درگذشتگان سینمای ایران در سال ۱۳۹۴

نگارش از پرویز جاهد

در سالی که آخرین روزهایش را می گذرانیم، سینمای ایران، شاهد درگذشت تعدادی از کارگردانان، فیلمبرداران، صدابرداران و بازیگران سرشناس بود. کسانی که با هنر یا مهارت های فنی شان، سهمی در تولید فیلم های مستند و داستانی و نیز سریال های ایرانی داشته و نقشی از خود در آنها به یادگار گذاشتند اما حالا دیگر در میان ما نیستند و به تاریخ سینمای ایران پیوستند.

در سال ۹۴، سینمای ایران، یکی از بهترین مستندسازانش را از دست داد. محمدرضا مقدسیان از مستندسازان قدیمی و پیشکسوت سینمای ایران در سن ۶۸ سالگی به دلیل بیماری تنفسی و عفونت ریه درگذشت. مقدسیان بیش از سی سال در زمینه تولید فیلم مستند فعال بود و بیش از ۳۵ مجموعه تلویزیونی و فیلم‌های مستند کوتاه و بلند را کارگردانی و تهیه کرد که از میان آنها باید از «کودک و استثمار» (۱۳۵۸)، کوره‌پزخانه (۵۹-۱۳۵۸)، «خیزاب»، «سرود دشت نیمور» (۱۳۶۶)، «مجموعه مستند شگفتی‌های کویر» (۷۰-۱۳۶۸)، «مجموعه مستند موسیقی مقامی ایران» (۷۴-۱۳۷۳)، «مای‌سا و ماسان» (۱۳۷۴) و «گفت‌و‌گو در مه» (۱۳۸۱) نام برد.

محمدرضا مقدسیان از مستندسازان قدیمی و پیشکسوت سینمای ایران که به دلیل بیماری تنفسی و عفونت ریه درگذشت

نخستین فیلم مستند او که در سال ۱۳۵۲ ساخت، «ملحمه آخر» (بازی آخر) نام دارد که برشی از زندگی رو به زوال تعزیه خوان‌های دوره‌گرد بود. مقدسیان از جمله پرکارترین و موفق ترین مستندسازان ایرانی بود که در زمینه های مختلف فیلم ساخت و خود را منحصر به موضوع یا روش مستندسازی خاصی نکرد اگرچه توجه عمدۀ او به زندگی ها و فرهنگ های روستایی و طبیعت ایران بود. فیلم های او دارای پشتوانه تحقیقاتی و پژوهشی وسیعی است. مقدسیان، کار فیلمسازی را در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و در دورانی که عباس کیارستمی مدیریت آن را به عهده داشت آغاز کرد و بیش از ۱۵ فیلم کوتاه برای کانون ساخت. مدتی هم به واسطۀ دوستی و آشنایی با سیروس طاهباز و فریدون رهنما، به نوشتن قصه و فیلمنامه برای فیلم های کوتاه و مستند پرداخت.

او مستندسازی را به طور جدی در کنار محمدرضا اصلانی، مستندساز برجستۀ ایرانی و دستیاری در تولید مجموعه «کودک و استثمار» شروع کرد. مستند «کوره پزخانه» او از معدود فیلم هایی است که دربارۀ وضعیت کودکان و نوجوانان کارگر در کوره پزخانه های حاشیۀ شهر تهران ساخته شد و جایزه بهترین فیلم مستند از فستیوال فیلم مسکو در سال ۱۳۵۹ را به‌دست آورد. مقدسیان در سال های بعد از انقلاب با مراکزی مثل صدا و سیما و جهاد سازندگی در زمینه مستندسازی همکاری کرد و فیلم های مستند زیادی برای این نهادها ساخت. مستند «سرود دشت نیمور» او فیلمی با درونمایۀ اجتماعی است که مقدسیان آن را با نگاهی شاعرانه دربارۀ مراسم باستانی مهارکردن و لایروبی کردن آب رودخانه ای در نیمور ساخته است.

اما درگذشت ایرج کریمی کارگردان، فیلمنامه نویس و منتقد برجستۀ سینمای ایران بر اثر ابتلا به بیماری سرطان خون در سن ۶۲ سالگی نیز اتفاق بسیار تلخی برای سینمای هنری ایران بود.

ایرج کریمی کارگردان، فیلمنامه نویس و منتقد برجستۀ سینمای ایران بر اثر ابتلا به بیماری سرطان خون درگذشت

کریمی، از نویسندگان و منتقدان قدیمی، باتجربه و تیزبین سینما بود که سال ها در نشریاتی مثل آیندگان، فیلم، سینمای نوین و فیلم و سینما قلم زد و با نقدها و نوشته های عمیق و متفکرانه اش دربارۀ سینما و ادبیات، سهم مهمی در ارتقای دانش سینمایی و تحول جریان نقد فیلم در سینمای ایران داشت. بسیاری از منتقدان نسل کنونی، خود را وامدار نوشته ها و دانش سینمایی کریمی می دانند. کریمی، منتقدی با گرایش ها و علائق نخبه گرایانه و روشنفکرانه بود و به سینمای روشنفکرانه اروپا و فیلمسازانی چون اینگمار برگمن، کریستوف کیشلوفسکی و روبر برسون عشق می ورزید.

او خود در مصاحبه ای دربارۀ گرایش های سینمایی اش گفته بود: « سینمای مورد علاقۀ من ترکیبی از سینمای برگمن و جان فورد است که البته شاید ترکیب مضحکی به نظر بیاید.» ایرج کریمی علاوه بر نقد فیلم، در زمینه فیلمسازی هم فعال بود و چند فیلم با تم عاشقانه نیز ساخته است که از میان آنها باید به فیلم های «باغ کندلوس»، «چند تار مو»، «از کنار هم می‌گذریم»، «نسل جادویی» و «نیمرخ‌ها»، اشاره کرد. فیلم «نیمرخ ها»ی او امسال برای نخستین بار در جشنوارۀ فیلم فجر به نمایش درآمد و با استقبال نسبی منتقدان سینمایی مواجه شد. «نیمرخ‌ها»، ملودرامی عاشقانه و دربارۀ زندگی مردی است که به دلیل بیماری سرطان، روزهای آخر عمر خود را سپری می‌کند و از این نظر شاید بتوان آن را اثری اتوبیوگرافیک و پیش‌گویانه دربارۀ زندگی این فیلمساز دانست.

«عباس کیارستمی، سینماگر رئالیست»، «ده سال با هاملت»، «ادبیات از چشم سینما» (مجموعه مقاله ها دربارۀ رابطۀ سینما و ادبیات در مجله فیلم) و ترجمه «شناخت سینما» اثر لوئیس جانتی، «روکو و برادران» نوشتۀ لوکینو ویسکونتی و « سینمای میکلوش یانچو» اثر گراهام پتری، از کتاب های سینمایی به جا مانده از ایرج کریمی است.

فروزان (با نام واقعی پروین خیربخش)، در سن ۷۸ سالگی چشم از جهان فروبست

در سال گذشته یکی از ستارگان سرشناس سینمای قبل از انقلاب ایران یعنی فروزان (با نام واقعی پروین خیربخش)، در سن ۷۸ سالگی چشم از جهان فروبست. فروزان، فعالیت بازیگری اش را در سال ۱۳۴۲ با بازی در ملودرام عاشقانۀ «ساحل انتظار» ساخته سیامک یاسمی و در برابر فردین آغاز کرد. او از ستارگان محبوب و موفق سینمای قبل از انقلاب ایران بود و در طی دو دهه که در سینمای ایران فعال بود، در فیلم های بسیاری و در کنار بازیگران مشهوری چون فردین، بهروز وثوقی، ناصر ملک مطیعی و ایرج قادری ظاهر شد. در سینمای ستاره سالار قبل از انقلاب ایران، فروزان، به عنوان یک ستاره زیبا، موقعیت ممتازی داشت و حضور او در فیلم ها، عامل بسیار مهمی برای موفقیت تجاری آنها بود. او با برخی از مهمترین کارگردان های سینمای فارسی از سیامک یاسمی، صابر رهبر، رضا صفایی، مهدی ژورک و شاپور قریب گرفته تا فیلمسازان موج نویی مثل علی حاتمی و داریوش مهرجویی همکاری کرد.

بازی در فیلم «گنج قارون» (۱۳۴۴) ساخته سیامک یاسمی و در کنار فردین، شهرت و محبوبیت زیادی برای فروزان درپی داشت. فروزان دو بار یک بار در سال ۱۳۴۸ به خاطر بازی در فیلم «تنگه اژدها» ساختۀ سیامک یاسمی و بار دیگر در سال ۱۳۵۰ به خاطر بازی در فیلم «باباشمل»، برندۀ جایزه بهترین بازیگر زن در جشنوارۀ سینمایی سپاس شد. فروزان در سال ۱۳۵۵با بازی در فیلم «دایره مینا» ساختۀ داریوش مهرجویی، در نقشی کاملا متفاوت با نقش های پیشین خود ظاهر شد. دایره مینا، آخرین فیلم فروزان بود که بر پردۀ سینماهای ایران به نمایش درآمد. خاطرخواه (۱۳۵۱) ساخته امیر شروان، «ایوب» (۱۳۵۰) ساختۀ مهدی ژورک، «رقاصه شهر» ( ۱۳۴۹) ساخته شاپور قریب، «قلندر» (۱۳۵۱) ساختۀ علی حاتمی و «پشت و خنجر» (۱۳۵۶) ساخته ایرج قادری از فیلم هایی است که فروزان در آنها بازی کرده بود. با پیروزی انقلاب اسلامی، پرونده بازیگری فروزان همانند بسیاری دیگر از بازیگران زن سرشناس سینمای ایران بسته شد و او برای همیشه از فعالیت در سینما محروم شد.

فریبرز صالح، فعالیت سینمایی اش را از سال ۱۳۴۷ با بازی در فیلم «کشتی نوح» آغاز کرد

یکی دیگر از کارگردان های سینمای ایران که در سال گذشته به دلیل بیماری قلبی از دنیا رفت فریبرز صالح بود. سینماگری که بسیاری از علاقمندان سینما او را با فیلم تاریخی و مذهبی «سفیر» می شناسند. اسماعیل (فریبرز) صالح، فعالیت سینمایی اش را از سال ۱۳۴۷ با بازی در فیلم «کشتی نوح» به کارگردانی خسرو پرویزی آغاز کرد و مدتی نیز به کار دوبله‌ فیلم پرداخت. او از فارغ التحصیلان سینما در انگلستان بود که در سال ۱۳۵۱ به ایران بازگشت و با ساختن فیلم کوتاه «کتیبه» در سال ۱۳۵۳ در تلویزیون ملی ایران مشغول به کار شد. کارگردانی و تدوین بعضی از قسمت های سریال پلیسی و جنایی «چنگک»، از جمله کارهای فریبرز صالح در تلویزیون قبل از انقلاب بود. صالح در سال ۱۳۶۱ نخستین فیلم بلند سینمایی اش یعنی «سفیر» را ساخت که از اولین تجربه‌های جدی سینمای ایران در به تصویر کشیدن ‌تاریخ اسلام و چهره های مذهبی به شمار می رود. او در سال ۱۳۷۴ مجموعه تلویزیونی «شیخ مفید» را برای صدا و سیما کارگردانی کرد اما بعد از تولید چند قسمت از این مجموعه کناره گیری کرد و سیروس مقدم به جای او به عنوان کارگردان این مجموعه تعیین شد.

درگذشت یدالله نجفی صدابردار چیره دست و کهنه کار‌ سینمای ایران در سن ۶۰ سالگی بر اثر ایست قلبی، یکی دیگر از اتفاق های غیرمنتظره و ناگوار سینمای ایران در سال گذشته بود. صدابرداری که با بسیاری از کارگردان های مطرح سینمای ایران از جمله رخشان بنی اعتماد، رسول ملاقلی پور، احمدرضا درویش، مجید مجیدی، ابوالحسن داوودی، نیکی کریمی، مجید برزگر، رفیع پیتز و اصغر فرهادی همکاری کرد و پنج سیمرغ جشنواره فیلم فجر را به عنوان بهترین صدابردار در کارنامۀ هنری‌ خود داشت. یدالله نجفی، فارغ التحصیل رشته صدابرداری از مدرسه عالی تلویزیون و سینما در سال ۱۳۵۵ بود و فعالیت در تلویزیون را به عنوان صدابردار از سال ۱۳۵۵ و کار سینما را از سال ۱۳۶۹ با صدابرداری فیلم «به خاطر همه چیز» ساختۀ «رجب محمدین» آغاز کرد.

یدالله نجفی صدابردار چیره دست و کهنه کار‌ سینمای ایران در سن ۶۰ سالگی بر اثر ایست قلبی درگذشت

نجفی، زمانی از دنیا رفت که در حال صدابرداری فیلم جدید اصغر فرهادی با عنوان «فروشنده» بود. «چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت»، «جامه‌دران»، «شیفت شب»، «یک شهروند کاملا معمولی»، «لطفاً مزاحم نشوید»، «آواز گنجشک ها»، «خون بازی»، «زمستان است»، «از کنار هم می گذریم»، «باران»، «آینه»، «نجات یافتگان» و « جیب برها به بهشت نمی روند» از فیلم هایی است که مرحوم یدالله نجفی صدابردار آنها بوده است.

فرج‌الله سلحشور بازیگر و کارگردانی بود که در سن ۶۳ سالگی بر اثر بیماری سرطان ریه در تهران درگذشت. او با بازی در فیلم «توبه نصوح» محسن مخملباف وارد کار سینما شد و با ساختن سریال‌های مذهبی تلویزیونی مثل «مردان آنجلس» به شهرت رسید. سلحشور، سینماگری با گرایش های رادیکال اسلامی بود و به خاطر موضع گیری ها و اظهار نظرهای تند و جنجالی‌اش علیه «فساد»، «فحشا» و «بی بندو باری» در سینمای ایران شهرت داشت.

