• منصور واحدی:

         هر کس رویاهایش به طریقی در این فیلم مستتر است

“تیم برتون” متولد ۱۹۵۸ امریکا است. نسبت به قدیمی‌ترها تقریبا کارگردان جوان‌تری است. طبیعت خودش هم مانند فیلم‌هایش خاص است. آدمی گوشه‌گیر، منزوی و شاید افسرده – برعکس “اسپیلبرگ“- زیاد به آن تبلیغات و تجارت اعتقادی ندارد. حتی ابتدا “ماهی بزرگ” را قرار بود “اسپیلبرگ” با “جک نیکلسون” بسازد که “برتون” پیش‌دستی کرد و آن‌را ساخت و گفت که: من منتظرم “اسپیلبرگ” هم این فیلم را بسازد. بیشتر شهرتی که “تیم برتون” به‌دست آورد مربوط به فیلم “بت‌من‌ها” است. البته هیچ‌وقت یک ژانر به‌خصوص را تعقیب نکرد. قبل از دنیای شاد و رویایی “ماهی بزرگ” یک فیلم دیگر دارد “ادوارد دست‌قیچی” که بسیار دنیای گرفته‌ و افسرده‌ای است. در این‌جا از رویاها صحبت می‌کند یعنی از رویاهای مردی که هنوز به بلوغ نرسیده و در زمان بچگی‌اش مانده (کودک‌صفت است)، دنیایی را تعریف می‌کند که شاید خیلی از ما هم آن دنیا را تعقیب کنیم یعنی رویا. و معتقد است که زندگی بدون رویا زندگی نیست.

وقتی قهرمان فیلم‌اش به شهر خیال می‌رسد با این که همه‌چیز آماده است، مردمش تروتمیزند، آب خیلی پاک است، پاها خیلی تمیز است به‌طوری‌که پابرهنه راه می‌روند، اما توقف نمی‌کند؛ چون می‌گوید در شهری که همه‌چیز تکمیل است دیگر رویا معنی ندارد. رویا را لازمه‌ی زندگی می‌داند و هیچ‌وقت مرگ را باور نمی‌کند و از مرگ هم نمی‌ترسد. شاید این برداشت را داشته باشد که مرگی وجود ندارد و در واقع از یک دنیا به دنیای دیگر رفتن است.

در جایی که می‌گوید: “ماهی اگر در جای کوچک باشد بزرگ نمی‌شود” تمثیل وجود دارد ما هم در ضرب‌المثل می‌گوییم ماهی اگر در دریا باشد نهنگ می‌شود. در این حال چون دنیای تخیل و رویا است می‌شود برداشت‌های زیادی از آن داشت در مقابل این آدم آرمان‌گرا، پسرش واقع‌گرا است. او اول این حرف‌ها را باور نمی‌کند اما بعدا عین همان اتفاق‌هایی که پدرش تعریف کرده است را در زندگی می‌بیند یعنی بعدا به آن باور می‌رسد. ما هم در زمان کودکی همین رویاها را داشتیم، مثلا رقیب‌هایی برای خودمان می‌تراشیدیم و در مسابقات ورزشی قهرمان می‌شدیم. این همان حالت‌ها را نشان می‌دهد، مسابقات ورزشی و به دست آوردن دختر رویاهایش از دست رقیب. به نظر من فیلم بسیار خوش‌ساخت بود. و شاید به‌نوعی بازگو کننده‌ی تمام امیال و خواسته‌های دل هر کسی که در جهان زندگی می‌کند. هرکس رویاهایش به طریقی در این فیلم مستتر است.

• تاریخ ارسال: ۲ اردیبهشت ۱۳۸۶
• کانون تحلیل گران سینما

نوشته هر کس رویاهایش به طریقی در این فیلم مستتر است اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

فیلم “ماهی بزرگ” در تاریخ ۱۳ بهمن ۱۳۸۵ در چهل و پنجمین جلسه کانون تحلیل گران سینما در آگاه فیلم به نمایش در آمدم و مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.

