محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

مدرسه فیلم‌سازی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته فیلم “سرگیجه” ساخته “آلفرد هیچکاک” اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

مدرسه فیلم‌سازی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 300 دقیقه

8,900,000 تومان

آموزش را شروع کنید.

واکاوی فیلم «بدو لولا بدو» یک فیلم راجع به خویشتن

17 دی 1404 بدون دیدگاه

سینما آموختنی است. این برنامه برای افراد مصمم و با اراده طراحی شده است! بدو لولا بدو (به آلمانی: Lola rennt) فیلمی آلمانی به نویسندگی و کارگردا...

ادامه مطلب »

دموی معرفی کتاب «راهنمای فیلم‌نامه‌نویس»

16 دی 1404 بدون دیدگاه

سینما آموختنی است! این برنامه برای افراد مصمم و با اراده طراحی شده است! نویسنده: کاترین آن جونز مترجم: محمد گذرآبادی ‏موضوع: زبان و ادبیات ‏مشخصات نشر: تهران، هرمس نوبت چاپ: 11 تعداد صفحات: ...

ادامه مطلب »

واکاوی فیلم «ژان دارک»

15 دی 1404 بدون دیدگاه

سینما آموختنی است. این برنامه برای افراد مصمم و با اراده طراحی شده است! «ژاندارک» محصول ۱۹۴۸، یک فیلم حماسی-تاریخی آمریکایی به کارگردانی ویکتور...

ادامه مطلب »

نوشته فیلم “سایهٔ یک شک” ساخته “آلفرد هیچکاک” اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

کارگردان: آلفرد هیچکاک Alfred Hitchcock
تهیه‌کننده: جک اچ. اسکربال
فیلم‌نامه‌نویس: تورنتون وایلدر + سالی بنسون + الما لوسی رویل
داستان: گوردو مک‌دانل
بازیگران: ترزا رایت Teresa Wright جوزف کاتن Joseph Cotten مکدونالد کری Macdonald Carey پاتریسیا کالینج + هنری تراورز
موسیقی: دیمیتری تیومکین (اصلی) + فرانتس لهار
فیلم‌بردار: جوزف ولنتاین
توزیع‌کننده: یونیورسال استودیوز
تاریخ‌های انتشار: ۱۲ ژانویه ۱۹۴۳ (ایالات متحده)
مدت زمان: ۱۰۸ دقیقه
کشور: ایالات متحدهٔ آمریکا
زبان: انگلیسی
ژانر: هیجان انگیز – وحشت
امتیاز: 10/7.8

دربارۀ فیلم:
سایهٔ یک شک (به انگلیسی: Shadow of a Doubt) فیلمی آمریکایی به کارگردانی آلفرد هیچکاک است که در سال ۱۹۴۳ ساخته شد.
هیچکاک این فیلم را از فیلم‌های مورد علاقه‌اش می‌نامید؛ که همراه با بدنام از جمله شاهکارهای او در دههٔ ۱۹۴۰ به‌شمار می‌آید.
سایه یک شک؛ فیلمی در سبک تریلر روان‌شناختی فیلم نوآر به کارگردانی آلفرد هیچکاک است.

داستان فیلم:
چارلی اوکلی وارد یک شهر آفتابی در کالیفرنیا می‌شود تا مدتی نزد خانواده خواهرش زندگی کند. افراد خانواده از او به گرمی استقبال می‌کنند و به خصوص دختر نوجوان خانواده -که نام دایی اش چارلی را بر او گذاشته‌اند- مسحور دایی جذاب و دنیا دیده اش می‌شود؛ ولی دایی در حال فرار است و در واقع گمان می‌رود که مسئول مرگ چندین بیوه ثروتمند در نقاط مختلف کشور باشد. دختر جوان که ابتدا اخطار یک کارآگاه جوان را جدی نمی‌گیرد به تدریج به وضعیت روانی بیمارگونه دایی اش پی می‌برد. وقتی یک مظنون دیگر به‌طور تصادفی کشته می‌شود، پرونده قتل‌ها بسته می‌شود؛ ولی اکنون چارلی جوان از حقیقت آگاه است و این موضوع را با دایی اش در میان می‌گذارد. اوکلی سعی می‌کند چارلی جوان را به قتل برساند ولی خود کشته می‌شود. در مراسم تدفین افراد محلی شخصیت والای چارلی اوکلی را می ستایند. در حالی که خواهرزاده وی و کارآگاه جوان که از حقیقت آگاه هستند مبهوت و وحشت زده در گوشه‌ای ایستاده‌اند.

نوشته معرفی فیلم سایه یک شک اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

مدرسه فیلم‌سازی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته “سرگیجه” Vertigo شاخص ترین فیلم “آلفرد هیچکاک” اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

هیچکاک در تلویزیون ایران

جناب سیف عزیز
این نوشته را خدمتتان می‌فرستم تا اگر به دردتان خورد در سایت بگذارید. قبلا آن را برای جایی نفرستاده‌ام

ارادتمند

خزاعی‌فر

با سپاس فراوان از جناب آقای دکتر خزاعی‌فر جهت ارسال این مطلب و به امید مطالب بعدی ایشان.

مجید سیف العلمایی

• تاریخ ارسال : ۲۳ شهریور ۱۳۹۱

هیچکاک در تلویزیون ایران
علی خزاعی فر

چندی پیش تلویزیون فیلم سرگیجه آلفرد هیچکاک را در برنامه صد فیلم پخش کرد. اگر من روایت هیچکاک را ندیده بودم، از دیدن روایت تلویزیون که ۲۰ دقیقه کوتاه‌تر شده بود، حتماً سرگیجه می‌شدم. با این حال، همین ابتدا بگویم که به کوتاه شدن فیلم هیچ اعتراضی ندارم و این را حق قانونی تلویزیون می‌دانم که هر فیلم را به هر اندازه‌ای که خودش صلاح می‌داند پخش کند و یا حتی پایان یا جزئیات داستان را عوض کند. تلویزیون در مقام منتقد حق دارد، به تعبیر پست مدرنیست‌ها، فیلم را ساختارشکنی کند و اتفاقاً در بسیاری از موارد در نتیجه این ساختارشکنی معلوم می‌شود که فیلم اساساً معنایی ندارد یا معانی متناقضی دارد. ما به فیلم‌ساز تعهد نداریم. ما به مردم تعهد داریم. وانگهی، بیست دقیقه از فیلم آخر شب را کوتاه کردن وقت بیشتری برای صحبت درباره فیلم می‌گذارد و تماشاگر را زودتر به رختخواب می‌فرستد.