فرج‌الله سلحشور بازیگر و کارگردانی بود که در سن ۶۳ سالگی بر اثر بیماری سرطان ریه در تهران درگذشت

سلحشور از جمله کسانی بود که به گفتۀ خودش قبل از انقلاب، در به آتش کشیدن سالن های سینما نقش داشت اما پس از پیروزی انقلاب، به انگیزۀ ایجاد سینمای اسلامی وارد حوزه هنری شد و به بازی در فیلم های همکاران سینماگرش در حوزه هنری از جمله محسن مخلمباف، محمدرضا هنرمند و رسول ملاقلی پور پرداخت. «سقای تشنه لب» ساختۀ رسول ملاقلی‌پور، «گورکن» ساختۀ محمدرضا هنرمند و «انسان و اسلحه» ساختۀ مجتبی راعی، از جمله فیلم هایی است که سلحشور در آنها بازی کرده است. سلحشور علاوه بر بازیگری و کارگردانی در سینما، در تلویزیون نیز فعال بود و مجموعه های پرخرجی با درونمایۀ مذهبی و بر اساس قصه های قرآنی ساخت که با استقبال عموم روبرو شد.

مجموعۀ «ایوب پیامبر»، «مردان آنجلس»، و «یوسف پیامبر»، از جمله سریال هایی است که او با حمایت صدا و سیما ساخت. سلحشور در اواخر دهۀ هشتاد، سینماگران ایرانی عضو خانه سینما را به «بی‌بند و باری» متهم کرد و به خاطر این توهین با شکایت خانه سینما به دادگاه فراخوانده شد. او در سال ۱۳۹۰ در پی انتشار شایعۀ سفر آنجلینا جولی، ستارۀ سینمای هالیوود به ایران، سینمای ایران را “فاحشه‌خانه” خواند و به خاطر این اتهام، با اعتراض گستردۀ سینماگران ایرانی به ویژه زنان بازیگر مواجه شد. فرج الله سلحشور، در سال‌های آخر عمرش قصد داشت زندگی حضرت موسی و زندگی خدیجه، همسر پیامبر اسلام را به تصویر بکشد اما سرطان به او مهلت نداد.

ولی‌الله مومنی بازیگر قدیمی سینما بر اثر سکته قلبی درگذشت

ولی‌الله مومنی بازیگر قدیمی سینمای ایران نیز در دی ماه سال گذشته بر اثر سکته قلبی درگذشت. مؤمنی فعالیت بازیگری را در دهه چهل با بازی در تئاتر های لاله زار آغاز کرد و پس از آن به کار دوبله در استودیوهای سینمایی پرداخت. مومنی ازسال ۱۳۴۵ با بازی درفیلم «دو انسان» ساخته آرامائیس آقامالیان وارد کار سینما شد. بازی در سریال «پهلوان نایب» از کارهای مطرح مومنی در پیش از انقلاب بود.

او پس از انقلاب، فعالیت بازیگری خود را با بازی در فیلم «قیام» ساخته رضا صفایی ادامه داد. مومنی قبل از مرگ، در حال بازی در سریال «معمای شاه» از محصولات صدا و سیما بود. بازی در نقش آیت الله خمینی در فیلم‌ «سال‌های حادثه»، بازی در نقش میرزا کوچک خان در فیلم «سردار جنگل» و بازی در نقش طاهر ذوالیمینین در فیلم «ولایت عشق»، از مهم ترین نقش هایی است که ولی الله مومنی به عهده داشته است.

حمیده رضوی در سال گذشته در یک سانحه رانندگی جان باخت

حمیده رضوی جوان ترین سینماگر ایرانی بود که در سال گذشته در یک سانحه رانندگی جان باخت. رضوی از شاگردان کارگاه های فیلمسازی عباس کیارستمی بود که دو فیلم مستند دربارۀ پشت صحنه فیلم های «شیرین» و «کپی برابر اصل» از ساخته های کیارستمی ساخت. علاوه بر این دو فیلم، فیلم های «شهرزاد»، «حراج پنجاه درصد»، «تنهایی» و «اول شخص مفرد» از دیگر ساخته‌های این سینماگر جوان بود که در سن سی سالگی از دنیا رفت

هادی مشکوه بازیگر، عکاس فیلم و تهیه‌کننده‌ قدیمی سینما بود که در سن ۹۰ سالگی درگذشت. او فرزند حاجی آقا مشکوه، عکاس سرشناس کرمانی بود و حرفۀ عکاسی را از کودکی نزد پدر آموخت و پس از آن در سن سی سالگی به تهران مهاجرت کرد و به عکاسی در فیلم ها پرداخت. مشکوه پس از انقلاب، به عنوان تهیه کننده به فعالیت در سینمای ایران پرداخت. لانه عقاب‌ها (۱۳۷۸)، شیخ مفید (۱۳۷۴)، ستاره و الماس (۱۳۶۷)، ترن (۱۳۶۶)، پلاک (۱۳۶۴)، پیراک (۱۳۶۳)، سردار جنگل (۱۳۶۲)، میرزا کوچک خان (۱۳۶۲)، مرز (۱۳۶۰) و کرکس‌ها می‌میرند (۱۳۵۹) از جمله فیلم هایی است که هادی مشکوه تولید کرده است.

هادی مشکوه بازیگر، عکاس فیلم و تهیه‌کننده‌ قدیمی سینما بود که در سن ۹۰ سالگی درگذشت

مرتضی ندایی کارگردان فیلم های مستند سیروس تقی نژاد بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون حسین قاسمی‌وند فیلمبردار قدیمی سینما، عرش (کریم) پورزارعی فیلمنامه‌نویس محمدعلی اینانلو مجری تلویزیون و بازیگر فیلم‌های ابراهیم حاتمی‌کیاخسرو فرخزادی بازیگر سریال ها و نمایش های تلویزیونی و رادیویی هوشنگ دیبائیان بازیگر قدیمی سینما، گارنیک یادگاریان صدابردار و صداگذار فیلم مهران دوستی گوینده و مجری قدیمی رادیو و تلویزیون و احمد علامه‌دهر بازیگر تئاتر و تلویزیون از دیگر درگذشتگان سینمای ایران در سال ۱۳۹۴ بودند. یادشان زنده باد.

نگارش از پرویز جاهد

محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

مدرسه تدوین فیلم

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا حدود 300 دقیقه

6,900,000 تومان

ترم آموزش آنلاین “عوامل سازنده یک فیلم”

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 75 دقیقه

1,900,000 تومان

مدرسه سینما

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود ۱۲۰ دقیقه

6,900,000 تومان

100%تخفیف

ترم آموزش آنلاین “عکاسی و فیلم‌سازی با موبایل” (استودیو پیکسین)

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 100 دقیقه

3,900,000 تومانرایگان!

نوشته درگذشتگان سینمای ایران در سال 1394 اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

هنرمندان
زادهٔ	یکم مهر ۱۳۱۹ مشهد، ایران
حوزه فعالیت	موسیقی
رشته	آواز، خواننده، موسیقی‌دان، آهنگساز و خوشنویس
پدر	همایون و مژگان

محمدرضا شجریان، یکم مهر ۱۳۱۹ در مشهد زاده شد.

خواندن را از کودکی با همان لحن کودکانه آغاز کرد.

از کودکی با توجه به استعداد و صدای خوبش تحت تعلیم پدر که خود قاری قرآن بود مشغول به پرورش صدای خویش شد.

در سال ۱۳۳۱، برای نخستین بار، صدای تلاوت قرآن او از رادیو خراسان پخش شد.

وی در سال ۱۳۳۸ به دانشسرای مقدماتی در مشهد رفت و از همان سال برای نخستین بار با یک معلم موسیقی آشنا شد.

پس از دریافت دیپلم دانش‌سرای عالی، به استخدام آموزش و پرورش در آمد و به تدریس مشغول شد و در این زمان با سنتور آشنا شد و فراگیری این ساز را نزد جلال اخباری شروع کرد.

شجریان در سال ۱۳۴۰ با فرخنده گل افشان ازدواج کرد که حاصل آن سه دختر و یک پسر (همایون) بود.

او در سال ۱۳۴۶ به تهران رفت و با احمد عبادی آشنا شد و از سال ۱۳۴۶ در کلاس اسماعیل مهرتاش شرکت نمود.

همچنین برای آموختن خوشنویسی در انجمن خوشنویسان نزد ابراهیم بوذری رفت.

او از سال ۱۳۴۷، خوشنویسی را نزد حسن میرخانی ادامه داد.

وی در سال ۱۳۴۹، درجهٔ ممتاز را در خوشنویسی به دست آورد.

محمدرضا شجریان تا سال ۱۳۵۰ به خاطر این که پدرش می‌خواست خانوادهٔ آن‌ها (شجریان) بیش‌تر با قرائت قرآن و چهرهٔ مذهبی شناخته شود، با نام مستعار سیاوش بیدگانی با رادیو همکاری می‌کرد، ولی بعد از آن پدرش به او اجازهٔ استفاده از نام اصلی اش را داد.

وی تا سال ۱۳۴۷ در استخدام آموزش و پرورش بود و پس مدت زمانی تدریس و مدیریت مدارس، به وزارت منابع طبیعی انتقال یافت.

در ۱۳۵۰ با فرامرز پایور آشنا شد و یادگیری سنتور و ردیف‌های آوازی را نزد وی دنبال کرد.

در سال ۱۳۵۱ در برنامه گل‌ها با نورعلی خان برومند آشنا شد و شیوهٔ آوازی سید حسین طاهرزاده را نزد او آموخت.

از سال ۱۳۵۲ نزد عبدالله دوامی کلیهٔ ردیف‌های موسیقی و شیوه‌های تصنیف‌خوانی را فرا گرفت.

در همین سال، به همراه گروهی از هنرمندان همچون محمدرضا لطفی، ناصر فرهنگ‌فر، حسین علیزاده، جلال ذوالفنون و داوود گنجه‌ای، مرکز حفظ و اشاعه موسیقی را به سرپرستی داریوش صفوت بنیان نهاد.

در آن زمان شجریان تصنیف داروگ که مربوط به آهنگی از محمدرضا لطفی بر روی شعری از نیمایوشیج بود را اجرا کرد.

تصنیف داروگ از اولین تصنیف‌هایی است که در آن شعر نو به کار گیری شده است.

از جمله تصنیف‌های شجریان که به زبان محاوره‌ای می‌باشند، می‌توان به تصنیف مگه نه (شعر بیژن سمندر، آهنگ از عطاالله خرم) اشاره کرد که در همان زمان اجرا شده است.

محمدرضا شجریان شیوه‌های آوازی اقبال‌السلطان، تاج اصفهانی، میرزا ظلی، ادیب خوانساری، حسین قوامی و غلامحسین بنان را روی صفحات و نوارها به‌دقت دنبال کرد.

از سال ۱۳۵۴، تدریس هنرجویان را در رشته آواز در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران آغاز کرد و در سال ۱۳۵۸ با تعطیلی این رشته کار تدریس خود را پایان داد.

اجرای زندهٔ راست پنجگاه شجریان در سال ۱۳۵۴ در جشن هنر شیراز به همراه محمدرضا لطفی و ناصر فرهنگ‌فر، که بعدها در یک آلبوم موسیقی با همین نام منتشر شد، بسیار مورد استقبال واقع شد.

در آن زمان راست‌پنجگاه به ندرت اجرا می‌شد و این دستگاه درحال فراموش شدن بود.

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۵۶ در مسابقهٔ تلاوت قرآن کشوری، رتبهٔ نخست را به دست آورد.

وی در اسفندماه سال ۱۳۵۷ شرکت دل‌آواز را بنیان‌گذاری کرد.

محمدرضا شجریان در ۱۳۵۷ چندین سرود میهنی و انقلابی اجرا کرد و همانند بسیاری از هنرمندان آن زمان همکاری خود را با سازمان‌های دولتی (مثل رادیو)، به دلیل «پخش آهنگ‌های مبتذل و تشویق به فرهنگ کاباره‌ای» ادامه نداد.او در آن زمان با کانون چاووش همکاری می‌کرد.

کانون چاووش زیر نظر هوشنگ ابتهاج فعالیت می‌کرد.

در آن زمان، محمدرضا شجریان به همراه شهرام ناظری چند آلبوم مشترک اجرا و به بازار عرضه کردند که بیش تر محتوای آن‌ها انقلابی و میهنی بود.

از میان آلبوم‌های مشترک شجریان و ناظری، می‌توان به چاووش ۲ اشاره کرد که شامل دو سرود بسیار معروف شب نورد (برادر نوجوونه، با صدای شجریان) و آزادی (آن زمان که بنهادم، با صدای ناظری) می‌شد.

تصنیف معروف سپیده (ایران ای سرای امید) مربوط به شعری از هوشنگ ابتهاج و آهنگی از محمدرضا لطفی می‌باشد و در همان دوران اجرا شده است.

او از آن زمان به بعد در خانه به تحقیق و تدوین ردیف‌های آوازی پرداخته و به آموزش شاگردان قدیمی‌اش همت گماشت.

در فاصله سال‌های دههٔ شصت، شجریان همکاری گسترده‌ای را با پرویز مشکاتیان آغاز کرد که حاصل آن آلبوم‌هایی چون بیداد، آستان جانان، سرّ عشق (ماهور)، نوا، دستان، گنبد مینا و جان عشاق بود.

در این سال‌ها به همراه گروه عارف به سرپرستی مشکاتیان کنسرت‌هایی را در خارج از ایران اجرا کرد.