آنچه در پی می آید نظرات دکتر علی خزاعی فر است:

  در برکه‌ای کوچک ماهی بزرگ نمی‌تواند دوام بیاورد

این فیلم را من در همان زمان نمایشش دیدم (سال ۲۰۰۳) و الان خیلی جزئیات آن یادم نیست و بدون مطالعه هم دارم صحبت می‌کنم. به نظر من فیلم “ماهی بزرگ” که یکی از فیلم‌های مورد علاقه‌ی من هم است از آن فیلم‌های شگفت‌انگیزی است که برای همه نوع تماشاگر حرفی برای گفتن دارد. می‌شود تصور کرد که این فیلم اصلا برای کودکان ساخته شده و آن‌را برای کودکان نمایش داد طبعا آن‌ها از “ماهی بزرگ” چیزهای دیگری می‌فهمند. می‌شود این فیلم را برای جوانان نمایش داد باز جوانان از فیلم، چیزهای دیگری می‌فهمند. همین‌طور برای افراد مسن یا هنرمندان یا کارگردان‌ها.

این فیلمی است برای همه‌ی اقشار در همه‌ی دوران. واقعا راز این بودن و برای همه‌ی زمان‌ها بودن چیست؟

اصولا انسان عاشق قصه است. حالا نگاه نکنید که آدم‌ها قرن بیست و یکی شدند و در یک دنیای خیلی پیچیده زندگی می‌کنند. آن میل غریزی و بنیادی برای شنیدن قصه هنوز به نحو غریبی در ما قوی است. ممکن است از نظر عقلانی مضحک به‌نظر برسد. ولی به دیدن “بت من” می‌رویم یا به تماشای “ادوارد دست‌قیچی” می‌نشینیم. یا همین فیلم “ماهی بزرگ” را نگاه می‌کنیم و دوست داریم ببینیم خوب بعدش چی شد و دوست داریم رشته‌ی حوادث که در این‌جا بازگو شده همین‌طور ادامه پیدا کند. ظاهرا این نشان همان میل باطنی و غریزی انسان‌ها است برای شنیدن داستان. این یک طرف قضیه (این که من گفتم میل به شنیدن داستان هم در بچه‌ها هست هم در بزرگسالان و هم در افراد مسن). و طرف دیگر قضیه از جهت سینمایی، این فیلم بیان‌گر یک سبک داستان‌گویی است یک سبکی که واقعیات و غیر واقعیات را به هم می‌آمیزد و یک چیز را عرضه می‌کند که فایده‌اش در همان دیدن آن است. “اشک‌ها و لبخندها” را بارها می‌نشینید و نگاه می‌کنید این هم از همان سنخ است. نشانه‌هایی از واقعیت در خود دارد ولی فراتر از واقعیت پرواز می‌کند. در سینما این یک جایگاهی دارد به‌عنوان سبک داستان‌گویی که فراتر از واقعیت است.

اما اگر برگردیم به خود داستان فیلم و ببینیم این وقایع را چگونه می‌توان در فیلم تفسیر کرد: من فکر می‌کنم این فیلم اساسا رویارویی یک پسر و پدر است. پسر از یک چیز همیشه رنج می‌برد و آن این است که چرا پدر برای او داستان‌های دروغین می‌گوید. و حالا که خودش دارد پدر می‌شود خیلی دوست دارد بداندکه راز داستان‌های پدر چیست؟ در واقع امیدوار است که پدرش با او هم‌نوایی کند و اعتراف کند که همه‌ی داستان‌هایی که گفته از داستان مربوط به تولد پسر تا داستان‌های دیگر که در طول زندگی‌اش اتفاق افتاده همه دروغ بوده است. پسر خیلی امیدوار است که از پدرش چنین دروغی را بشنود.

در واقع اگر می‌بینید با یک روحیه‌ی تهاجمی پدرش را محکوم می‌کند به این که شما همه‌ی این‌ها را از تخیلت ساختی و …

در واقع یک‌جور دروغ‌گویی را به پدرش نسبت می‌دهد. ما اگر می‌خواستیم دنیا را از دید پسر ببینیم پسر ظاهرا خبرنگار است. چون خبرنگارها معمولا با حقایق سروکار دارند. آن‌ها ‌چیزی را که حقیقت نباشد مجاز نیستند ثبت کنند.

پس او آدمی است که سمبل یک نوع واقع‌گرایی عصر حاضر است. واقع‌گرایی را هم که می‌دانید در آن هیچ نوع لذت و زیبایی نیست. یعنی اگر ما واقعا می‌خواستیم دنیا را از دید این پسر ببینیم دنیایی پر از کشت و کشتار و اتفاقات معمولی بود. مثلا اگر این پسر متولد می‌شد مثل میلیون‌ها بچه‌ی دیگر که متولد می‌شوند خوب این چیز جالبی نبود. یا اگر او از شهرش در “آلوباما” راه می‌افتاد و به‌دنبال سرنوشتش می‌رفت و مثل هزاران نفر دیگر که دنبال سرنوشت می‌روند، بدون این‌که با ماجراهای عجیب و غریب روبه‌رو شود بدون این‌که با آدم‌های عجیب و غریب روبه‌رو شود.