اعتراض من به این است که چرا دست‌اندرکاران برنامه صد فیلم، این فیلم را انتخاب و پخش کردند. اولاً چه کسی این صد فیلم را به‌عنوان بهترین صد فیلم تاریخ سینما برگزیده است؟ ما چه شناختی از دین و ایمان و ذوق و سلیقه و حتی سلامت عقل این افراد داریم؟ آیا در این صد فیلم یک فیلم ایرانی هم دیده می‌شود؟ این چه خودباختگی در عرصه هنر است که سلیقه مشتی منتقد معلوم‌الحال غربی را سلیقه برتر بدانیم؟ ما می‌توانیم در حوزه سینما هم آستین‌مان را بالا بزنیم و صد فیلم برتر با معیارهای برتر خودمان انتخاب کنیم و فهرست صد فیلم انتخابی‌مان را به کشورهای همجوار و حتی اروپا و آمریکا هم صادر کنیم تا جای فهرست فعلی را بگیرد. باید باور کنیم که می‌توانیم.

دوماً، نمی‌دانم چرا بعضی از آقایان روشنفکر وطنی از جمله مجری همین برنامه صد فیلم وقتی از آلفرد هیچکاک صحبت می‌شود، چنان با خضوع و خشوع و احترام و شیفتگی از او یاد می‌کنند که انگار سینما را او اختراع کرده است. او را استاد خطاب می‌کنند بدون آنکه به‌راستی تأمل کنند که او دقیقاً در چه کاری استاد است. بعضی افراد نابغه‌‌اند. بعضی افراد نابغه دیوانه‌اند. بعضی‌ها هم فقط دیوانه‌اند. به اعتقاد من هیچکاک به دسته سوم تعلق دارد. مروری بر برخی «شاهکارهای» این دیوانه، این ادعا را به خوبی ثابت می‌کند. هیچکاک با بیرحمی تمام افراد بی‌گناه را در موقعیت‌هایی قرار می‌دهد که نه قادر به درک آن موقعیت‌‌ها هستند نه می‌توانند بر آن موقعیت‌ها غلبه کنند. تماشاگر می‌داند افراد در چه موقعیت خطرناکی قرار گرفته‌اند، اما این افراد خودشان نمی‌دانند. هیچکاک اسم این بیرحمی را می‌گذارد سوسپانس، و خودش را خدای سوسپانس می‌خواند. همه فیلم‌هایش درباره آدم کشتن و آدم کش‌هاست. از آن بدتر اینکه آدم کش‌های محبوب او افرادی لات و بی‌سواد و خشن نیستند که به دلیل فقر مالی یا فقر تربیتی آدم بکشند، بلکه جنتلمن‌های شیک پوش و دوست داشتنی هستند که از این کار لذت می‌برند. هیچکاک بهتر از هر قاتل حرفه‌ای جزئیات قتل فیلم‌هایش را حساب شده و با خونسردی تمام پلان به پلان طراحی می‌کند. هیچکاک بود که پای قاتل زنجیره‌ای را به سینما باز کرد. در یکی از فیلم‌های اولیه‌اش بنام سایه تردید که او با وقاحت آن را بهترین فیلم خود می‌داند، مرد محترمی که زنهای پیر و پولدار و محترم را می‌کشد، برای توجیه جنایاتش مثل فلاسفه استدلال می‌کند و استدلالهای او چه بسا آدمهای اهل استدلال را هم متقاعد کند. و باز در همان فیلم دو تن از آدمهای داستان از ابتدا تا انتها در این باره بحث می‌کنند که چگونه می‌توان آدم کشت بدون اینکه کسی بو ببرد.

هیچکاک برای کشتن آدم نه به فضای بزرگ نیاز دارد نه به ابزار و لوازم پیچیده. او قادر است با یک طناب ساده و در فضای بسته یک اتاق آدم بکشد. هیچکاک به پیروان بی‌فکرش روشهای بسیاری برای کشتن می‌آموزد. اما شاید خطرناک‌ترین تعلیم او، روشی است که در فیلم دو بیگانه در قطار تعلیم می‌دهد (متأسفانه این فیلم هم از تلویزیون پخش شده است.) این روش از این جهت خطرناک است که هر کس بالاخره کسی را دارد که آرزو کند از شرش خلاص شود. کافیست این آدم در قطار با آدم دیگری دوست بشود و فکر خود را با او در میان بگذارد. تو آدمی را که او دوست ندارد می‌کشی او هم آدمی را که تو دوست نداری می‌کشد. تا به حال روشی وسوسه‌انگیزتر از این برای آدم‌کشی دیده‌اید؛ از شر کسی خلاص می‌شوی بدون اینکه پلیس بفهمد و بدون اینکه دست تو به خون آن آدم آلوده بشود. شریک جنایت هم هیچ‌وقت تو را به پلیس لو نمی‌دهد چون خودش هم گیر می‌افتد. وانگهی اگر شریکت تصمیم گرفت از تو اخاذی کند، تو دیگر یاد گرفته‌ای چگونه آدم بکشی. او را هم به همین روش می‌کشی و هیچ مشکلی پیش نمی‌آید. هر فیلم هیچکاک درسی جدید در آدم‌کشی است. هیچکاک را باید واقعاً سینماگر قاتل نامید، نه سینماگر مؤلف، عنوانی که فرانسوا تروفو به او داده، و این البته عجیب نیست چون فیلم‌سازان فرانسوی همیشه مدافع قاتل‌ها بوده‌اند.