پس از سال ۱۳۶۸ به همراه داریوش پیرنیاکان و جمشید عندلیبی، به اجرای کنسرت در آمریکا و اروپا پرداخت.

آلبوم‌های پیام نسیم، سرو چمان، یاد ایام و… حاصل این همکاری بود.

این گروه در سال بعد، کنسرت‌هایی را برای جمع‌آوری کمک از سرتاسر دنیا به منظور حمایت از زلزله‌زدگان رودبار بر‌گزار کرد.

آلبوم‌های دل مجنون و آسمان عشق با همکاری گروه آوا و نیز دلشدگان با آهنگ سازی حسین علیزاده در این سال‌ها منتشر شدند.

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۷۰ با همکاری داریوش پیرنیاکان، مرتضی اعیان و جمشید عندلیبی، کنسرت‌هایی را در تور اروپا و آمریکا بر‌گزار کرد که آلبوم‌های پیام نسیم، دل مجنون و سرو چمان حاصل این اجراها می‌باشند.

محمدرضا شجریان درحدود ۵۳ سالگی و در سال ۱۳۷۱ با کتایون خوانساری آشنا شد و با وی ازدواج کرد. حاصل ازدواج دوم او پسری به‌نام رایان است که در سال ۱۳۷۶ در کانادا متولد شده است.

در سال ۱۳۷۱ با همکاری گروه آوا آلبوم آسمان عشق را منتشر کرد.

مدتی بعد آلبوم مربوط به کنسرت پاریس سال ۱۳۷۲ محمدرضا شجریان به همراه محمدرضا لطفی و مجید خلج در قالب آلبوم چشمه نوش به بازار عرضه شد.

شجریان مدتی بعد آلبوم‌های بهاریه، جان عشاق و گنبد مینا که حاصل همکاری خودش با پرویز مشکاتیان در سال‌های دهه ۱۳۶۰ می‌باشند را منتشر کرد.

آلبوم قاصدک که آخرین همکاری شجریان با مشکاتیان است نیز در همین دوران اجرا شد اما هیچ گاه به صورت رسمی و با کیفیت مناسب به بازار نیامد.

آلبوم یاد ایام که حاصل کنسرت آمریکا در تابستان ۱۳۷۱ بود و این اثر اولین آلبوم منتشر شده از همکاری محمدرضا شجریان با پسرش، همایون شجریان بود.

یاد ایام در سال ۱۳۷۴ انتشار یافت. مدتی بعد آلبوم رسوای دل با همکاری گروه آوا منتشر شد.

وی در سال ۱۳۷۵ نیز در آلبومی با آهنگ‌سازی مجید درخشانی تحت عنوان در خیال همکاری کرد.

در سال ۱۳۷۶ آلبوم‌های معمای هستی با همکاری محمدرضا لطفی، عبدالنقی افشارنیا و همایون شجریان و عشق داند که مربوط به بداهه‌خوانی و بداهه‌نوازی به همراه محمدرضا لطفی در سال ۱۳۵۹ بود، منتشر شدند.

هم چنین در این سال، آلبوم شب وصل با همکاری داریوش طلایی، سعید فرج‌پوری و همایون شجریان به بازار عرضه شد.

شجریان در سال ۱۳۷۷، آلبوم شب، سکوت، کویر را با آهنگ‌سازی کیهان کلهر منتشر کرد که بر اساس موسیقی مقامی شمال خراسان با آواز محلی است؛ و در آن برخی سازهای محلی نیز استفاده شده‌اند.

حاج قربان سلیمانی در این اثر به هنرمندی پرداخته است. محمدرضا شجریان کمی بعد نیز یک بار دیگر با گروه آوا همکاری کرد که حاصل آن دو آلبوم آهنگ وفا و آرام جان بودند.

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۷۸ جایزه پیکاسو را از طرف سازمان یونسکو دریافت کرد.

شجریان با همکاری حسین یوسف‌زمانی آلبوم بوی باران را در سال ۱۳۷۸ منتشر کرد و از سال ۱۳۷۹، همکاری خود را با حسین علیزاده، کیهان کلهر و پسرش همایون آغاز کرد و این همکاری تا اوایل دهه ۱۳۸۰ ادامه داشت.

اولین آلبوم حاصل این همکاری زمستان است بود که در سال ۱۳۷۹ به صورت زنده در کالیفرنیا، اجرا و ضبط شد و سپس به بازار آمد.

آلبوم زمستان بر اساس شعر زمستان اثر مهدی اخوان‌ثالث اجرا شده است.

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۸۱ دو آلبوم بی‌تو بسر نمی‌شود و فریاد را منتشر کرد که با همکاری حسین علیزاده، کیهان کلهر و همایون شجریان اجرا شده بودند.

این دو آلبوم نامزد جایزه گرمی شدند.

این گروه چهارنفره در زمستان سال ۱۳۸۲ نیز جهت کمک به زلزله‌زدگان بم در تهران کنسرتی بر‌گزار کردند که با نام هم‌نوا با بم شناخته می‌شود.

وی درآمد حاصل از فروش دی وی دی این کنسرت را به پروژهٔ باغ هنر بم که خودش آن را تاسیس کرده بود، اختصاص داد.شجریان، علیزاده، کلهر و همایون شجریان در پاییز ۱۳۸۴ نیز یک کنسرت بر‌گزار کردند که حاصل آن آلبوم‌های استودیویی ساز خاموش و سرود مهر بود و پس از آن دیگر این چهارنفر با یکدیگر همکاری نکردند.

از سال ۱۳۸۶، محمدرضا شجریان به همکاری با گروه آوا پرداخت و کنسرت‌هایی در تهران، اصفهان، اروپا، آمریکا و کانادا اجرا کرد.

در این دوران، دو اثر به نام‌های غوغای عشق‌بازان (آلبوم صوتی) و کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا (آلبوم تصویری) به همراه گروه آوا اجرا و به بازار عرضه شد.

در همین سال مادر شجریان درگذشت و وی در مراسم ختم مادرش پس از ۳۰ سال، دعای ربنا را دوباره خواند.

شجریان اکنون به همراه پسرش همایون شجریان به ترویج و اشاعهٔ موسیقی اصیل و سنتی ایرانی می‌پردازد.

پس از برگزاری کنسرت شجریان در ونکوور کانادا، گلوب اند میل، شجریان را افسانهٔ موسیقی شرق معرفی کرد.

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۸۷ یک گروه موسیقی بنیان‌گذاری کرد و آن را به افتخار جلیل شهناز (نوازندهٔ نامی تار)، گروه شهناز نامید.از جمله اعضای این گروه می‌توان به مژگان شجریان (دختر او) اشاره کرد.

از آن زمان به بعد، محمدرضا شجریان با این گروه فعالیت داشته است.

یکی از ویژگی‌های مهم این گروه موسیقی، استفاده از سازهای ابداعی محمدرضا شجریان است که برخی از آن‌ها ویژگی‌هایی دارند که آن‌ها را مناسب جایگزین با سازهای غربی همچون ویولون می‌کند.

در سال ۱۳۸۹، محمدرضا شجریان به همراه گروه شهناز یک تور کنسرت جهانی بر‌گزار کرد که دو مورد از این کنسرت‌ها منتشر شده‌اند.

کنسرت محمدرضا شجریان و گروه شهناز در دبی و اثر دیگر کنسرتی در لندن می‌باشد که به صورت رسمی توسط بی‌بی‌سی پخش شد.

مجید درخشانی (سرپرست گروه شهناز)، این دو کنسرت را از موفق‌ترین کنسرت‌های این گروه می‌داند که در آن بسیاری از سازهای ابداعی محمدرضا شجریان مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

محمدرضا شجریان آلبوم صوتی مرغ خوش‌خوان و آلبوم تصویری کنسرت محمدرضا شجریان و گروه شهناز در دبی که مربوط به همکاری او با گروه شهناز بود را در اوایل دههٔ ۹۰ منتشر کرد.

پس از آن، به صورت موقت با برادران پورناظری (تهمورس پورناظری و سهراب پورناظری) همکاری کرد که حاصل آن آلبوم رنگ‌های تعالی می‌باشد.

البته این اثر به صورت رسمی منتشر نشده، بلکه بر روی اینترنت پخش شده است.

محمدرضا شجریان بعد از آن همکاری با برادران پورناظری را قطع کرد و در سال ۱۳۹۳ یک بار دیگر به همراه گروه شهناز و با حضور سعید فرج‌پوری یک تور کنسرت جهانی بر‌گزار می‌کند.

بیش تر آوازها و تصنیف‌های اجرا شده توسط محمدرضا شجریان گزیده‌ای بوده از سروده‌های شاعران بزرگ ایران چون سعدی، حافظ، مولوی، باباطاهر، خیام، عطار و برخی تصنیف‌های قدیمی با مضامین عاشقانه و اجتماعی.

وی هم چنین، در برخی کنسرت‌ها و کارهای جدیدتر خود از «شعر نو» شاعرانی چون فریدون مشیری، نیما یوشیج، سهراب سپهری، شفیعی کدکنی، مهدی اخوان‌ثالث و هوشنگ ابتهاج استفاده کرده‌است.

از جمله کارهای مشترک او گزیده‌ای است از رباعیات خیام با صدای شجریان و رباعی‌خوانی احمد شاملو.

همچنین، وی تعدادی از دعاهای قرآنی را در اثر مشهور به دعای ربّنا خوانده‌است که در هنگام افطارهای ماه رمضان از صدا و سیمای ایران پخش می‌شد.

همچنین بعد از درگذشت پدرش که از اساتید و قاریان مشهور قرآن در مشهد بود برخی از تلاوت‌های قرآن خود را با عنوان به یاد پدر در دو سی دی مجزا (به یاد پدر ۱ و به یاد پدر ۲) منتشر کرد.[

قدردانی و جوایز

• جوایز یونسکو و گرمی

در سال ۱۳۷۸ موفق به دریافت جایزه پیکاسو و دیپلم افتخار از طرف سازمان یونسکو در پاریس شد.

این جایزه هر پنج سال به هنرمندی که برای شناساندن فرهنگ و هنر کشورش می‌کوشد اهدا می‌شود.

پیش از وی، این جایزه را نصرت فاتح‌علی‌خان خواننده قوالی از پاکستان دریافت کرده بود.

محمدرضا شجریان در سال ۲۰۰۶ نشان موتزارت را از سازمان یونسکو دریافت کردند.

محمدرضا شجریان ۲ سال به خاطر آلبوم‌های فریاد و بی تو به سر نمی‌شود، نامزد جایزه گرمی شد. جایزه گرمی معتبرترین جایزه موسیقی در آمریکا می‌باشد.

هر ساله ۵ کاست از بخش موسیقی کلاسیک برای نامزدی این جایزه معرفی می‌گردند.

• نشان شوالیه

نشان شوالیهٔ ملی لیاقت در آیینی رسمی، شامگاه دوم تیر ۱۳۹۳ (۲۳ ژوئن ۲۰۱۴) در سفارت فرانسه در تهران به شجریان اهدا شد.

در این آیین؛ شجریان نشان عالی وزارت فرهنگ و هنر دولت فرانسه را از برونو فوشه، سفیر فرانسه در تهران دریافت کرد و نامش در رتبه کسانی که این نشان را از دولت فرانسه دریافت کرده؛ ثبت شد.

در این آیین؛ کنار شجریان چهره‌هایی فرهنگی چون محمود دولت‌آبادی، جواد مجابی، محمد سریر، حمیدرضا نوربخش، عباس کیارستمی، لیلا حاتمی، سیمین بهبهانی و شاهرخ تویسرکانی حضور داشتند.

تا کنون از ایران محمود حسابی (بنیانگذار فیزیک و مهندسی نوین در ایران)، عباس کیارستمی (کارگردان سینما)، پری صابری (کارگردان تئاتر)، جلال ستاری (اسطوره‌شناس)، محمدعلی سپانلو (شاعر) و لیلا حاتمی (بازیگر سینما) و شهرام ناظری (دیگر خواننده مطرح موسیقی ایران) این نشان را دریافت کرده‌اند.

• تجلیل دانشگاه استنفورد

از محمدرضا شجریان به عنوان استاد آواز ایرانی در مراسم متعددی اجلال شده‌است از جمله در جمعه ۲۸ آبان ماه ۱۳۸۹ مراسمی با نام «سومین سال بزرگداشت ادب و هنر پارسی» در دانشگاه استنفورد آمریکا بر‌گزار شد که طی آن جایزه این بزرگداشت توسط بنیان‌گذار آن بیتا دریاباری که همسر سابق امید کردستانی یکی از مدیران ارشد شرکت گوگل است به محمدرضا شجریان استاد موسیقی ایرانی تعلق گرفت.

در این مراسم جایزه «بیتا» به محمدرضا شجریان که طی سالیان متمادی کنسرت‌های زیادی را در داخل ایران و کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا بر‌گزار کرده‌است به دلیل تلاش فراوانش برای حفظ و ترویج موسیقی ایران اهدا شد.

در این مراسم محمدرضا شجریان پس از دریافت جایزه پشت تریبون قرار گرفت و ضمن تشکر از دانشگاه استنفورد و بیتا دریاباری به سوالات جمع حاضر در سالن که بیشتر ایرانی بودند پاسخ داد.

لازم به گفتن است که این جایزه توسط بخش مطالعات ایرانی دانشگاه استنفورد آمریکا بنیان نهاده شده و در اولین سال برگزاری این مراسم، سیمین بهبهانی نویسنده و غزل‌سرای معاصر ایرانی این جایزه را دریافت کرده بود.