این یک تلاش خیلی ساده و معمولی بود که هرکس انجام می‌دهد. هیچ رنگی و هیچ جذبه‌ای برای تلاش دیده نمی‌شد.

ما اگر می‌خواستیم دنیا را از دید این پسر ببینیم با یک دنیای کاملا معمولی و خسته‌کننده روبه‌رو می‌شدیم که در آن فقط حقیقت‌ها بود. اما پدر این پسر با آن تخیل سرشارش این دنیا را از این حالت سیاه سفیدی و بی‌رنگی خارج کرد و به آن رنگ داد مثل نقاش که رنگ می‌پاشد و همه چیز را رنگی می‌کند. محیط زندگی را و فضاها را و آدم‌ها را از فیلتر تخیل خوش گذراند و یک محیط و آدم‌های دیگری ایجاد کرد تا این زندگی را کمی معنی‌دارتر و لذت‌بخش‌تر بکند.

پس به اعتقاد “تیم برتون” کارگردان؛ اگر خودش آدمی افسرده است و با فیلم‌های قبلیش چنین فضاهایی را ترسیم کرده ولی این‌جا کارگردان باید از این حرف دفاع بکند چه بهش معتقد باشد و چه نباشد، و آن حرف این است که زندگی با همین رویاها و تخیلات است که قابل تحمل می‌شود. یعنی “تیم برتون” دقیقا از پسر حمایت نمی‌کند (در این فیلم) و از طرز فکرش به زندگی از پدرش که دفاع می‌کند. و پسر در پایان فیلم متوجه می‌شود که اگر چه این دروغ‌ها تمام بچگی‌اش را شکل داده است ولی این دروغ‌ها بد نیست. حتی خودش هم در پایان متوسل به این دروغ‌ها می‌شود و در مورد تشییع‌جنازه‌ی پدرش یک چنین دروغی را می‌گوید. موضوع فیلم این است که زندگی یک چیز ثابت نیست ما زندگی را خودمان هم می‌توانیم بسازیم. یعنی ما به کمک تخیلمان می‌توانیم به زندگی رنگ بدهیم، زندگی را کمی قابل تحمل می‌کنیم و معنی‌دارتر می‌کنیم.

گرایش‌های موازی در ادبیات وجود دارد مثلا همین نهضت رئالیسم جادویی. اساس آن همین است یعنی اساس آن بر واقع‌گرایی است. اما عناصر جادویی هم دارد. عناصر جادویی آن دقیقا همین کارکردهای تخیلی‌اند که در واقعیت تزریق می‌شوند و واقعیت را به فراواقعیت تبدیل می‌کنند. مثل اثر معروف مارکز “صد سال تنهایی” پر از عناصر رئالیسم جادویی است. و به همان دلیل است که ما آن رمان را می‌خوانیم، اگر همان عناصر جادویی آن رمان را بگیرید (مثل این نسخه‌ی اخیر که با سانسور تازه چاپ شده) آن وقت رمان “صد سال تنهایی” دیگر خیلی برایتان جذبه پیدا نمی‌کند. یا مثلا قدیمی‌ها که در کنار زندگی واقعی به یک زندگی جادویی و فراواقعی هم معتقد بودند تا همیشه این تنهایی و خستگی‌ و دلزدگی‌ زندگی معمولی و این عبوس بودن واقعیت را با آن زیبایی‌ها و لطافت‌های دنیای جادویی رنگ می‌کردند. مثل اعتقاد به قدرت‌هایی که در بعضی از عرفا می‌دیدند یعنی این‌ها تصور می‌کردند که هست نه این که لزوما بوده است. یا اعتقاد به معجزات یا موجوداتی فراتر از واقعیات که می‌توانستند با کمک آن‌ها زندگی کنند. بدون آن عناصر جادویی، پیشینیان خیلی زندگی برایشان مشکل بوده است. حتی در این عصر برای ما هم مشکل است برای همین “تیم برتون” چنین فیلمی را می‌سازد که خلا چنین عناصری را در زندگی ما جبران کند.