هیچکاک با فیلم طلسم شده پای روانکاوان را هم به سینما باز کرد. در این فیلم هیچکاک خوابی طولانی و دیوانه‌وار را تصویر می‌کند که آن را دیوانه دیگری به نام سالوادور دالی طراحی کرده است. با فیلم روح هم قاتلین اسکیزوفرنی به سینما راه پیدا کردند. مردی دیوانه که اسیر سلطه و نفوذ مادرش است، زنی جوان و بلوند را با بیرحمی می‌کشد. شاید هیچکاک بیش از همه قاتلهای مورد علاقه‌اش نیازمند کمک روانشناسان و روانکاوان است. شاید روانکاوان با مطالعه رفتار و گفتار هیچکاک بتوانند راز مادر سلطه‌گر، زن زیبا و بلوند و پله‌های پیچ در پیچ و طنز تلخ را در آثار او پیدا کنند. همین فیلم سرگیجه هم فیلمی روانی است و بی‌جهت نیست که روانشاسان و روانکاوان بیش از منتقدان به بررسی فیلم علاقه نشان داده‌اند. در واقع در تاریخ سینما هیچ فیلمی به اندازه این فیلم توجه روانشناسان و روانکاوان را به خود جلب نکرده است. یک آدم دیوانه سنگی به چاه می‌اندازد که صد آدم عاقل در آن حیران می‌مانند. ای کاش هیچکاک فقط دیوانه بود. مریض و منحرف هم هست. به زنهایی که برای فیلم‌هایش انتخاب می‌کند توجه کنید. یکی از یکی زیباتر. بعد ببینید با این زنها چه می‌کند و از آنها چه موجوداتی می‌سازد؟ در همین فیلم سرگیجه، اسکاتی کیم نواک را وادار می‌کند که به هر شکلی که می‌خواهد در بیاید. هیچکاک تماشاگران را هم به کارهای شنیع وا می‌دارد. در فیلم روح تماشاگران مجبورند مثل قاتل دیوانه فیلم، از سوراخ دیوار زنی را دید بزنند که دارد لباس عوض می‌کند.

به نظر من بعضی فیلم‌های خارجی نباید پخش شود، چه جزء صد فیلم باشند چه نباشند. بعضی هنرپیشه‌های زن هم باید ممنوع التصویر بشوند، مثل همین خانم کیم نواک در سرگیجه. اگر واقعاً از نشان دادن این قبیل افراد چاره نداریم، باید صورت آنها را شطرنجی کنیم. دوستان ما در برنامه صد فیلم باید بدانند که نمی‌توان به صرف اینکه در اینجا ما قانون کپی رایت نداریم و بابت پخش فیلم به کمپانی سازنده آن پولی نمی‌دهیم و می‌توانیم هر فیلم را هر طور که دلمان بخواهد پخش کنیم، پس می‌توانیم هر فیلمی را بدون ملاحظه اخلاق و فرهنگ ملت پخش کنیم. این کار مصداق با طناب مجانی خود را دار زدن است. واقعاً این فیلم‌های خارجی را چرا پخش می‌کنیم؟ اولاً اگر این فیلم‌ها را برای دل مشتی روشنفکر نخبه پخش می‌کنیم، آنها اصل این فیلم‌ها را به زبان اصلی دیده‌اند یا می‌توانند ببینند. اگر آنها را برای تماشاگران دائمی تلویزیون پخش می‌کنیم، تماشاگران تلویزیون به ریتم کند فیلم‌های ایرانی عادت کرده‌اند و از ریتم تند فیلم‌های غربی جا می‌مانند، بخصوص اگر بیست دقیقه از فیلم را هم کوتاه کرده باشیم. ثانیاً وقتی فیلمی خارجی در تلویزیون نشان می‌دهیم، این فیلم باید به بقیه فیلم‌هایی که نشان می‌دهیم بیاید. یک بام و دو هوا که نمی‌شود.

ثالثاً، ما در تلویزیون زمانی بود که یک سریال خارجی در هفته با عنوان «فیلم خارجی هفته» پخش می‌کردیم، اما حالا بحمدالله تلویزیون ما از جهت تولیدات داخلی نه فقط به مرز خودکفایی بلکه به آستانه صدور رسیده است. بدین ترتیب چه نیازی به فیلم‌ها و سریال‌‌های خارجی است؟

اگر فیلم‌های خارجی را به خاطر پرستیژ روشنفکرانه‌‌اش پخش می‌کنیم، این کار به همان اندازه که خنده‌دار است، خطرناک هم هست. چرا به چیزی که قبول نداریم پز بدهیم. لذا پیشنهاد می‌کنم جمعی از بهترین منتقدان وطنی با معیارهایی کارشناسی شده، از میان فیلم‌های عربی، ترکی، هندی، ایرانی، پاکستانی و احیاناً چینی و ژاپنی صد فیلم انتخاب کنند و آنها را به ترتیب پخش کنند. به صد فیلم غربی هم کاری نداشته باشند و به منتقدان غربی بگویند، صد فیلم شما مال خودتان، صد فیلم ما مال خودمان. والسلام.

سر آلفرد جوزف هیچکاک (۱۸۹۹ – ۱۹۸۰) کارگردانی بریتانیایی که فعالیت عمده‌اش در ایالات متحده آمریکا بوده است. هیچکاک بیشتر در زمینه فیلم‌های معمایی و دلهره‌آور فعالیت داشت.

نوشته هیچکاک در تلویزیون ایران اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

محصولات و دوره‌های آموزشی آنلاین:

ترم آموزش آنلاین «معرفی و تأویل فیلم، روی خط»

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 35 ساعت

9,900,000 تومان

اردوی نویسندگی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

فعلا 300 دقیقه

8,900,000 تومان

مدرسه فیلم‌سازی

روی خط (آنلاین)

مجید سیف‌العلمایی

حدود 300 دقیقه

8,900,000 تومان

نوشته کانون تحلیل‌گران سینما اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