نوشته محمدرضا شجریان اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

از خراسون، دانشنامه خراسان بزرگ

محبت محبی
استاد
گروه آموزشی علوم و صنایع غذایی
دانشکده کشاورزی
دانشگاه فردوسی مشهد
پست الکترونیک: mohebbat2000 (at) yahoo (dot) com

گفتگو با استاد جوان گروه علوم و صنایع غذایی دانشکده کشاورزی

ارسال شده در تاریخ : شنبه ۲۱ فروردین ۱۳۹۵
گفتگو با استاد جوان گروه علوم و صنایع غذایی دانشکده کشاورزی
روابط عمومی دانشگاه فردوسی مشهد، به مناسبت بزرگداشت مقام زن، گفتگویی با دکتر محبت محبی، استاد جوان گروه علوم وصنایع غذایی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد انجام داده است.

دکتر محبی دارای مدرک دکتری مهندسی علوم و صنایع غذایی (گرایش مهندسی) است که دوره کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را در دانشگاه فردوسی مشهد گذرانده است و از سال ۱۳۸۶ عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد می باشد . وی موفق به احراز رتبه استادی در ۳۶ سالگی شده است. دکتر محبی علاوه بر فعالیت های آموزشی و راهنمایی و مشاوره بیش از ۴۰ دانشجو در مقاطع ارشد و دکتری، چاپ و پذیرش ۱۴۰ مقاله (۸۰ مقاله ISI و ۶۰ مقاله علمی- پژوهشی)، ۱۳۰ مقاله ارایه شده در همایش های داخلی و خارجی، اجرا و همکاری در ۱۵ طرح پژوهشی، ۵ مورد ترجمه، تدوین و ویراستاری کتاب را در پیشینه فعالیت های پژوهشی خود دارد. همچنین پایان نامه ارشد وی در جشنواره فردوسی و رساله دکتری وی نیز در دوازدهمین دوره پایان نامه سال دانشجویی در سال ۸۷ به عنوان اثر برگزیده انتخاب شده است.

دکتر محبی یکی از دلایل اصلی انتخاب رشته علوم و صنایع غذایی را، پتانسیل پژوهش در حوزه های مختلف مرتبط با صنعت غذا دانست و افزود: “از آنجایی که ذات پژوهش بر خلاقیت استوار است و هر آفرینشی سرشار از پویایی است، طی این مسیر با وجود ناهمواری های مقطعی همواره برایم جذاب و انرژی بخش بوده است.”

وی در مورد اختراع خود با عنوان “دهان مصنوعی با قابلیت تشخیص عطر و طعم» اظهار داشت: “این دستگاه در راستای پژوهش‌های اخیر اینجانب و در جهت مدل‌سازی و شبیه‌سازی پدیده‌ ادراک طعم و توسعه محصولات چند طعمی ساخته شد. در حال حاضر ادراک طعم از بحث‌های علمی جذاب جهان و نقطه‌ی تلاقی شاخه‌های مختلف علمی نظیر مهندسی، شیمی، فیزیک، پزشکی و روانشناسی است و امیدواریم در آینده‌ای نزدیک موفق به ثبت اختراع جهانی در این حوزه شویم.”

از دکتر محبی در مورد مهمترین عوامل مؤثر در پیشرفتشان پرسیدیم .این استاد دانشکده کشاورزی نقش خانواده را درپیشرفت حرفه‌ای و اجتماعی خود بسیار متمایز و اثر گذار دانست و افزود: “ضمن اینکه یکی از پارامترهای مهم در طی مسیر مناسب، شناخت استعدادها و فراهم آوردن بستر مناسب برای رشد آن‌هاست که از این حیث نیز بسیار مدیون خانواده عزیزم هستم، خانواده‌ی بزرگ دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده‌ کشاورزی و گروه علوم و صنایع غذایی – باوجود محدودیت‌ها و کمبودهایی که همه‌ی ما به آن‌ها واقف هستیم- در مسیر تحقق اهداف آموزشی و پژوهشی اینجانب تأثیر بسیار زیادی داشته‌اند و از همه‌ی اعضای این خانواده و به‌ویژه دانشجویانِ خوبی که سرمایه‌ اصلی هر دانشگاه هستند و با انگیزه و تلاش، ترسیم افق‌های روشن را میسر می‌سازند، سپاسگزارم. وی همچنین تمرکز و انگیزش درونی را از ویژگی های شخصی موثر در موفقیت خود دانست.”

دکتر محبی تنها به فعالیت های تخصصی علمی بسنده نکرده بلکه در زمینه هنری نیز موفق بوده است. این عضو هیأت علمی دانشکده کشاورزی فعالیت های فرهنگی- هنری را از دغدغه های اصلی خود برشمرد و اظهار داشت : “در سال‌های گذشته در جشنواره های متعدد فیلم‌نامه‌نویسی برگزیده‌شده‌ام و در حال حاضر، تمرکز اصلی‌ام در هنر، توسعه‌ی عکس – متن (در زمینهٔ پژوهش و تولید اثر) است. این حوزه‌ی کمتر شناخته شده، در واقع گفتمان ادبیات و عکاسی است. کتاب اینجانب در این حوزه ی بین هنری، سال گذشته از سوی وزارت ارشاد به عنوان اثر برگزیده ی نویسندگان جوان کشورشناخته شد.”

وی در تعریف موفقیت گفت : “موفقیت تعاریف متعددی را به ذهن متبادر می سازد. از نظر من موفقیت، شدن است و نه داشتن یا بودن، چرا که تقلیل موفقیت به مفاهیمی ازاین‌دست باعث رکود می‌شود که با هویت تکامل خواه انسان همخوانی ندارد؛ به عبارتی طی طریق است که موفقیت را می‌سازد و این طریق و انتخاب آن ماحصل جهان‌بینی، تأمل و تدبر هر فرد است.”

وی درخصوص دورنمای موفقیت حرفه ای برای خود اظهار داشت: ” در حال حاضر، گام‌های بعدی مسیر حرفه‌ای که در آن هستم، توسعه‌ی ارتباطات بیشتر علمی بین‌المللی است.”

دکتر محبی در پایان سخنانش به تجربه حضور بیش از بیست‌ساله‌ خود در دانشگاه فردوسی مشهد، به‌عنوان دانشجو و عضو هیأت علمی اشاره کرد و گفت :” به‌رغم محدودیت‌های قابل‌درک در حوزه‌ی سخت‌افزاری، تجربه‌ حضور در خانواده‌ای پویا است که فرصتِ رشد را برای همه‌ی اعضایش فراهم می‌آورد. امیدوارم همه‌ ما اعضای خانواده دانشگاه فردوسی مشهد نیز، هر یک در جایگاه خود، به توسعه‌ی مرزهای دانش و فراتر از آن، معرفت، همت بورزیم.”

.

پیوندها

طعم گیلاس – عباس کیارستمی از این‌گونه بودن … ۸۵/۰۲/۱۵
تله تئاتر زمستان ۶۶ موقعیتی خطیر ترس و دلهره میان بودن و نبودن ۸۵/۰۲/۲۰
باغ فردوس؛ پنج بعد از ظهر عاشقانه‌ای آرام در گذاز از بحران ۸۵/۰۳/۲۶
کشتن مرغ مقلد To Kill : اسطوره های نمی میرند ۸۵/۰۴/۹
ازدواج به سبک ایرانی : فیلم فارسی نوین ۸۵/۰۴/۲۰
محبت محبی : یک کمدی رمانتیک شاخص در تاریخ سینما / تعطیلات رومی Roman Holiday 85/06/2
بمان : در عصر قاطعیت تردید…. ۸۵/۰۷/۱۰
محمد یعقوبی : من در نوشتن، رئالیسم را می پسندم ۸۵/۰۷/۲۶
“خون بازی” از نگاهی نو ۸۵/۱۱/۲۸
افسانه ۱۹۰۰ : تورناتوره می‌تواند ۸۶/۰۱/۳۰
فوتبال در سینمای ایران: از مسافر تا آفساید ۸۶/۰۵/۲۱
زندگی، زندگی است : نگاهی به فیلم‌نامه دوشیزه سان شاین کوچک ۸۶/۱۱/۲۳
ورای یک شک – سایه یک شک Shadow of Doubt آلفرد هیچکاک ۸۷/۰۵/۱۸
آتش بس : شخصیت‌های کاریکاتورگونه و غلو شده ۸۷/۰۶/۴
نگاهی به فیلم “وقتی همه خوابیم” : چه کسی در خواب است؟ ۸۷/۱۱/۱۶
شبانه روز : عشقها و آدمها ۸۷/۱۱/۱۸
نگاهی به فیلم عیار ۱۴ پرویز شهبازی ۸۷/۱۱/۱۸
صندلی خالی : زندگی، مرگ، عدم قطعیت و کات ۸۷/۱۱/۱۹
زادبوم : ترانه‌ای نوستالژیک برای زادبوم ۸۷/۱۱/۲۰
پستچی سه بار در نمی زند : پستچی چه هنگام در می زند؟ ۸۷/۱۱/۲۷
بی پولی – حمید نعمت الله زندگی با “بی پولی” جریان دارد … ۸۷/۱۲/۲
هفت و پنج دقیقه ساعت‌های ایرانی ۸۸/۰۲/۲۱
جدایی نادر از سیمین جدایی نه چندان غیر معمول نادر و سیمین ۸۹/۱۱/۲۳
روز روشن – حسین شهابی یادداشت های جشنواره ای -۱- ۹۱/۱۱/۱۶
برف و خاکستر – روح الله سهرابی یادداشت های جشنواره ای -۲- ۹۱/۱۱/۱۸
سر به مهر – هادی مقدم دوست یادداشت های جشنواره ای -۳- ۹۱/۱۱/۲۰

نوشته محبت محبی اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

مدرسه فیلم‌سازی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته کانون تحلیل‌گران سینما اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

چشم‌اندازی به فعالیت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

شصت و سومین جلسه‌ی “کانون تحلیل گران سینما” که در روز پنج‌شنبه ۱۱ مرداد ۱۳۸۶ در “آگاه فیلم” برپا شد، به نمایش و تحلیل فیلم “مسافر” (عباس کیارستمی) اختصاص داشت. این نشست تخصصی با حضور؛ آقایان “مهندس سید حسین عصاران”، “مجید سیف العلمایی” و “دکتر امید روحانی” برگزار شد. در این‌جا توجه شما را جلب می‌کنم به صحبت‌های آقای “عصاران”:

با عرض سلام خدمت دوستان. فیلم “مسافر” ساخته‌ی “عباس کیارستمی” محصول کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. این عنوان بسیار مهم است. چون اگر ارگانی به‌نام کانون پرورش فکری کودکان نبود شایدخیلی از هنرمندان جریان‌ساز، پا به عرصه نمی‌گذاشتند. بنابراین این مهم است که بدانیم کانون چگونه به وجود آمد و چه روندی را طی کرد؟

در سال ۱۳۴۳ “فرح دیبا” تصمیم گرفت که یک مجموعه‌ی فرهنگی را برای بچه‌ها تشکیل دهد چون به کارهای فرهنگی هم علاقه داشت. بدین‌منظور “لیلی جهان‌آرا” را که به “لیلی ارجمند” معروف است و همکلاسی خودش بوده را به یک چنین کاری مأمور می‌کند. “لیلی جهان‌آرا” همسر “امیر ارجمند” و مدیر فنی روزنامه‌ی اطلاعات بود و چون رشته‌ش کتابداری بود و به قصه‌های کودکان هم علاقه داشت، تصمیم می‌گیرد وارد این کار شود. به‌هرحال در سال ۴۳ تصمیم گرفته می‌شود این ارگان به‌وجود بیاید. و شروع می‌کند به نشر کتاب‌های کودکان و نوجوانان و دو سال بعد یعنی در سال ۱۳۴۵ “فستیوال جهانی کتاب کودک و نوجوان” را در تهران برپا کرد و با این که تولیدات خود کانون در این فستیوال کم بود اما از سرتاسر جهان بهترین قصه‌های کودک را جمع کردند. البته هدفشان این بود که با ادبیات کودک در سرتاسر دنیا آشنا شوند و خودشان هم صراحتا می‌گویند که هدفشان آشنا کردن بچه‌ها با مظاهر نوظهور تمدن بشری است. بنابراین کانون اساس مدرنی دارد. این ادامه پیدا می‌کند و هرسال فستیوال ارائه می‌دهند تا این‌که به این نتیجه رسیدند خود کانون، مستقلا به تولید فیلم بپردازد. در سال ۴۸ بعد از برگزاری فستیوال، “فیروز شیرانلو” – که یکی از خدمت گذارترین افراد به فرهنگ ایران است – مسئول راه‌اندازی قسمت فیلم‌سازی می‌شود. و اولین نفری که بدین‌منظور به او رجوع می‌کند، “عباس کیارستمی” است. نکته‌ی جالب این‌که “کیارستمی” تنها همکاری که آن زمان با کانون داشته نقاشی کتابی بوده از “احمدرضا احمدی” به‌نام “من حرفی دارم که فقط شما بچه‌ها آن‌را می‌فهمید”. “عباس کیارستمی” تا آن زمان فقط یک‌سری فیلم تبلیغاتی برای “کفش ملی” و “شرکت ارج” ساخته بود. هم‌چنین کارهای عنوان‌بندی فیلم‌ها را انجام می‌داده است مثل “قیصر”، “رضا موتوری” و ….

ایشان در مصاحبه با شماره‌ی ۶ مجله‌ی سینما می‌گوید: “کار عنوان‌بندی سینما را به این علت دوست داشتم که واسطه‌ای بود بین سینما و گرافیک که حرفه‌ی اصلی من است و از نمونه‌هایش “رضا موتوری”، “قیصر” و “پنجره” را می‌توان نام برد”.