و اما در مورد عنوان فیلم “ماهی بزرگ” ظاهرا “ماهی بزرگ” از همان استعاره‌ای که در اول فیلم بیان می‌شود می‌گوید: “در برکه‌ای کوچک ماهی بزرگ نمی‌تواند دوام بیاورد”. آن‌جا غول مهربانی است در فیلم به او می‌گوید: “تو هم با من راه بیفت بریم تو ماهی بزرگی هستی باید جای بزرگ‌تری پیدا کنی و نمی‌توانی آن‌جا بمانی.”

“ماهی بزرگ” در تضاد با برکه‌ی کوچک است که در فیلم معنی پیدا می‌کند. و این بیان‌گر به قول انگلیسی‌ها Ambition یا جاه‌طلبی یا حرکت برای رسیدن به یک وضعیت بهتر را بیان می‌کند. مثل فیلم‌های “تام و جری” و “والت دیزنی” آدم وقتی می‌بیند لذت می‌برد.

• منبع: سایت آگاه فیلم
• –علی خزاعی فر (بحث) ‏۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۵:۵۵ (IRDT)

نوشته در برکه ای کوچک “ماهی بزرگ” نمی تواند دوام بیاورد اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

چهل و پنجمین نشست «کانون تحلیل گران سینما» ۱۳ بهمن ۱۳۸۵

ماهی بزرگ (به انگلیسی: Big Fish) نام فیلمی در سبک خیال‌پردازی و کمدی-درام از تیم برتون است که بر اساس رُمانی به همین نام از دانیل والاس (Big Fish: A Novel of Mythic Proportions) توسط کمپانی کلمبیا پیکچرز ساخته شده‌است.

داستان
ویل بلوم که سال‌ها با پدر خود، ادوارد بلوم قطع رابطه کرده‌است، خبردار می‌شود که پدر از یک بیماری ناعلاج رنج می‌برد. ویل به زادگاه خود آلاباما بر می‌گردد و پس از ارتباط با کسانی که زمانی به پدرش نزدیک بوده‌اند با زوایای جدیدی از زندگی پدر خود آشنا می‌شود. ادوارد بلوم که وقایع اتفاق افتاده زندگی خود را به صورت داستان‌های تخیلی برای اطرافیان خود تعریف می‌کند باعث می‌شود ویل بلوم پدر خود را یک دروغگو بداند و برای اثابت حرف خود و آشنا شدن با زندگی واقعی پدر خود شروع به جستجو در اسناد گذشته و دوستان قدیمی پدر می‌کند.

بازیگران
آلبرت فینی در نقش ادوارد بلوم کهن‌سال
یوان مک‌گرگور در نقش ادوارد بلوم جوان
پری والتسون در نقش ادوارد بلوم کودک
بیلی کروداپ در نقش ویل بلوم
جسیکا لانگ در نقش ساندرا بلوم همسر ادوارد بلوم
الیسون لومن در نقش ساندرا بلوم جوان
ماریون کوتیار در نقش ژوزفین
هلنا بونهام کارتر در نقش جنی هیل
میسی پایل در نقش میلدرد
رابرت گویلام در نقش دکتر بنت

جوایز
نامزد اسکار بهترین موسیقی متن
نامزد گلدن گلوب بهترین فیلم کمدی
نامزد گلدن گلوب بهترین آهنگ اصلی (ترانه)
نامزد گلدن گلوب بهترین موسیقی متن
نامزد گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش مکمل مرد
نامزد بفتای بهترین کارگردانی
نامزد بفتای بهترین فیلمنامه اقتباسی
نامزد بفتای بهترین فیلم
نامزد بفتای بهترین بازیگر نقش مکمل مرد
نامزد بفتای بهترین جلوه های تصویری
نامزد بفتای بهترین گریم و آرایش مو
نامزد بفتای بهترین طراحی تولید

نوشته کانون ۴۵ : ماهی بزرگ اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

داستان فیلم:
درونمایه‌ی اصلی فیلم نشان دادن ارتباط میان اسطوره‌ها و افسانه‌های پریان با واقعیات زندگی است.

آگاه فیلم: ۸۵۱۱۱۳
کانون تحلیل‌گران سینما

نوشته کانون ۴۵ : ماهی بزرگ Big Fish تیم برتون اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.