سر آلفرد جوزف هیچکاک
Sir Alfred Joseph Hitchcock

سر آلفرد جوزف هیچکاک کارگردانی بریتانیایی که فعالیت عمده‌اش در ایالات متحده آمریکا بوده است. هیچکاک بیشتر در زمینه فیلم‌های معمایی و دلهره‌آور فعالیت داشت.
تاریخ تولد: ۱۳ اوت (آگوست) ۱۸۹۹، – یکشنبه , ۲۲ مرداد ۱۲۷۸ (۱۲۷۸/۵/۲۲) – لیتونستون، لندن، بریتانیا
تاریخ مرگ: ۲۹ آوریل ۱۹۸۰، – سه شنبه , ۹ اردیبهشت ۱۳۵۹ (۱۳۵۹/۲/۹) – بل ایر، لس‌آنجلس، لس‌آنجلس، کالیفرنیا، آمریکا
همسر: الما لوسی رویل (ازدواج ۱۹۲۶–۱۹۸۰)
جوایز: AFI Life Achievement Award، بیشتر
کودکان: پاتریشا هیچکاک

آلفرد هیچکاک Alfred Hitchcock، در هنگامه ای که بازیگران سینما بیش از فیلم سازان شهرت و محبوبیت داشتند، یکی از معدود کارگردان ها – و به جرات می توان گفت تنها کارگردانی بود که شهرت و اعتباری بیش از بازیگران سینما داشت.
هیچکاک در ۱۳ ماه آگوست سال ۱۸۹۹ در لندن متولد شد. او فعالیت های سینمایی اش را از سال ۱۹۲۰ و در انگلستان ، به عنوان نقاش و طراح صحنه آغاز کرد ، سپس نویسنده ، دستیار کارگردان و سرانجام کارگردان شد. با وجود آنکه هیچکاک سبکی منحصر به فرد داشت اما از تاثیر پذیری او از سینمای سایر کشورها نمی توان چشم پوشید ، خصوصا: مکتب مونتاژ شوروی و به ویژه آثار سرگئی آیزنشتاین ، سینمای اکسپرسیونیستی آلمان و به ویژه آثار مورنائو و فریتس لانگ و نیز فیلم ساز آمریکایی دیوید وارک گریفیث به ویژه در دو اثر مهمش ، تولد یک ملت و تعصب. این تاثیر پذیری نه تنها در گفته های خود هیچکاک بلکه در نمونه ای ترین آثارش نیز مشهود است.

با شروع به کارگردانی، نام هیچکاک به سرعت مترادف با فیلم ساز ماهر ، حرفه ای و نیز هیجان شد، فیلم سازی که در هر اثرش امضایش را نیز به جا می‌گذاشت. حتی در فیلم اولیه ای چون مستاجر که در آن هیچکاک ویژگی های مختلف را با هم ترکیب کرد : آرایش تصویری نور و سایه ، حرکات دوربین پیچیده ای که یاد آور سینمای صامت آلمان بودند ، تدوین استعاری مونتاژ شوروی با برش موازی رایج در سینمای آمریکا. در واقع هیچکاک در مستاجر اولین اثرمشخصا هیچکاکی اش را خلق کرد. فیلمی که مورخین سینما آن را یکی از چند فیلم برجسته و با اهمیت انگلستان در دهه بیست و نیز سینمای صامت انگلستان به شمار می‌آورند.
کار در سینمای صامت در رشد خلاقه هیچکاک به عنوان یک فیلم ساز بسیار موثر و با اهمیت بود. او ضمن کار با فیلم صامت به اهمیت و ارزش تصاویر پی برد و دریافت که صدا تنها می تواند نقشی فرعی در ساختن فیلم ایفا کند. او خود در این زمینه گفته است:

«در اغلب فیلم‌هایی که این روزها ساخته می شود ، کمتر می توان سینما یافت. اغلب این فیلم ها را من تصاویر مردمی که با یکدیگر صحبت می کنند می خوانم. وقتی که داستانی به وسیله سینما بازگویی می شود ، فقط زمانی باید به گفتگو توسل جست که با تصاویر نتوان آن را بیان کرد. من همیشه ابتدا می کوشم تا داستان را به طریق سینمایی و به وسیله یک سلسله تصاویر بیان کنم…»

اما دلبستگی هیچکاک به سینمای صامت مانع از این نشد که او نتواند با ورود صدا به سینما کنار بیاید (بر خلاف بسیاری)، بلکه او به خوبی توانست به کاربرد و اهمیت صدا ، موسیقی و سکوت پی ببرد و اولین فیلم ناطق او یعنی حق السکوت ( ۱۹۲۹) نیز به خوبی نشان داد که هیچکاک قابلیت دراماتیک تکنولوژی جدید را درک می کند.

سرانجام هیچکاک نیز پس از درخشش در سینمای انگلستان راهی هالیوود شد. هیچکاک در سال ۱۹۳۹ برای ساخت فیلم ربکا به پیشنهاد دیوید.ا. سلزنیک (David O. Selznick )، تهیه کننده فیلم ، به آمریکا رفت. با وجود اینکه هیچکاک با کار برای شاخه انگلیسی کمپانی پارامونت (Paramont Picture ) تا حدودی با نظام استودیویی هالیوود آشنا شده بود ولی کار در آمریکا آغازگر رابطه ای بغرنج با نظام استودیویی بود. هیچکاک به سازمان یافتگی استودیوها متکی بود ، ولی در مقابل از مداخله تهیه کننده ها بر می آشفت. در این میان سلزنیک از همه بدتر بود زیرا او خود را شخصا مالک تمام محصولاتش می دانست. هیچکاک هم تلاش می‌کرد به نوعی دست او را از سر فیلم هایش کوتاه کند. مثلا در فیلم‌برداری تنها صحنه های لازم را فیلم برداری می کرد و در نتیجه نمی شد فیلم را به شیوه ای غیر از شیوه مورد نظر او تدوین کرد.
هیچکاک به طور گسترده به ساخت فیلم برای کمپانی‌های مختلف آمریکایی پرداخت.از جمله مهمترین فیلم هایی که در این دوران ساخت می توان خرابکار (۱۹۴۲) و سایه یک شک (۱۹۴۳)، هر دو برای کمپانی یونیورسال ( Universal Pictures )، طلسم شده (۱۹۴۵) برای کمپانی سلزنیک اینترنشنال ( Selznick International ) و بدنام (۱۹۴۶) محصول کمپانی آر.ک.او ( R.K.O ) اشاره کرد.