“شیرانلو” از “کیارستمی” دعوت می‌کند که تولیدات سینمایی راه بیاندازد و خود “کیارستمی” می‌گوید: “تا حدود شش و یا هفت ماه من تنها کارمند کانون بودم” تا این‌که اولین تولیداتشان را در سال ۴۹ انجام می‌دهند. بدین‌ترتیب هفت فیلم ساخته می‌شود که کارهای اولیه‌ی کانون بوده و چهار تای آن نقاشی متحرک و سه تای آن فیلم زنده است. فیلم‌های زنده شامل “بدبده” “محمدرضا اصلانی” و “عمو سیبیلو” “بهرام بیضایی” و “نان و کوچه” “عباس کیارستمی”. انیمیشن‌ها “هیولا” “فرشید مثقالی”، “سوءتفاهم” “فرشید مثقالی” و “گرفتار” و “وزنه‌بردار” که کارگردان‌هایشان را متأسفانه در مراجع نیافتم! اما تنها فیلمی که مورد توجه اعضای کانون و همه قرار می‌گیرد “نان و کوچه‌” “عباس کیارستمی” است. در واقع این اثر بسیار مهمی بود که یک ارگان دولتی تهیه‌کننده‌ی آن بود. چون می‌دانید در آن زمان همه‌ی فیلم‌سازها، تهیه‌کننده‌ی خصوصی داشتند، بنابراین این یک کار دولتی بسیار مهم به‌شمار می‌رفت و دیگر این‌که کانون، خود واقف بود که به یک مرکز مهم جهانی تبدیل خواهد شد و در سال‌های بعد هم می‌بینیم که کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان یک مرکز جریان‌ساز در سراسر دنیا می‌شود یعنی نوعی سینما را به‌وجود می‌آورد که حالا نمونه‌ی آن “کیارستمی” است. بعد از آن “ابراهیم فروزش” سرپرست تولیدات سینمایی می‌شود. و می‌آید کار را از نظر استودیویی و سخت‌افزاری بسط می‌دهد و استودیوهای تخصصی دوبله، تدوین، فیلم‌برداری را تجهیز می‌کند. بدین‌ترتیب کانون، ارگانی مدرن می‌شود که بتوان در آن کارهای اساسی هم انجام داد. و کار به حدی تخصصی می‌شود که برای بخش انیمیشن، بزرگان آن زمان یعنی “علی‌اکبر صادقی” و “فرشید مثقالی” و “مرتضی ممیز” و … هرکدام استودیوی مخصوص به خود را در کانون داشتند.

“فروزش” چند بخش را برای کانون تعریف کرد که یکی تولید فیلم‌های آموزشی به سرپرستی “عباس کیارستمی” را به‌عهده داشت. اساس‌نامه‌ای هم برای آن نوشته بودند اول این‌که چگونه از سینما برای آموزش کودکان و نوجوانان استفاده کنیم و آینده‌ی این فیلم‌ها باید بسیار ساده و باطراوت باشد و کارگردان باید کارگردانی قابل قبولی انجام دهد. یعنی از نظر فنی در سطح بالایی باشد. یعنی این‌جا برای خود سینما ارزش زیادی قائل شده‌اند. و دو نکته‌ی بسیار مهم یکی این که کارگردان‌ها باید کارگردان‌هایی باسابقه باشند و یکی این‌که کسانی که فقط تحصیل کرده در این زمینه هستند فقط می‌توانند دستیار باشند و ضمن این‌که فیلم‌ها در هیچ فستیوالی نمی‌توانند شرکت کنند و نام کارگردان هم نباید در این فیلم‌ها باشد و دیدیم که اسم “کیارستمی” و عوامل دیگر در عنوان‌بندی فیلم “مسافر” نبود.

در این عرصه کارگردان‌های بزرگی کار کردند که بعدها هنرمندان بزرگی شدند مانند “محمد رضا اصلانی” و “عبدالله غیابی”.

قسمت دیگری که خود آقای “فروزش” تعریف کرد این بود که بچه‌هایی که عضو کتابخانه‌ی کانون هستند خودشان بتوانند فیلم بسازند و “اسفندیار منفردزاده” موسیقیدان بزرگ آن زمان مسئول این کار می‌شود و در یکی از مصاحبه‌هایی که با یکی از روزنامه‌های خارجی انجام داد می‌گفت که ما از طرف دولت موظف بودیم که برویم در سرتاسر ایران کارگاه فیلم‌سازی احداث کنیم و استعدادها را پیدا کنیم و اساتید حوزه‌ی سینما را بیاوریم که به این‌ها درس بدهند و مشاور ما باشند در فیلم ساختن. و می‌گفت که بچه‌های جنوب شهر و پایین شهر استعدادهای بیشتری داشتند.

جالب است بدانید “محمد سجادی”، “محمدرضا علیقلی”، و “همایون اسعدیان” کسانی هستند که از همین شیوه وارد سینما شده‌اند، یعنی همان بچه‌هایی که عضو کانون بودند. و فستیوالی هم از فیلم‌هایی که خود بچه‌های کانون ساختند برگزار می‌شد.

قسمت دیگری که “فروزش” برای کانون تعریف کرد مرکز پخش نوار و صفحه‌ی گرامافون بود و “احمدرضا احمدی” – شاعر بزرگ – مسئول این قسمت می‌شود. ببینید که چه انسان‌های بزرگی را برای این مرکز انتخاب می‌کند. و اگر در آرشیو شخصی خود نوارهای کانون را داشته باشید می‌بینید که بهترین کارها در زمینه‌ی شعر و دکلمه مربوط به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است.

کارهای این قسمت کانون به دو بخش تقسیم می‌شود یکی کارهایی مخصوص کودکان است و یکی کارهایی که مخصوص کودکان نیست و فقط نام کانون را دارد. آن قسمت که مربوط به کودکان است – من چون علاقه داشتم یک لیست را فراهم کردم-. ۱) آواز فصل‌ها و رنگ‌ها با صدای “سیمین غدیری” و آهنگ “فریبرز لاچینی” که در آن چهارفصل و انواع رنگ‌ها را با موسیقی توصیف کرده، ارکستر بسیار قوی شعرها از “فرهاد شیبانی” و “احمدرضا احمدی” و “عباس رضوی” و شاعران دیگر. و آلبوم آوازهای دیگر که از همین دو نفر است و “فریبرز لاچینی”، آوازهای کودکان که آهنگسازش “حسین علی‌زاده” و اشعار “حمید حمزه”. “بزی که گم شد” شاعرش “نادر نادرپور” و آهنگسازش “اسفندیار منفردزاده”. “کرم ابریشم” آهنگساز “حسین علی‌زاده. “لی لی لی حوضک” و بقیه آثار که وقتی بررسی می‌کنیم می‌بینیم که برای همه‌ی آن‌ها افراد بزرگی انتخاب شده‌اند.

قسمت دیگری هم داشته که از صدای خود شاعر استفاده می‌کردند مثلا دکلمه‌های “احمد شاملو” با صدای خود “شاملو” و موسیقی “منفردزاده” و اشعار “حافظ” با صدای “شاملو” و موسیقی “فریدون شهبازیان”. و شعر و صدای “نصرت رحمانی” با موسیقی “مجید انتظامی”. “باباطاهر” با صدای “امیر نوری”. “ابوسعید ابوالخیر” با صدای “بیژن مفید” و موسیقی “کامبیز روشن‌روان”. صدای “شهریار” و غیره که کارهای به‌یاد ماندنی و بزرگی در این زمینه بود که الان هم اگر گوش بدهیم کارها در سطح بالاست ضمن این‌که یادگاری از شعرای بزرگ ایران است.

و جالب است که بیشتر این آهنگ‌سازهای بزرگ از طریق همین کانون کشف می‌شدند. (مانند “مجید انتظامی”، “کامبیز روشن‌روان”، “فریبرز لاچینی” و …) اما مهم‌ترین قسمت آن همان مرکز سینمایی‌اش بود که کارگردان‌های بسیار بزرگی در این مرکز فیلم ساختند. مثلا “بهرام بیضایی” بعد از “عمو سیبیلو” بلافاصله “سفر” را در سال ۵۲ می‌سازد. “ناصر تقوایی” فیلم “رهایی” را می‌سازد و “علی‌اکبر صادقی” فیلم انیمیشن “گلباران” با موسیقی “منفردزاده” را می‌سازد. “مرتضی ممیز” فیلم انیمیشن می‌سازد. “امیر نادری” “ساز دهنی” و “انتظار” را در آن‌جا می‌سازد.

اما منتقدان همیشه به کانون این انتقاد را داشتند که شما یک عده کارگردان‌هایی را که نمی‌توانند مستقل باشند و احتیاج به بودجه‌ی شما دارند را آورده‌اید تا باب طبع شما فیلم بسازند. این‌جا بود که در پی آشنایی “منفردزاده” و “کیمیایی” به سراغ دو کارگردانی که هم در بین منتقدان و هم در بین مردم جواب دادند می‌روند “مسعود کیمیایی” و “داریوش مهرجویی”. “داریوش مهرجویی” با فیلم “مدرسه‌ای که می‌رفتیم” و “مسعود کیمیایی” هم که در آن موقع “گوزن‌ها” را ساخته بود و ساواک هم اجازه نمی‌داد سراغ سینمای معترض برود، برای او بهترین زمان بود تا فشاری که رویش بود را کم کند و دو فیلم می‌سازد که مختص کودکان است “اسب” و “پسر شرقی” فعالیت‌های کانون تا اوایل انقلاب ادامه پیدا می‌کند. فیلم‌سازان در آن‌موقع هم بسیار تحت‌تاثیر شرایط قرار می‌گیرند و یکی از همین فیلم‌ها “حیاط پشتی مدرسه‌ی عدل آفاق” ساخته‌ی “داریوش مهرجویی” بود که توقیف شد و داستان آن در مورد یک گروه بچه است که می‌خواهند در مدرسه‌شان روزنامه دیواری بزنند و مدیرشان که بسیار ظاهر مهربانی دارد در ظاهر با بچه‌ها خوب است اما آن‌ها را به حیات پشتی می‌برد و کتک‌شان می‌زند. بعد بچه‌ها شلوغ می‌کنند و یکی از معلم‌های ادبیات از پشت آن‌ها در می‌آید و قصه برملا می‌شود در پایان، بچه‌ها موفق می‌شوند روزنامه دیواری را بزنند. این فیلم توقیف شد تا سال ۶۹ که بعد اکران شد. یک فیلم دیگر از کانون در اوایل انقلاب “همسرایان” ساخته‌ی “عباس کیارستمی” است که می‌بینیم که شرایط وجود چگونه بر فیلم غلبه می‌کند. فیلم داستان یک پدربزرگ است که با نوه‌اش زندگی می‌کند پدربزرگ گوش‌هایش سنگین است و سمعکش گم شده است. نوه از مدرسه می‌آید و هر چه زنگ می‌زند پدربزرگ نمی‌شنود. در آخر همه‌ی دوستانش را جمع می‌کند و همه با هم آن‌قدر داد می‌زنند بابابزرگ که بالاخره می‌شنود و در را باز می‌کند.

دو مسئله که در اوایل انقلاب برای کانون اتفاق می‌افتد یکی این‌که بسیار تحت‌تاثیر شرایط بود و دیگر این‌که کسانی که در کانون، فیلم‌های کوتاه می‌ساختند و تجربی کار می‌کردند حالا به‌علت کنار رفتن تعدادی از کارگردان‌های قدیمی وارد سینما شدند. و این‌ها به علت این‌که هنرمندان مستقلی نبودند و به‌علاوه بعد از انقلاب، سینما داشت تعریف جدیدی برای خودش پیدا می‌کرد. یعنی سینمای “کلهر” و “فخرالدین انوار” و “بهشتی” کسانی بودند که می‌خواستند سینمای جدید را تعریف کنند و کانون بهترین مکان بود برای استفاده از این‌ها. خوب کارگردان‌های مستقل ما نمی‌توانستند فیلم بسازند و کارگردان‌هایی هم که به‌اصطلاح فیلم‌فارسی‌ساز به آن‌ها می‌گفتند که اصلا نمی‌توانستند فیلم بسازند. بنابراین مسئولان سینمایی با به‌وجود آوردن “بنیاد سینمایی فارابی” از این کارگردان‌ها استفاده کردند و سینمای جدید خودشان را تعریف کردند. سینمایی که در یک محیط ایزوله به‌وجود می‌آمد. سینمایی که اصلا به شرایط اجتماعی کشورمان کاری نداشت و مثلا کشور در حال جنگ است و بنیاد سینمایی فارابی “تنوره‌ی دیو” را می‌سازد. و یا “آن‌سوی مه” را می‌سازد و فیلم‌هایی که بیشتر به عرفان گرایش داشت.

حالا کانون با به‌وجود آوردن جشنواره‌ی فیلم و “بنیاد سینمایی فارابی” با در خدمت گرفتن کانون پروش فکری، “مجله‌ی فیلم” و این‌که امکانات سخت‌افزاری سینمای ایران دست این‌ها است، توانسته سینمای باب طبع خودش را به‌وجود بیاورد. و این‌جاست که کانون به یک مرکز مهم جهانی تبدیل می‌شود و اگر توجه کنید در فیلم‌های کانون، مضمون به بچه‌ها گرایش زیادی ندارد. “کلوزآپ” و “دونده” نمونه‌ی این فیلم‌های جهانی هستند که به بچه‌ها ربطی ندارند. و این جاست که منتقدان خارجی هم می‌بینند که تهیه‌کننده‌ی این فیلم‌های بزرگ یک ارگان است و به سراغ کارهای کانون می‌رود و کارهای کانون یعنی کارهای قبل از انقلابش هم – بیشتر از فیلم‌های بعد از انقلاب- در سرتاسر دنیا مشهور شد. یا فیلم دیگری به نام “باشو غریبه‌ی کوچک” محصول کانون که به علت بی‌اعتمادی به کارگردان به مدت چهار سال توقیف می‌شود یعنی تهیه‌کننده می‌آید فیلمی راجع یه بچه‌ها می‌سازد و بعد نسبت به کارگردان خودش بی‌اعتمادمی‌شود و خودش فیلم خودش را توقیف می‌کند.

