امام‌رضا (ع)، مکه‌ی مکرمه و مدینه‌ی منوره طوری ساخته شده که با دیدن این مکان‌ها انسان را به ورای هستی رهنمون می‌سازد حال اگر یک فرد با نگاه تیزبین خودش از زاویه‌ای به این اماکن مقدس با دوربین نگاه کند و آن علائق مذهبی خودش را در آن کاملا رها بسازد می‌تواند تصویری تهیه کند که بیانگر ارتباط مذهبی انسان‌ها باشد و با دیدن این تصاویر دقیقا آن ارتباط معنوی برقرار شود.

• به نظر شما آیا با دوربین عکاسی می‌شود زیارت کرد؟

افرادی هستند که امکان دسترسی به اماکن مقدسه را ندارند لذا با دیدن یک تصویر که القاکننده‌ی مذهب و بینش دینی باشد می‌تواند ارتباط خودش را با آن مکان مقدس به‌طور کامل برقرار کند پس می‌توان گفت که دوربین می‌تواند عامل زیارت کاملی باشد.

• در عکاسی مذهبی و تاریخی چه ابزارهایی بیشتر کاربرد دارد؟

عکاسی صنعتی با هنری که توأم می‌شود و برای تهیه‌ی عکس از آثار و ابنیه‌ی تاریخی باید تمام ابزارهای لازم عکاسی را دارا بود از جمله بدنه‌ی دوربین با کیفیت، همراه با لنزهای تله، تله‌واید، تله‌زوم و نرمال‌ها و فیلترهای مختلف که هرکدام در جایگاه خودش و با دید خاص قابل استفاده می‌باشد با این ابزار است که می‌توان شاخصه‌ی خوب را به منصه‌ی ظهور رساند هرچند که دید عکاس است که گویای مظاهر واقعی آن بنا و یا آن منظر می‌باشد و دوربین فقط یک ابزار کار است لذا حسن سلیقه، نگاه تیزبین و واقع‌گرا و احساس لطیف درونی همه به‌طور کامل باعث گرفتن یک عکس خوب می‌شود.

• تاریخ ارسال ۲۴ خرداد ۱۳۸۵
• آگاه فیلم

نوشته عکس دروازه ورود به تمدنهاست اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

محمدرضا لطفی: باید دل داد تا عکس گرفت

شما از عکس چه تعریفی دارید؟

ارتباط اساسی عکاسی و ثبت لحظه‌ای را عکس می‌گویند و هیچ تفاوتی نمی‌کند که عکاس از چه تصویر بگیرد، مهم آن است که اثر بتواند ارتباطی قوی و فکری با مخاطب برقرار کند.

آیا عکاسی در ایران هم می‌تواند مخاطب جهانی داشته باشد؟

عکس با این‌که زبان نمی‌شناسد اما با تمام زبان‌های دنیا آشناست و خیلی راحت با تمام مردم دنیا ارتباط برقرار می‌کند و به‌ویژه عکس‌هایی با مضامین دینی و معنوی بسیار تأثیرگذار بوده است.

عاملی که شما را به سمت عکاسی دینی کشاند، چه بود؟

من در خانواده‌ای مذهبی بزرگ شدم و به جهت ارادتی که به ائمه‌ی اطهار (ع) داشتم، خیلی علاقه‌‌مند بودم، تصاویرم رنگ و بوی دینی داشته باشد و همیشه اماکن مقدس، اثرات معنوی خاصی بر من گذاشته‌اند و می‌گذارند.

تا چه حد فکر می‌کنید در عرصه‌ی عکاسی دینی موفق عمل کرده‌اید؟

من از ابتدای فعالیتم، علاقه‌مند بودم که از آثار تاریخی و مذهبی تصویر بگیرم. من از حرمین شریفین، مسجدالنبی (ص)، مدینه منوره و مساجد اعظم عربستان سعودی، با همه‌ی سخت‌گیری‌هایی که در آن‌جا می‌شد، عکس گرفتم و هیچ‌گاه هم از این محدودیت‌ها نمی‌ترسیدم، چون به‌شدت برای دلم کار می‌کردم و الان هم به‌نظرم مجموعه‌ی کاملی از مجموع بناهای مذهبی دارم که شاید در نوع خود بی‌نظیر باشد.

آقای لطفی ! از محدودیت‌های عکاسی اماکن مقدس بگویید؟

از افتخاراتم این است که لنز دوربینم فقط در جهت مذهب باز شده است و همیشه دغدغه‌های یک عکاس مذهبی را داشته‌ام و اعتقاد دارم که عکاس عرصه‌ی دین و مذهب همیشه مظلوم واقع شده است، چون جلوگیری‌هایی که در عکاسی از بناهای معماری مذهبی می‌شود، در هیچ حوزه‌ی دیگر انجام نمی‌گیرد و این‌گونه عکس‌ها با شگردهای خاصی توسط عکاسان تهیه می‌شود، بارها دوربینم را مقابل چشمانم خرد کردند.

این عاشق است که دل می‌دهد و عکس می‌گید. به هرحال با تمام مشکلات و محدودیت‌هایی که بوده و هست، ۲۴۰ عکس توانستم از اماکن مقدس عربستان بگیرم که البته ترس و دلهره‌ی آن‌ها هم هیچ‌گاه از یادم نمی‌رود.

آرزو می‌کنم که مسئولان فکری کنند و مشکل عکاسان به‌خصوص آن‌هایی که در عرصه‌ی دین و مذهب فعالیت می‌کنند، را حل نمایند و از آنان پشتیبانی نمایند.

آیا تا به‌حال عکسی از حرم مطهر امام هشتم (ع) گرفته‌اید که شما را تحت‌تأثیر قرار دهد؟

نیمه‌های یک شب که از زیارت برمی‌گشتم، ۱۴ پرنده روی سیمی به سمت گنبد امام رضا نشسته بودند و بال‌هایشان به نشانی تواضع باز بود، و این حالت بندگی و زیارت این چند پرنده برایم خیلی جالب و خاطره‌انگیز بود. حالاتی که شاید بعضی از ما انسان‌ها کمتر به آن رسیده باشیم، ولی آن‌ها در آن لحظه، با تمام وجود به آن رسیده بودند.

گفت‌وگویمان را با خاطره‌ای از شما به پایان می‌بریم.

سال ۵۴ یا ۵۵ بود که شتری از کشتارگاه مشهد گریخته بود و به حرم مطهر امام رضا (ع) آمد و به‌نوعی دخیل شد و مأموران هجوم آوردند، تا حیوان را بگیرند و من در حالی‌که از او عکس می‌گرفتم، به زمین خوردم و آن شتر از رویم عبور کرد و توانستم از زیر شکم او عکس بگیرم.

• تاریخ ارسال ۱۳ مهر ۱۳۸۴
• آگاه فیلم

نوشته باید دل داد تا عکس گرفت اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.