اما در این میان هیچکاک سعی داشت که خودش را از قید و بندهای نظام استودیویی خلاص کند و به سینمایی مستقل که باب میلش بود بپردازد ، او می خواست شیوه‌های مختلف را تجربه کند و به بررسی کارکرد و اهمیت بخش های مختلف تولید در فیلم سازی بپردازد، به‌همین خاطر در سال ۱۹۴۸ دست به تجربه ای نا متعارف و بلند پروازانه زد و فیلم طناب را با چند برداشت بسیار بلند و بدون تدوین ساخت. او سعی کرد در دو فیلم بعدی اش یعنی در برج جدی (۱۹۴۹) و وحشت صحنه ( ۱۹۵۰ ) نیزتجربه های مشابهی را آزمایش کند ، اما شکست این فیلم ها سر انجام به او آموخت که:
«فیلم باید تدوین شود. به عنوان یک تجربه طناب را می توان بخشید ، اما بی تردید وقتی که من در به کار بردن چنین تکنیکی در در برج جدی اصرار ورزیدم ، کاری اشتباه بود.»

هیچکاک با فیلم موفق و نسبتا پر فروش بیگانگان در ترن (۱۹۵۱) ، بر اساس رمانی به همین نام اثر پاتریشیا های اسمیت وارد دهه ۱۹۵۰ شد. عمده فیلم هایی که هیچکاک در این دهه ساخت فیلم های خوب و موفقی بودند. از جمله این فیلم ها دستگیری یک دزد ( ۱۹۵۴ ) ، بازسازی مردی که زیاد می دانست (۱۹۵۵) و سه فیلم که شاید روشن ترین تجسم جهان هیچکاک باشند: پنجره عقبی (۱۹۵۴) ، سرگیجه ( ۱۹۵۸ ) و شمال از شمال غربی (۱۹۵۹).

هیچکاک در پنجره عقبی ( پنجره رو به حیاط ) به موضوع دید زدن و چشم چرانی پرداخت ، کاری که معتقد بود خودش به عنوان یک فیلم ساز انجام می دهد ، یعنی کنکاش زندگی آدم ها و احساسات ، عواطف ، ترس ها و بدجنسی ها و گناه هایشان و … . هیچکاک در پاسخ به ایرادی که از نظر اخلاقی به فیلم پنجره عقبی گرفتند گفت :
« هیچ چیز نمی توانست مرا از ساختن این فیلم باز دارد، چون که عشق من به سینما از هر ملاحظه ای قویتر است.».
هیچکاک فیلم سرگیجه را که بدون شک یکی از بهترین فیلم هایش است را بر اساس داستان از میان مردگان نوشته بوالو- نارسژاک ساخت. این فیلم که از اولین نمونه های عالی فیلم های تغییر شخصیت و جنایت های پیچیده و از پیش طرح ریزی شده بود توجه همگان را جلب کرد.
فیلم شمال از شمال غربی نیز فیلمی جالب و سنگین از نوع تریلرهای سیاسی ، جنایی با رگه هایی از طنز خاص هیچکاکی بود که هیچکاک آن را با هزینه ای زیاد برای کمپانی ام . جی. ام ( M.G.M ) ساخت. موفقیت این فیلم موجب شد که هیچکاک با سربلندی وارد دهه ۱۹۶۰ شود.

هیچکاک در سال ۱۹۶۰ ، با وام گیری از برنامه‌ریزی تولید ، فیلم برداری سیاه و سفید و داستانی هولناک فیلم روح ( روانی ) را ساخت.

روح با ترکیب مونتاژدرخشان ، حرکات طولانی دوربین و نیز تغییر دراماتیک همذات پنداری تماشاگر ، ضمنا نشانگر تکنیک های پخته هیچکاک نیز بود. هیچکاک خود درباره این فیلم گفته است :

« رضایت اصلی من در این است که فیلم تاثیری روی تماشاگران گذاشت ، و من این تاثیر را خیلی مهم تلقی می کنم. من به موضوع توجهی ندارم ، به بازی نیز اهمیتی نمی دهم ، اما برای تکه های فیلم ، فیلم برداری ، نوار صدا و همه اجزاء تکنیکی که باعث شد تا تماشاگران از ترس فریاد بر آورند ، ارزش قائلم. احساس می کنم که خیلی رضایت بخش است چنانچه بتوانیم هنر سینما را برای به دست آوردن چیزی از عاطفه توده مردم به کار ببریم و با روح بی تردید ، به چنین توفیقی نائل شدیم. نه پیامی در این فیلم بود تا تماشاگران را برانگیزد ، نه بازی با اهمیتی یا لذت از داستان ، بلکه همه با فیلم خالص برانگیخته شدند. »

این نقل قول ، دلایل هیچکاک را نسبت به ساختن فیلم هایی در این زمینه نشان می دهد. از نظر او فیلم یک کل است که هر جزء آن و هر برش آن ، ضروری است تا آن کل تحقق یابد. به همین دلیل است که فیلم های هیچکاک چفت و بستی محکم دارند. صحنه استحمام در فیلم روح و برش سریع نماها نه تنها در باز گفتن ماجرا موثر واقع می شود ، بلکه در عین حال التهاب و فشار عظیمی به وجود می آورد که با تماشاگر تا آخرین لحظه فیلم به جا می ماند. در فیلم دلهره آور ، هر صحنه باید چیزی بیش از بازگفتن داستان ارائه کند ، به همین جهت است که در فیلم های هیچکاک هر صحنه و هر جزء آن از پیش به دقت ادراک و طرح ریزی می شود و هیچ چیز به دست تصادف یا بداهه پردازی به هنگام فیلم برداری سپرده نمی گردد. از طرفی به نظر هیچکاک : دلهره ، تعجب یا غافل گیری نیست. از نظر او در یک فیلم دلهره آور ، تماشاگر در جریان آنچه که به وقوع خواهد پیوست قرار دارد ، یعنی فاجعه ای که در انتظار قهرمان فیلم است برای تماشاگر مشهود و معلوم است بنابراین می تواند در حادثه شرکت بجوید ، با قهرمان همذات پنداری کند و التهابی فزاینده را تجربه کند. اما با تعجب و غافل گیری ، التهابی وجود ندارد جز بعد از روشن شدن حقیقت. تماشاگر ممکن است وقتی که هیولایی ناگهان از میان تاریکی ظاهر می گردد ، از جای خود بپرد ، ولی بعدا بی درنگ آرام می شود ، اما با دلهره دقایقی را که تماشاگر به انتظار می گذراند تا حادثه اجتناب ناپذیر سر انجام روی دهد ، روی تماشاگر تاثیر دقیق تر و عمیق تری بر جا می گذارد و زمانی طولانی تر نیز دوام می یابد.