در دهه‌ی شصت، کانون در زمینه‌های دیگر کم کار است و کار نوار آن محدود به بچه‌ها می‌شود. کارهای “فریبرز لاچینی” هنوز هم پیدا می‌شود و “محمدرضا علیقلی” که نوارهای خیلی کمی را راجع به بچه‌ها دارند. و در زمینه‌ی قصه و کارهای گرافیک آن‌چنان فعال نیست. و متاسفانه روزبه روز از حجم کارهای کانون کم می‌شود و من فقط فیلم “بچه‌های نفت” را در دهه‌ی هشتاد از کانون دیدم و حالا نمی‌دانم چرا روزبه روز دارد از حجم کارهای کانون کاسته می‌شود.

• تاریخ ارسال: ۱۳ تیر ۱۳۸۷
• منبع: سایت آگاه فیلم
• –حسین عصاران ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۹:۴۴ (IRDT)

نوشته چشم‌اندازی به فعالیت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

مسافر

کارگردان: عباس کیارستمی
تهیه‌کننده: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
نویسنده: عباس کیارستمی، بر اساس نوشته حسن رفیعی
بازیگران: حسن دارابی، پرگل آتش جامه
موسیقی: کامبیز روشن‌روان
فیلم‌برداری: فیروز ملک‌زاده
محصول: ۱۳۵۳ ایران
مدت نمایش: ۸۳ دقیقه

داستان فیلم:
قاسم جولایی، دانش‌آموزی حدود ده ساله که شیفته فوتبال است به سختی بلیت اتوبوس ملایر- تهران را ده تومان می‌خرد تا مسابقه فوتبال تیم پرسپولیس را در ورزشگاه امجدیه تهران تماشا کند…

جوایز:
جایزه ویژه هیات داوران نهمین جشنواره بین‌المللی فیلم کودکان و نوجوانان تهران ۱۹۷۴
جایزه تلویزیون ملی ایران در نهمین جشنواره بین‌المللی فیلم کودکان و نوجوانان تهران ۱۹۷۴

آگاه فیلم: دانوش یزدان‌پناه، حسین عصاران، امیرحسین صفرلی
۸۶۰۵۱۱

[http://www.aparat.com/v/lXiDI]

نوشته کانون ۶۳ : مسافر / عباس کیارستمی اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

جاده‌های کیارستمی

کارگردان عباس کیارستمی
نویسنده عباس کیارستمی
۱۳۸۴؛ (۲۰۰۵ میلادی)
زمان ۳۲ دقیقه

جاده‌های کیارستمی یک فیلم مستند کوتاه ایرانی محصول ۱۳۸۴ به کارگردانی عباس کیارستمی است. این فیلم که با نام جاده‌ها نیز شناخته می‌شود ترکیبی از تصویر و شعر و موسیقی است که با دیزالو عکس‌ها یا فیلمهای سیاه و سفید ساخته شده‌است. تصویر پایانی فیلم شامل انفجاری مهیب است که به همه آثار زندگی پایان می‌دهد.
کیارستمی این فیلم را بر پایه برخی از قطعه‌های مجموعه عکس‌هایی با نام «جاده‌ها» که خودش طی سال‌های متمادی با گذر از جاده‌های گوناگون گرفته، ساخته‌است. مجموعه عکس‌های جاده‌ها پیش از ساخت فیلم در نمایشگاه‌های گوناگون داخلی و خارجی به نمایش گذاشته شده بودند.
کیارستمی این فیلم مستند را یک تجربهٔ سینمایی خوب دانسته که با اعتماد کامل به بازیگر که کلید دوربین را در اختیار داشته، ساخته شده‌است. جاده‌ها در ایران به صورت اختصاصی و نیز در چند جشنواره خارجی اکران شده‌است.

تالار فردوسی جهاد دانشگاهی: حمیدرضا گیلانی‌فر، عباس کیارستمی، دکتر امید روحانی

۸۵۱۰۱۲

نوشته کانون ۴۰ : جاده‌های کیارستمی اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

 ۱۰ روی ده

کارگردان عباس کیارستمی

نویسنده عباس کیارستمی

۱۳۸۳؛ (۲۰۰۴ میلادی)

۸۸ دقیقه

کیارستمی در نمایی از فیلم

۱۰ روی ده یک فیلم مستند ایرانی محصول ۱۳۸۳ به کارگردانی عباس کیارستمی است. در این فیلم، کیارستمی در حالی که پشت فرمان اتومبیل مشغول رانندگی است با نیم نگاهی به دوربین در حدود یک ساعت دربارهٔ شیوه فیلم‌سازی خود سخن می‌گوید. کیارستمی در «۱۰ روی ده» مانند فیلمی آموزشی، آموخته‌ها و نظریات خود در مورد سینما را در ده پرده به بیننده ارائه می‌دهد.

نوشته کانون ۴۰ : ۱۰ روی ده اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

به‌وجود آورندگان “هنر” باید متفکر و حتی نابغه باشند

۱٫ لطفا خود را به‌طور اجمال معرفی کنید؟

متولد ۱۳۲۳ شهرستان شاهرود هستم. لیسانس روان‌شناسی تعلیم و تربیت و فوق دیپلم زبان انگلیسی در حال حاضر هم بازنشسته‌ی آموزش و پرورش خراسان و عضو هیأت مدیره‌ی کانون بازنشستگان آموزش و پرورش خراسان

۲٫ از سوابق سینمایی خود بگویید

درباره‌ی سینمای ایران و جهان مطالعه‌ای پنجاه ساله دارم. در سال ۵۵ و ۵۶ عضو سینمای جوان مشهد بودم. در بهار ۱۳۵۶ تهیه و کارگردانی فیلم مستند “مدرسه‌ی میرزا جعفر” با همکاری امیرحسین صفرلی و سینمای جوان مشهد را به‌عهده داشتم. مکاتبه و ارسال نقد و مطالب سینمایی برای مجلات “ستاره سینما”، “فیلم و هنر”، “ماه نو فیلم” در قبل از انقلاب و ماهنامه‌ی “فیلم” در بعد از انقلاب. سرپرست کمیته‌ی فیلم دانشگاه ابوریحان بیرونی در سال ۱۳۵۷ و ۵۸٫ همکاری با سی‌وپنجمین جشنواره جهانی فیلم‌های آموزشی “رشد” برگزار شده در پاییز ۱۳۸۴ در مشهد. در حال حاضر با آموزشگاه آزاد سینمایی “آگاه فیلم” همکاری دارم.

۳٫ ارزیابی شما از سینمای ایران چیست؟

قبل از این‌که وارد مقوله‌ی سینمای ایران چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب شویم، بهتر است نکاتی را در مورد “هنر” ذکر کنم تا بعد به سینما که هنر هفتم است بپردازیم و سینمای ایران باتوجه به این معیارها مورد ارزیابی قرار گیرد.

باید قبول کرد “هنر” هیچ‌گاه دارای قوانین بخصوص و ساده‌ای نیست چون اگر چنین بود، همه‌ی مردم می‌توانستند آن‌را انجام دهند و خود را هنرمند بدانند. به‌وجود آورندگان “هنر” باید متفکر و حتی نابغه باشند، زیرا اگر دانشمندان و نوابغ مبادرت به کشفیات علمی می‌نمایند و یا اختراعی را به‌وجود می‌آورند، هنرمند هم باید با خلاقیت و تفکر خود اثری را به‌وجود آورد که به‌یاد ماندنی باشد. طبق تعریف فلاسفه: “هنر استعدادی است خاص، که بعضی می‌توانند افکار خویش را به‌طور مستقل و خلاق برای دیگران مجسم کنند. سینما هم، یک هنر است و در واقع مکمل یا مجموعه‌ای از شش هنر دیگر و متأثر از عوامل اجتماعی، تاریخی، مذهبی و … در نتیجه کارگردان سینما به‌عنوان یک هنرمند علاوه بر داشتن دانش سینمایی باید از دانش‌های دیگر نیز آگاهی داشته باشد، برای یک کارگردان سینما وجود خلاقیت از همه مهم‌تر است. با توجه به این موارد؛ در میان کارگردانان جهان چه در حال حاضر و چه در گذشته می‌توان متفکرانی در حد نوابغ پیدا کرد. چه آن‌هایی که فقط در زمینه‌ی فیلم‌های تجاری کار می‌کنند، یا فقط فیلم‌های هنری صرف می‌سازند و یا تلفیقی از هنر و تجارت. به‌طور کل؛ سینمای جهان به دو دسته تقسیم شده‌ است: سینمای تجاری و سینمای صنعتی. البته سینمای ایران را نباید با سینمای پیشرفته‌ی غرب مقایسه کرد. هم‌چنان‌که ما در زمینه‌های دیگر نیز چون صنعت، ورزش، ادبیات و … با آن‌ها قابل مقایسه نیستیم.

در سینمای ایران نیز چون کشورهای دیگر هم سینمای خاص داشته‌ایم و هم سینمای عام. از آن‌جا که اکثر تماشاگران برای تفنن به سینما می‌روند نه برای تفکر، این نوع سینما در جهان بیشتر رایج است. اما این نوع سینما هم قواعدی دارد که اگرچه کارگردان برای گیشه فیلم می‌سازد نباید اصول مربوط به سینما را زیر پا بگذارد، در غیر این‌صورت به ورطه‌ی ابتذال می‌غلطد و درد بزرگ سینمای ایران چه پیش از انقلاب و چه بعد از انقلاب همین مسأله بوده است. فیلم‌سازی در ایران آسان تصور شده است و پدیده‌ی ساختن فیلم‌فارسی از این نوع تفکر نشأت گرفته است و هنوز هم ادامه دارد. یعنی کارگردانان فیلم‌فارسی، چه آن‌ها که تحصیلات سینمایی داخل و خارج از کشور را داشته‌اند، چه آن‌ها که به‌صورت تجربی فیلم دیده‌اند و مطالعه کرده‌اند و بالاخره چه آن‌هایی که به‌صورت تصادفی جذب سینما گشته‌اند کسانی بوده‌اند و یا هستند که فلسفه‌ی هنر را ندانسته و نمی‌دانند، دانش اجتماعی به حد کافی ندارند و از همه مهم‌تر از خلاقیت بی‌بهره‌اند. اکثرا کپی‌کارند، در این میان گروهی هم هستند بدون داشتن توانایی‌های لازم به‌دنبال توفیق چند فیلم ایرانی در خارج از کشور، فیلم‌های جشنواره‌ای می‌سازند.

بعضی از اوقات با دیدن فیلم‌فارسی‌های تولید شده انسان احساس می‌کند این فیلم‌ها را بیشتر عوامل فنی – قرار گرفته در کنار فیلم – برای کارگردان به‌وجود آورده‌اند و خود او نقشی ندارد.

البته در این وانفسای سینمای ایران نمی‌توان از کارگردانان مستعدی چون، سهراب شهیدثالث، عباس کیارستمی، داریوش مهرجویی، ناصر تقوایی، مسعود کیمیایی، جلال مقدم، بهرام بیضایی و مرحوم علی حاتمی و … چشم‌پوشی کرد. در زمینه‌ی سینمای مستند و فیلم کوتاه سینمای ایران بسیار پیشرفته‌تر از سینمای حرفه‌ای است و فیلم‌های به‌یاد ماندنی از خود به یادگار گذاشته است، از جمله: مرگ یک کلاغ (حسن‌علی کوثر)، اربعین (ناصر تقوایی)، پ مثل پلیکان، یا ضامن آهو، باغ سنگی (پرویز کیمیاوی) و …

۴٫ چشم‌انداز سینمای جهان را چگونه می‌بینید؟

همان‌طور که ذکر شد سینما مثل هر هنر دیگر تحت‌تأثیر زمان و پدیده‌های اجتماعی قرار دارد و دائما در حال تغییر و تحول است، خصوصا پیشرفت اعجاب‌آور تکنولوژی، سینمای جهان از جمله غرب را تحت‌تأثیر شدید خود قرار داده است. سینمای امروز جهان گرچه با صلابت است اما اصالت سینمای پیشین را ندارد، سینمایی است بسیار خشن، بی‌پرده و بی‌پروا در بیان مسائل جنسی. دیگر به‌ندرت چون گذشته به قصه‌گویی می‌پردازد، شاید هم این نسل این‌نوع سینما را می‌طلبد. در جهان کنونی اسپیلبرگ، مارتین اسکورسیزی، برایان دی‌پالما، دیوید لینچ و … از جمله سردمداران سینمای جدید هستند که فیلم‌های ماندگار و فراموش‌نشدنی ساخته‌اند. هرچند کار کارگردانان گذشته‌ای چون هیچکاک، کوبریک، آنتونی مان، سام پکین‌پا، برگمان، فللینی و .. دیگر یافت نشده‌اند. به قولی سینمای جدید جهان بیانگر مؤلفه‌های سینمای قدیم است با کمک تکنولوژی البته آغشته به سکس و خشونت.

۵٫ آیا سینما و تلویزیون در کنار هم هستند یا رقیب یکدیگر؟

در کشورهای دیگر جهان سینما و تلویزیون هرکدام مخاطب خود را دارند، اصولا هیچ‌گاه تلویزیون نمی‌تواند جای سینما را بگیرد و در مواردی سینما هم نمی‌تواند جای تلویزیون را بگیرد. تلویزیون مخاطبان خود را از بین سریال‌ها، مسابقات ورزشی و گزارش‌های دیگر پیدا می‌کند که هیچ‌کدام ربطی به سینما ندارند. در این کشورها اغلب تماشاگران ترجیح می‌دهند فیلم‌های سینمایی را خصوصا فیلم‌های جدید را در سینماها ببینند گرچه دسترسی به رسانه‌های دیگری چون، ویدئو، سی‌دی و دی.وی.دی را دارند، اما در ایران در سال‌های اخیر قضیه کاملا برعکس است، سالن‌های سینما در ایران به‌دلایل زیادی جاذبه‌های خود را از دست داده‌اند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها نمایش فیلم‌های ایرانی است که تفاوتی با سریال‌های تلویزیونی ندارند، از طرفی برخلاف سینماها، تلویزیون ایران در شبکه‌های متفاوت فیلم‌های روز جهان را به نمایش می‌گذارد، همین امر و وجود فیلم‌های روز جهان به‌صورت زیرنویس، کار سینماهای ایران را به کسادی و ورشکستگی کشانده است.

۶٫ نقش جشنواره‌ها در صعود یا سقوط سینما به چه میزان است؟

مسلما جشنواره‌ها در پیشبرد سینما نقش اساسی دارند، ولی نه هر جشنواره‌ای، امروزه در هر نقطه از جهان آن‌چه به وفور دیده می‌شود، جشنواره‌ی فیلم است. از فیلم‌های سینمایی گرفته تا هندی‌کم، ویدیویی و حتی موبایل، البته نقش جشنواره‌ها را در تحولی که در داخل ایجاد می‌کند باید سنجید نه در خارج از کشور. که متأسفانه این تحول در سینمای داخل کشور دیده نمی‌شود، تنها اثری که فیلم‌های جشنواره‌ای در داخل گذاشته این است که یک عده به سبک عباس کیارستمی فیلم‌هایی می‌سازند و غالبا دنبال سفر و جایزه هستند تا اعتبار هنر سینما، چون از آن بهره‌ای ندارند. این‌نوع فیلم‌سازان سوژه‌هایی را به فیلم تبدیل می‌کنند که خوراک سینمای تجربی هشت م.م در زمان گذشته بود، همان‌طور که گفته شد مسأله‌ی فیلم‌سازی در ایران بسیار آسان تصور شده است و به‌علت کمبود معلومات فیلم‌سازان – هر دو دسته تجاری و جشنواره‌ای- از قالب هنر خارج شده است، شاید هم به‌دلیل مسائل خاص اجتماعی کنونی است که اکثر جوان‌ها دوست دارند به‌خاطر شهرت و ثروت، فوتبالیست شوند و یا جذب سینما، بدون این‌که بضاعت خود را در نظر بگیرند.

۷٫ فضای نقد را در ایران چگونه می‌بینید؟

اکثر منتقدان سینما در ایران در گذشته و حال متهم به این می‌باشند که برای نقدهای خارجی از ترجمه استفاده می‌کنند، یعنی نقدها متعلق به خودشان نیست، و این تا حدود زیادی درست است این موضوع وقتی روشن می‌شود که این منتقدان، نقد فیلم‌های ایرانی را می‌نویسند که دیگر یک نقد فنی سینمایی نیست. جانبدارانه، مخالفت‌انگیز، انشاگونه و بیانگر سلیقه‌های شخصی منتقد می‌باشد، مشکل اکثریت منتقدان همان مشکل فیلم‌سازان است؛ یعنی کمبود دانش از هر لحاظ. تعدادی از آن‌ها عشق فیلم‌سازی دارند که متأسفانه آن‌هایی که جذب سینمای ایران گشته‌اند چه در زمینه‌ی فیلم‌نامه‌نویسی، چه کارگردانی هیچ هنری را از خود نشان نداده‌اند و از جریان فیلم‌فارسی جلوتر نرفته‌اند، به‌طور کلی قضیه‌ی بعضی از این منتقدان مثل روشنفکرانی است که شب‌ها قهوه می‌خورند که نخوابند و روزها قرص خواب‌آور می‌خورند که بخوابند.

البته در بین منتقدان قدیم و جدید حساب آقایان پرویز دوایی، دکتر هوشنگ کاووسی، دکتر کیومرث وجدانی، جمشید اکرمی، دکتر حمیدرضا صدر، دکتر ملک‌منصور اقصی، بهزاد رحیمیان، بهزاد عشقی و … از بقیه جداست و همیشه مورد احترام من بوده‌اند و نوشته‌های آنان را با رغبت مطالعه کرده‌ام باتوجه به این‌که نقدهای گذشته، سینمایی‌تر و اکنون موضوعی‌تر می‌باشد.

۸ . شما در میان فیلم‌های ایرانی و خارجی کدام‌ها را برمی‌گزینید؟

برترین فیلم‌های ایرانی قبل از انقلاب:

• طبیعت بی‌جان (سهراب شهیدثالث)
• گاو (داریوش مهرجویی)
• سه‌قاپ (ذکریا هاشمی)
• خواستگار (علی حاتمی)
• سوته دلان (علی حاتمی)
• صبح روز چهارم (کامران شیردل)
• کلاغ (بهرام بیضایی)
• فرار از تله (جلال مقدم)
• رضا موتوری (مسعود کیمیایی)
• قیصر (مسعود کیمیایی)
• گوزن‌ها (مسعود کیمیایی)
• گزارش (عباس کیارستمی)
• مرثیه (امیر نادری)
• برترین فیلم‌های ایرانی بعد از انقلاب:
• کلوزآپ (عباس کیارستمی)
• زیر درختان زیتون (عباس کیارستمی)
• طعم گیلاس (عباس کیارستمی)
• دندان مار (مسعود کیمیایی)
• درخت گلابی (داریوش مهرجویی)
• هامون (داریوش مهرجویی)
• باشو غریبه‌ی کوچک (بهرام بیضایی)
• شاید وقتی دیگر (بهرام بیضایی)

فیلم‌های خارجی:

• افسانه گیبل هوگ (سام پکین‌پا)
• این گروه خشن (سام پکین‌پا)
• سرگیجه (آلفرد هیچکاک)
• روانی (آلفرد هیچکاک)
• ریوبراوو (هوارد هاکز)
• داستان توکیو (یاسوجیرو اوزو)
• جاده (فدریکو فلینی)
• سامورایی (ژان‌پیر ملویل)
• جست‌وجو کنندگان (جان فورد)
• اودیسه‌ی فضایی (استانلی کوبریک)
• غلاف تمام فلزی (استانلی کوبریک)
• با چشمان کاملا بسته (استانلی کوبریک)
• نور زمستانی (اینگمار برگمان)
• درسو اوزالا (کوروساوا)
• نجات سرباز رایان (استیون اسپیلبرگ)
• بولوار ماللهند (دیوید لینچ)

۹٫ نظر شما درباره‌ی شبکه آموزش مجازی سینما که برای اولین‌بار در ایران توسط “آگاه فیلم” راه‌اندازی و چندین پیش سومین سال فعالیت خود را جشن گرفت، چیست؟

به نظر من این بزرگترین اتفاق سینمایی سالیان اخیر آن‌هم در مشهد است که فردی هنردوست به نام آقای سیف‌العلمایی در جهت هنر سینما و هنردوستان سرمایه‌گذاری کرده است و مکانی را پدید آورده است. چون سرمایه‌گذاری در این راه دل و جرأت بسیار می‌خواهد، در زمانی که صاحبان سینما اگر به آن‌ها اجازه داده شود، در فکر تغییر کاربری سالن سینما و تغییر شغل هستند، در سالیانی که متولیان اصلی سینما به این امر اعتنایی ندارند، و مسائل مربوط به سینما اگر هم بوده از پایتخت یعنی تهران فراتر نرفته است. نمایش گنجینه‌ای از برترین‌های سینمای جهان و نقد و بررسی آن در “آگاه فیلم” و انعکاس آن از طریق سایت اینترنتی مؤسسه کاری است به یاد ماندنی و از افتخارات “آگاه فیلم”، با آرزوی توفیق بیشتر برای مؤسس آن و جذب هر چه بیشتر مخاطب.

۱۰٫ گویا گاهی شعر هم می‌گویید، اگر ممکن است درباره‌ی سینما شعری بفرمایید

درست است، اما ادعایی در مورد شعر گفتن ندارم و آن‌ها را نوشته‌ای بیش نمی‌دانم، به‌هرحال در فضای کنونی‌که سالن‌های سینما چون گذشته پذیرای مشتاقان نیست، آن‌را نوشته‌ام.
چه‌قدر خوب است
در بهاری بشکفیم
با لبخندی عطرآگین
به‌خاطر عشق‌مان
به سینما برویم
آن‌گاه روبه‌روی ما
پرده‌ای سفید
از زیبایی‌ها گسترده است
می‌توانیم با عشق خویش
خلوت کنیم
به رویایی دست نیافتنی
سفر کنیم
چه لحظات زیبایی است
همراه فیلم
به دشت خاطره‌ها رفتن
خندیدن
گریستن
و تفکر کردن
آه! اگر در این خزان
سینمایی باشد
فیلمی باشد

• ارسال: ۸۵/۰۹/۲۱
• کانون تحلیل گران سینما
• –منصور واحدی (بحث) ‏۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۰۶ (IRDT)

نوشته به وجود آورندگان “هنر” باید متفکر و حتی نابغه باشند اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

عباس کیارستمی Abbas Kiarostami

نمایش دراماتیک پرشوری شکل گرفت

• راجر ابرت
• شیکاگو سان تایمز
• مترجم: ملیحه خاکنه
• تاریخ ارسال: ۸۵/۰۳/۵
• منبع: سایت آگاه فیلم

در سال (۱۹۹۷) در جشنواره کن، وقتی عباس کیارستمی سرانجام در آخرین لحظه توانست فیلم تازه‌اش طعم گیلاس را به بخش مسابقه‌ی جشنواره برساند. نمایش دراماتیک پرشوری شکل گرفت. وقتی وارد سالن شد، همه به احترامش به‌پا خاستند و در پایان نمایش فیلم نیز به‌شدت مورد تشویق قرار گرفت (هر چند این‌بار عده‌ای نیز فیلم را هو کردند). و دست آخر هیأت داوران جایزه‌ی نخل طلا را به‌طور مشترک به این فیلم اعطا کرد.

وقتی به هتل اسپلندید برگشتیم، متوجه شدم که دیدگاهم نسبت به فیلم با دو منتقد دیگر امریکایی، جاناتان روزنبام (شیکاگو ریدر) و دیوکر (نیویورک دیلی) به‌شدت متفاوت است. آن‌ها معتقد بودند که یک شاهکار دیده‌اند. من فکر می‌کردم که امپراتوری را لخت و عور دیده‌ام. البته می‌توان فیلم را بحث‌انگیز تلقی کرد، ولی لازمه‌اش این است که تجربه‌ی تماشای فیلم را (که بی‌نهایت کسالت‌بار است)، به چیزی هیجان‌انگیزتر – قصه‌ای درباره‌ی زندگی و مرگ- بدل کنیم. همان‌طور که قادریم رمانی بد را به فیلمی خوب بدل کنیم، این توانایی را هم داریم که درباره‌ی فیلمی ملال‌آور، نقدی هیجان‌انگیز بنویسیم.

داستان: مردی با رنجرورش در بیابان‌های حومه‌ی تهران سرگردان است، از میان مناطق صنعتی بی‌آب و علف، ساختمان‌های نیمه‌کاره، و حلبی‌آبادها – که پر از جوانانی جویای کار است می‌گذرد. سربازی را سوار می‌کند، و در صحنه‌ای طولانی، از او می‌پرسد: اگر مشکل مالی داری، من می‌توانم برطرف کنم. آیا این یک پیشنهاد جنسی است؟ کیارستمی اجازه‌ می‌دهد که این ذهنیت در ما شکل بگیرد، و بعد به‌تدریج ماهیت حقیقی کار او را مشخص می‌کند: مرد، آقای بدیعی، می‌خواهد خودکشی کند. گودالی را کنده و …

این، خطوط اصلی داستان فیلم است (به شما نمی‌گویم بدیعی دست آخر این کار را می‌کند یا نه.). کیارستمی داستانش را با لحنی یکنواخت تعریف می‌کند. دیالوگ‌ها طولانی، مبهم و پیچیده است. آدم‌ها منظور هم را نمی‌فهمند. ماشین در لحظاتی طولانی، در حال حرکت در بیابان، یا در حال توقف رو به بیابان می‌بینیم و بدیعی را که سیگار می‌کشد. به‌ندرت دو تا آدم را همزمان در یک‌نما می‌بینیم، گفته‌اند دلیلش این بوده که فیلم را کیارستمی خودش فیلم‌برداری کرده، ابتدا در صندلی راننده نشسته، بعد در صندلی کنار راننده.

مدافعان فیلم (که تعدادشان هم زیاد است) از تمایل کیارستمی به پذیرش سکوت، انفعال، ریتم کند، تأمل و سکون سخن می‌گویند. این‌که تماشاگران کم‌حوصله از خود بی‌قراری نشان می‌دهند، اما اگر ما منطق زمانی کیارستمی را بپذیریم و به تنگناهای اگزیستانسیالیستی قهرمان فیلم دل بدهیم، آن‌وقت عظمت فیلم را درک خواهیم کرد. ولی آیا این اتفاق برای ما خواهد افتاد؟ من تحمل تماشای فیلم‌های طولانی و کند را دارم، به‌شرطی که فیلم مرا سر شوق بیاورد. از تماشای مستند هشت ساعته‌ی تایگا درباره‌ی مغولستان خاطره‌ی خوبی دارم. به لحاظ عقلانی می‌فهمم کیارستمی چه می‌کند. انتظار ندارم صحنه‌های اکشن و پرحادثه در فیلم ببینم. اما احساسم این است که سبک کیارستمی تصنعی و پرتکلف است، موضوع فیلم این ضرورت را ایجاب نمی‌کرده و از این سبک نفعی به آن نمی‌رسد.