فیلم های بعدی هیچکاک یعنی پرندگان ( ۱۹۶۳ ) و مارنی ( ۱۹۶۴ ) در زمان خود چندان به گرمی استقبال نشدند ( اگر چه در سال های بعد بیشتر مورد توجه قرار گرفتند ، به ویژه آنکه خود هیچکاک نیز در سال های بعد به واسطه منتقدان و بیشتر منتقدان فرانسوی جایگاهی خاص در عرصه سینما برای خود دست و پا کرد ).در واقع کم کم ستاره هیچکاک رو به افول می رفت و محبوبیتش در نزد تماشاگران رو به کاهش بود. هیچکاک آخرین فیلمش ، توطئه خانوادگی ، را در سال ۱۹۷۶ ساخت.

استاد بزرگ تاریخ سینما در ۲۹ آوریل ۱۹۸۰ چشم از جهان فرو بست. در هرحال هیچکاک یکی از مهمترین فیلم سازان کلاسیک است که آثارش همیشه به عنوان نمونه و الگو برای فیلم سازان پس از او بوده. کم نیستند فیلم سازان بزرگی که از هیچکاک به عنوان استادی غائب که فیلم هایش بهترین تدریس سینمایی برایشان بوده نام می برند و هیچکاک و فیلم هیچکاکی نیز چیزی نیست که به آسانی بتوان آن را از سینما جدا کرد.
در انتها گفته فرانسوا تروفو ( فیلم ساز فرانسوی ) درباره شخصیت هیچکاک خالی از لطف نیست:

« زیر ظاهر مردی مطمئن به خویش ، هزل گو و نیشزن ، مردی حساس ، صدمه پذیر و عاطفی نهفته است. مردی که عواطفی را که می خواهد به تماشاگران آثارش منتقل سازد ، خود عمیقا و به شدت احساس می کند.
مردی که در تجسم ترس در سینما نظیر ندارد ، خود موجودی است بسیار ترسان و من تصور می کنم که این جنبه از شخصیتش در توفیق او اثر مستقیم داشته است.»

فیلم های برگزیده

• مستاجر ( ۱۹۲۶- The Lodger )
• حق السکوت ( ۱۹۲۹- Blackmail )
• جنایت ( ۱۹۳۰- Murder )
• مردی که زیاد می دانست ( ۱۹۳۴- The Man Who Knew Too Much)
• ۳۹ پله ( ۱۹۳۵- The Thirty-nine Steps )
• خرابکاری ( ۱۹۳۶- Sabotage )
• خانم ناپدید می شود ( ۱۹۳۸- The Lady Vanishes )
• ربه کا ( ۱۹۴۰- Rebecca )
• سوء ظن ( ۱۹۴۱ – Suspicion )
• سایه یک شک ( ۱۹۴۳- Shadow Of A Doubt )
• قایق نجات ( ۱۹۴۳ – Lifeboat )
• طلسم شده ( ۱۹۴۵ – Spellbound )
• بدنام ( ۱۹۴۶- Notorious )
• طناب ( ۱۹۴۸- Rope )
• بیگانگان در ترن ( ۱۹۵۱- Strangers On A Train )
• پنجره عقبی ( ۱۹۵۴- Rear Window )
• دستگیری دزد ( ۱۹۵۵- To Catch A Thief)
• مردی که زیاد می دانست ( ۱۹۵۵- The Man Who Knew Too Much)
• مرد عوضی ( ۱۹۵۷- The Wrong Man)
• سرگیجه ( ۱۹۵۸- Vertigo)
• شمال از شمال غربی ( ۱۹۵۹- North By Northwest )
• روح (روانی) ( ۱۹۶۰- Psycho )
• پرندگان ( ۱۹۶۳- The Birds)
• مارنی ( ۱۹۶۴- Marnie )
• پرده پاره ( ۱۹۶۶- Torn Curtain )
• جنون ( ۱۹۷۲- Frenzy )
• توطئه خانوادگی ( ۱۹۷۶- Family Plot)

جوایز و افتخارات

• نامزد دریافت جایزه اسکار به عنوان بهترین کارگردان برای فیلم های ربکا در سال۱۹۴۱ ، سوء ظن در سال ۱۹۴۲ ، قایق نجات در سال ۱۹۴۵ ، طلسم شده در سال ۱۹۴۶ ، پنجره عقبی درسال ۱۹۵۵ و روح در سال ۱۹۶۱٫

• نامزد دریافت نخل طلای کن به عنوان بهترین کارگردان برای فیلم های مردی که زیاد می دانست در سال ۱۹۵۶ و بدنام در سال ۱۹۴۶٫

• نامزد دریافت جایزه گلدن گلوب برای فیلم جنون در سال ۱۹۷۳٫

• نامزد دریافت شیر طلایی از جشنواره ونیز برای فیلم دستگیری دزد در سال ۱۹۵۵٫

و…

نوشته سر آلفرد جوزف هیچکاک اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