اگر قرار است با بدیعی همدلی کنیم، آیا نباید درباره‌اش بیش‌تر بدانیم؟ اصلاً چیزی راجع به او می‌دانیم؟ از این‌که در ابتدا او را با یک هم‌جنس‌باز اشتباه بگیرند، چه نیتی داشته؟ (نمی‌گویم چه نیتی برای تماشاگر- بلکه برای خود بدیعی، به‌هرحال او که متوجه هست که دیگران درباره‌اش دچار سوءتفاهم شده‌اند؟) و چرا باید گروه فیلم‌برداری کیارستمی را در صحنه‌ی پایانی ببینیم؟ یک استراتژی فاصله‌گذاری دستمالی شده برای آن‌که به ما یادآوری کند که در حال تماشای فیلم هستیم. طعم گیلاس احتیاج به این تأکید ندارد. فیلم چنان وزوز بی‌حس و حالی است که ما آن‌را فقط به‌عنوان یک فیلم تجربه می‌کنیم.

بله، پشت داستان فیلم احساسات انسان‌دوستانه وجود دارد. بله، یک کارگردان ایرانی توانسته درباره‌ی موضوع ممنوعه‌ی خودکشی فیلم بسازد و آدم شجاعی باید باشد: بله، ما هم ظهور پرشور هنر مستقل را در جمهوری اسلامی تحسین می‌کنیم. اما آیا تماشای طعم گیلاس تجربه‌ی ارزشمندی است؟ من می‌گویم نه.

نوشته نمایش دراماتیک پرشوری شکل گرفت اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

عباس کیارستمی Abbas Kiarostami

ستایشی لطیف و شاعرانه در وصف زندگی و طبیعت

• منصور واحدی
• تاریخ ارسال: ۸۵/۰۲/۲۵
• کانون تحلیل گران سینما
• منبع: سایت آگاه فیلم

۱) طعم گیلاس فیلمی است چند لایه که می‌توان از آن روایت‌ها و برداشت‌های گوناگونی به‌عمل آورد.

۲) سبک کار کیارستمی غیر قراردادی و الهام گرفته از موج نو فرانسه و نئورئالیسم ایتالیا است.

۳) فیلم، ستایشی لطیف و شاعرانه در وصف زندگی و طبیعت است.

۴) قصه‌ی فیلم با این‌که درباره‌ی مرگ و خودکشی است، اما تفکری مثبت نسبت به زنده‌ماندن و زندگی دارد.

۵) فیلم به شکلی زیبا و در قالب یک شعر تداوم زندگی را نشان می‌دهد و این‌که زندگی بدون آقای بدیعی یا هر کس دیگر ادامه دارد.

۶) کیارستمی در فیلم طعم گیلاس به مسأله‌ی خودکشی از دیدگاه‌های متفاوت می‌پردازد بدون آن‌که از ایده‌ای طرفداری کند.

۷) به‌نظر می‌رسد کیارستمی، خودکشی قهرمان فیلم‌اش را بهانه‌ای قرار داده تا به کشف زندگی و زیبایی‌هایش بپردازد.

۸) آقای بدیعی قهرمان فیلم همان‌قدر که درباره‌ی مرگ خویش می‌اندیشد درباره‌ی جریان دفن پس از مرگ نیز نگرانی دارد.

۹) فیلم‌های کیارستمی مشخصه‌های خاص خود را دارند. جاده‌های مارپیچ، حرکت انسان‌ها و ماشین‌ها در آن، که از خانه دوست کجاست؟ شروع و در زندگی و دیگر هیچ، زیر درختان زیتون، طعم گیلاس و باد ما را خواهد برد ادامه یافت و نمایانگر انسان‌هایی است که یک سفر مکاشفه‌وار را برای یافتن سؤالات خویش شروع می‌کنند.

۱۰) فیلم با قراردادن یأس آقای بدیعی در مقابل شور و حال کارگران و دیگرانی که در طول فیلم قهرمان داستان با آن‌ها برخورد می‌کند جنبه‌های متفاوت تفکرات انسان‌ها را برای زندگی کردن نشان می‌دهد. با این ایده که زندگی زیباست و باید مفهوم حقیقی زندگی را بین انسان‌هایی جست‌وجو کرد که بدون‌ این‌که مأیوس شوند، زندگی می‌کنند.

۱۱) در فیلم مشخص نمی‌شود که آقای بدیعی اصلاً که هست؟ چه‌کاره است و چرا قصد خودکشی دارد ولی به‌نظر می‌رسد که او نماینده‌ی انسان‌های معترض می‌باشد که دچار یأس فلسفی گشته و به پوچی و بیهودگی رسیده‌اند.

۱۲) جاده‌های خاکی و گرد و خاک تأکیدی بر آن است که آقای بدیعی میل دارد به خاک برگردد.

۱۳) گاهی به‌نظر می‌رسد آقای بدیعی اصلاً قصد خودکشی را ندارد و به دنبال افرادی می‌گردد که با او همدلی و همراهی کنند.

۱۴) در قسمت‌های آغازین که صحبت از مرگ و خودکشی است او از جاده‌های سنگلاخ، پر گرد و خاک، برهوتی با طبیعت نازیبا که تنها پرندگانش کلاغ‌ها هستند عبور می‌کند و آن‌گاه که صحبت از طبیعت و زندگی است به‌تدریج جاده‌ها زیبا و سرسبز می‌شوند همراه با آوای پرندگان. و کارگردان به زیبایی ارتباط بین زندگی و طبیعت را به‌صورت نمادین نشان می‌دهد.

۱۵) قسمت پایانی فیلم، غیرمنتظره است که یک لحظه تماشاگر را دچار حیرت می‌کند، کارگردان قضاوت نهایی را به‌عهده‌ی تماشاگران می‌گذارد.

نوشته ستایشی لطیف و شاعرانه در وصف زندگی و طبیعت اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

عباس کیارستمی
Abbas Kiarostami

از این گونه بودن………

• محبت محبی
• تاریخ ارسال: ۸۵/۰۲/۱۵
• منبع: سایت آگاه فیلم

بودن یا نبودن از همیشه تا هنوز دغدغه آدمی است. چه مولانا را به خاطر بیاوریم که از مبدا و مقصد و چرایی آمدن و رفتن می‌پرسد، چه پرچم در حال اهتزاز هملت را در ذهن متصور سازیم که مزین به شعار بودن یا نبودن است و چه تلخی طنز سیلوراستاین زیر زبانمان باشد که مساله لعنتی این است.

آقای بدیعی دیگر بودن را تاب نمی‌آورد. چرایی‌اش را هیچ نمی‌دانیم و از قضا این ندانستن است که بداعتی به کار می‌بخشد. او در جستجوی کسی است که همراه او باشد برای نبودن و دیگر؟ هیچ.

به نظر می‌رسد که این‌گونه بودنی مرموز است که لطافت احتضار را برای موسم کوتاهی در رگهای هستی او جاری می‌سازد و این شرنگ پاسخ همه سوالات بی پایان عالم برای اوست.

بهانه‌ها نیستند، وقتی بهانه‌ای نباشد، بودن جز فرو بردن مولکولهای اکسیژن به درون ریه‌های خسته و بازفرستادن دی اکسید کربنی که سبب تاثیر نامطلوب بر جو زمین می‌گردد، چه کارکردی دارد؟ این فسلفه آقای بدیعی است حتی اگر ما علل رسیدن به چنین فلسفه‌ای را نداشته باشیم، می‌توانیم از فیلم چنین نتیجه‌ای بگیریم و از این رو است که مشکل او یافتن کسی است برای همراهی در اولین دقایق نبودن و برای آنکه حتی نبودنش هم به چشم نیاید و این‌گونه است که تنهایی درون آقای بدیعی را به فریادی چنین از جنس نبودن سوق می‌دهد! او خوشبخت نیست. همین.

اما من آقای بدیعی را دوست ندارم. نه به خاطر اینکه یک پای فلسفه نصفه و نیمه‌اش بد می‌لنگد، به این خاطر که او یک شبه روشنفکر بورژوا است که آدم‌های اطرافش را از برج عاج خود می‌بیند. او صادق نیست. برای همراهی آدمها، در کاری البته ناصواب، داشته‌های خود و نداشته‌های آن‌ها را به رخشان می‌کشد. این قضیه بیشتر در ارتباط او با سرباز کرد شکل می‌گیرد. وقتی از او می‌خواهد تا بشمارد، این قضیه وجه شاخص و البته آزادهنده‌ای پیدا می‌کند. او نبودن را می‌خواهد چون بودنش به زعم خود وی برای دیگران آزار دهنده است و دیگر گونه بودن را نمی‌خواهد.

خوشبختی بهانه‌ای است که او ندارد اما شاید شادی‌های کوچکی چون چند دانه توت همان خوشبختی باشد که آقای بدیعی در جستجوی آن است. به زعم بسیاری از روانشناسان، خوشبختی ماهیتی سوبژکتیو دارد و به درونیات آدمی و نگرش او به جهان اطراف ارتباط دارد. برای همین است که هیچ‌گاه تعریف دقیق و مشخصی در هیچ یک از حوزه های علم و معرفت برای بیان آن ارایه نشده است و هر کس از ظن خود تعریفی رو می کند.

آقای بدیعی قطعا با یک پشتوانه فکری به این لحظه رسیده است که تنهاست و خوشبخت نیست. پیشینه‌ای که گرچه در فیلم اشاره‌ای به آن نمی‌شود، با انتخاب بازیگر، موقعیت و لوکیشن‌ها، به صورت غیرمستقیم به مخاطب ارایه می‌گردد و همین مانع همذات پنداری مخاطب می‌شود. او پراگماتیسمی می‌اندیشد و دیدگاهش در تقابل با دیدگاه ایده آلیستی طلبه جوان است. شاید هم فقط می‌خواهد او را به همراهی بخواند که چنین اظهار نظر می‌کند، اما همین توجیهات شعارزده سبب می‌شود به این نتیجه برسیم که حتی اگر خوشبختی ماهیتی ابژکتیو داشته باشد، عملکرد مبتنی بر جهان بینی خاص آقای بدیعی سبب شده است که حالا در چنین موقعیتی گرفتار بماند.

شاید اگر او یک انسان منفعل و مردد بود که نمی‌دانست، بیشتر می‌توانستیم با او هم‌سو شویم و دردهایی که روحش را می‌خورد و شاید ریشه در بی دردی دارد، درک کنیم.

برای وضوح بیشتر این نکته، به فیلم تحسین برانگیز شهبازی، نفس عمیق ، اشاره می‌کنم که البته با تاخر زمانی نسبت به طعم گیلاس ساخته می‌شود، اما یکی از تم‌های غالب آن خودکشی، البته به صورت غیر مستقیم است. اما در نفس عمیق، کامران گیج است و نمی‌داند و اصراری ندارد که این ندانست را برای دیگران توجیه کند. او علیرغم انفعال در برابر آدم‌ها، با سگی گرسنه خوب تا می‌کند. سکوت سنگی او و سن جوانی که اقتضای ندانستن است، کامران را به مراتب دوست داشتنی تر از آقای بدیعی می‌کند.

اما روی دیگر سکه آن است که کیارستمی حق را به اقای بدیعی نمی‌دهد. موضع گیری او – لااقل در فیلم- هم‌سو با آقای باقری، پیرمردی است که خود تجربه ای مشابه را از سر گذرانده است.

از نکات جالب در شخصیت پردازی، انتخاب خودروی پاترول است که به بخشی از شخصیت آقای بدیعی اشاره می کند. پاترولی که در کنار انتخاب نابازیگری به نام همایون ارشادی ( در آن زمان) و فیزیک یک میانسال خاص ، در خوانش وجوه شخصیتی آقای بدیعی کمک بسزایی می‌کند. جالب‌تر این‌که همین خودرو، به پیروان مکتب کیارستمی در سینما سرایت کرده است و از جمله می‌توان به مهندس پاترول سوار فیلم “از کنار هم می گذریم” ایرج کریمی و نیز فیلم متاخر مانی حقیقی، “کارگران مشغول کارند” اشاره کرد که بر اساس طرحی از کیارستمی ساخته شده است.

در پایان برای پی بردن به تاثیر گذاری سینمای کیارستمی و بالاخص طعم گیلاس، به شخصیت‌های وام گرفته شده از این فیلم اشاره می‌شود: مردهای میانسال فیلم‌های از کنار هم می‌گذریم و کاگران مشغول کارند، مشخصا وجوه دیگر شخصیتی آقای بدیعی را به ذهن متبادر می‌سازند. طلبه جوان و افغانی را نمی‌توان منبع الهام میرکریمی در زیر نور ماه دانست؟ اگرچه سید حسن زیر نورماه آن‌قدر خوب و مبتنی بر جهان‌بینی متفاوت میرکریمی پرداخت شده که به سختی می‌توان خلق آنرا به منشا خارجی نسبت داد. نگهبان افغانی هم که مستقیما به تهران ساعت ۷ صبح امیر شهاب رضویان می‌ود و حرف آخر آن‌که کیارستمی، کیارستمی است، حتی اگر وامداران مکتب او آنقدر کپی‌های ناقص و در برخی موارد جزئی کاملی از کارهای وی ارائه کرده باشند که تشخیص اصل و فرع دشوار شده باشد!

نوشته از این گونه بودن……… اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.