علی باقرلی:
“معما” Charade – استنلی دانن
طنزی در یک فیلم جنایی
تاریخ ارسال: ۹ مهر ۱۳۸۷
منبع: سایت آگاه فیلم
به نام پروردگار یکتا. عرض ادب و احترام دارم خدمت حضار عزیز و هنردوستان گرامی. خیلی خوشحالم که در جمع شما عزیزان هستم. فیلم “معما” – کار “استنلی دانن” – یکی از کارهای برجسته‌ی ژانر تریلر است. راجع به “دانن” یک بیوگرافی کوتاه عرض می‌کنم: “استنلی دانن” کارش را در هالیوود با طراحی صحنه‌های موزیکال شروع کرد و تا مدت زیادی در دهه‌ی ۴۰ با کارگردان برجسته‌ی سینمای موزیکال “چارلز ویدو” همکاری می‌کرد و طراح صحنه‌های رقص بود. در اواسط دهه‌ی ۴۰ رفاقتی را با “جیم کری” هنرپیشه‌ی بزرگ تاریخ سینما ایجاد می‌کند و به اتفاق فیلم‌سازی را ‌شروع می‌کنند. فیلم‌هایی که “جیم کری” بازیگر نقش اول مرد آن‌را ایفا می‌کند. اولین فیلمی که در سال ۱۹۴۹ می‌سازد فیلم “در شهر” است که یکی از موزیکال‌های فوق‌العاده و برجسته‌ی سینما است و آن مطلبی که جناب دکتر فرمودند که این فیلم کمتر در استودیو فیلم‌برداری شده و بیشتر در شهر بوده است، “در شهر” هم فیلمی بود که بیشتر در شهر فیلم‌برداری شده بود تا استودیو. “دانن” چند موزیکال شاهکار و برجسته می‌سازد مانند “چهره‌ی مضحک” که با “آدری هپبورن” کار کرده است. در دهه‌ی ۶۰ تصمیم می‌گیرد، ژانرهای دیگر سینما را هم زورآزمایی کند، مانند ژانر کمدی خانوادگی، “چمن همسایه سبزتر است” و یا “دو همسفر” با بازی “آدری هپبورن” که یک فیلم جاده‌ای است و دو فیلم در ژانر تریلر و تعلیق می‌سازد فیلم “معما” و فیلم “آدرس” که دو سال قبل از این ساخته بود. وقتی صحبت از ژانر تریلر می‌شود – یعنی ژانری که در ما ایجاد تعلیق و سوسپانس و هیجان کند و در واقع ما را درگیر خودش نماید- استاد بلامنازع آن “آلفرد هیچکاک” را به یادمان می‌آورد. “هیچکاک” به‌حدی ماهرانه این ژانر را می‌ساخت و نقطه نظرات و ایده‌های خاص خودش را در فیلم‌ها می‌گنجاند و نکات ابتکاری خاص خودش را در فیلم‌ها جای می‌داد که خیلی از فیلم‌سازان شیفته‌ی کار او شدند و خیلی از کارگردانان به فیلم‌سازی به روش “هیچکاک” روی آوردند. یعنی در واقع یک ژانر هیچکاکی به‌وجود آمد. در سینما فیلم‌هایی را که تحت‌تاثیر روش هیچکاکی بوده طبقه‌بندی کرده‌اند و فیلم “معما” هم جزء بهترین ساخته‌های هیچکاکی محسوب می‌شود.

این فیلم؛ تریلر، کمدی و رمانس را توأمان دارد و هر کدام از این‌ها با رنگ خاصی در فیلم به نمایش درآمده است. اگر به تیتراژ فیلم دقت کنید سه رنگ زرد، قرمز و آبی و کلمه‌ی “معما” را روی این سه رنگ می‌بینید. رنگ زرد بیان‌کننده‌ی تعلیق، رنگ قرمر بیان‌کننده‌ی رمانس و رنگ آبی بیان‌کننده‌ی کمدی است که در فیلم به‌کار رفته بود. این این سه عامل به‌خوبی در هم تنیده شده بود. صحبت شد که ژانر کمدی خاص این فیلم است، عرض کنم که به این شکل نیست. ژانر تریلر، جزء ژانرهای سینمایی است که توانایی مخلوط شدن با دیگر ژانرهای سینمایی را دارد. آیا کمدی هیجان و یا کمدی تریلر وجود دارد؟ بله. به‌عنوان مثال کمدی “هارول لوید”. هم می‌خندیم و هم دچار هیجان می‌شویم که البته آن‌جا بخش بیشتری به کمیک تعلق دارد. ما در کارهای “هیچکاک” هم التقاط این دو ژانر را می‌بینیم و این طنز درونی فیلم آن‌جا هم به چشم می‌خورد.

در مورد تیتراژ فیلم صحبت شد. از ابتدای فیلم ما کاملا در این فضا قرار می‌گیریم که قرار است غافلگیر شویم. یعنی قرار است پشت سر هم عده‌ای رودست بخورند و همراه و همگام با خانم “لامپر” با بازی “آدری هپبورن” وارد یک هزارتوی پیچ‌درپیچ می‌شویم و همپای با آن پیش می‌رویم. جسدی از داخل قطار بیرون انداخته و فیلم آغاز می‌شود. لازم به یادآوری است که طراحی تیتراژ اول فیلم، کار “ساموئل باس” است؛ خطوطی موازی در کنار یکدیکر که این طراحی گرافیکی را “ساموئل باس” با “آلفرد هیچکاک” وارد تاریخ سینما کرد. شما اگر توجه کنید به تیتراژ فیلم “شمال از شمال غربی”، “بیمار روانی” و “سرگیجه”، دقیقا این خطوط موازی به هم پیوسته را می‌بینید که استفاده می‌کند و چه‌قدر هم موثر است. این‌جا هم در تیتراژ فیلم، کار “ساموئل باس” را می‌بینیم و موسیقی عالی “هنری منچینی” که تعلیق و هیجان را در جاهایی که لازم است به اوج خودش می‌رساند و اصلا اصل غافل‌گیری را در نمای اول می‌بینیم که از اسلحه‌ای که به‌طرف خانم “لامپر” می‌گیرد آب می‌پاشد. بنابراین هم ما با تعلیق روبه‌رو هستیم هم با رودست خوردن‌های متعدد. و این رودست خوردن تماشاچی یکی از نکات جذاب سینماست که مخاطب را پای یک فیلم اساسی نگاه می‌دارد و مخاطب خسته نمی‌شود و علاقه‌مند به پیگیری ماجراهای فیلم می‌شود. استاد بلامنازع رودست زدن‌ها “آلفرد هیچکاک” است . “لامپر” یک زن بسیار ساده و در عین‌حال معصوم است. “آدری هپبورن” از هنرپیشه‌های برجسته‌ی زن تاریخ سینما است که دو عامل و دو عنصر در بازی او بیش از همه به چشم می‌آید. یکی معصومیت و یکی شیطنت. در فیلم “معما” هم ما این دو عامل را می‌بینیم. او وارد ماجرایی می‌شود که از هیچ جای آن خبر ندارد و وقتی کاراگاه پلیس از او می‌پرسد که: “راجع به شوهرت چه می‌دانی”؟ گفت: “تنها چیزی که راجع به شوهرم می‌دانستم اسمش بود که حالا به آن هم شک دارم”.

ما می‌نشینیم و در هر مسیری که کارگردان می‌خواهد ما را می‌برد و رودست می‌زند. کامل‌تر و بزرگ‌تر این مقوله را در فیلم “شمال از شمال غربی” می‌بینیم که این دو عامل را – یعنی سفر تماشاگر از این منزل به آن منزل و پشت سر هم غافلگیر شدنش را – در ابعاد بسیار کامل‌تری دارد. و طنز به‌جایی که جناب دکتر اشاره کردند؛ طنزی که هم در شخصیت‌ها هست، هم در روابط بین آدم‌ها و هم در حوادث فیلم. طنزی در یک فیلم جنایی است یک فیلم جنایی که کاملا مستعد این است که به‌طرف خشونت برود. به‌واسطه‌ی طنزی که در فیلم وجود دارد این خشونت، کمی تلطیف می‌شود و نقاط تاریک و خلل‌های فیلم‌نامه‌ای را هم می‌پوشاند و ما را تحت‌تاثیر خودش قرار می‌دهد. تک‌تک شخصیت‌ها طنز دارند، حتی آن سه شخصیت که هر کدام‌شان یک تیک رفتاری دارند. یکی بالای سر جسد که می‌رسید، عطسه می‌کرد و یکی‌شان یک دست مصنوعی و قلاب مانند داشت که صحنه‌های خشن را به‌نوعی جنبه‌ی طنز می‌داد؛ جایی‌که روی پشت‌بام با “کری گرانت” درگیری پیدا کرد و از بالای پشت‌بام که می‌خواست بیفتد با همان دست خودش را نگه داشت و نجات پیدا کرد.

فیلم‌های تریلر، همیشه یک اصول ثابت ساختاری دارند و بستگی به این دارد که کارگردان چگونه بتواند از آن‌ها استفاده کند. یکی قرار دادن یک شخصیت به‌عنوان شخصیت محوری و مرکزی فیلم که بی‌خبر از همه‌کس و همه‌جاست و وارد یک بازی می‌شود- مانند “آدری هپبورن” در این فیلم و یا خود “کری گرانت” در فیلم “شمال از شمال غربی” – و یکی شخصیت مشکوکی که دائم رنگ عوض می‌کند و باعث سوء‌ظن، اول برای نقش اول فیلم و دوم برای مخاطب می‌شود. این پیچ و تاب‌ها و گره‌هایی که در فیلم وجود دارد همه خوب است اما شاید برگ برنده‌ی فیلم، چرخش ناگهانی شخصیت “کانسور دایل” است یعنی ما در تمام طول فیلم فکر می‌کنیم که “والتر ماتائو”، رئیس پلیس است و “کانسور دایل”، “کری گرانت” است. اما در یک چرخش ناگهانی در پایان فیلم می‌بینیم که برعکس شده و “والتر ماتائو”، “کانسور دایل” است. کسانی که برای بار اول این فیلم را ببینند به‌هیچ‌وجه نمی‌توانند تشخیص بدهند که “کانسور دایل” واقعی “والتر ماتائو” است تا زمانی‌که “ادری هپبورن” به سفارت، زنگ می‌زند و ما چهره‌ی واقعی “والتر ماتائو” را این‌جا می‌بینیم. و هم‌چنین تغییر شخصیت دیگری که در فیلم وجود دارد و آن پلیس بودن خود شخصیت “کری گرانت” است. که “کری گرانت” – همان‌طور که آقای دکتر فرمودند حالت چهره‌اش توانایی بازی در ژانر کمدی و جدی را دارد و بهترین نمونه‌ی آن فیلم “سوء‌ظن” “آلفرد هیچکاک” است. و در ابتدا “هیچکاک” بوده که متوجه شده او این قابلیت‌ها را دارد. و تا قبل از “سوء‌ظن” هم نقش‌هایی بازی می‌کرده که بیشتر جنبه‌ی مثبت بودن و ستاره بودن او یا گاهی کمدی بودنش مطرح بوده است.

در این فیلم ما با زوایای نامتعارف عجیب و غریبی مواجه هستیم که این‌را هم باز “استنلی دانن” از “هیچکاک” عاریه گرفته است؛ از جمله سکانسی که جنازه‌ی شخصیت اول فیلم “چارلز” را در داخل کشویی در سردخانه گذاشته‌اند و انگار دوربین داخل کشو است و با بسته شدن کشو، صحنه هم تاریک می‌شود. این زوایای نامتعارف دوربین از چیزهایی است که “هیچکاک” استفاده می‌کند. و یک مورد قابل توجه دیگر در فیلم،‌ طنز رفتاری و طنز گفتاری است که این طنز گفتاری و شوخی‌های کلامی گاهی اوقات جنبه‌ی سورئال پیدا می‌کند. مثلا در یک قسمت از فیلم که می‌گوید: “مردی با لباس خوابش در رختخواب غرق شد”. خوب این دیالوگ برای ما خنده‌دار است چون قبلش دیدیم که چه اتفاقی افتاده است اما اگر ناگهان روبه‌رو شویم که اصلا برای ما جالب نیست. در فیلم “معما” موجی که در دهه‌ی ۶۰ در فیلم‌های اکشن پیدا شده بود، ما نمودش را می‌بینیم. فیلم‌های موسوم به “جیمز باندی”. در سال ۱۹۶۱ سری فیلم‌های “جیمز باند” با بازی “شون کانری” ساخته شد. مثل فیلم “دکتر نه”، و به‌صورت یک موج در چند دهه بود و الان هم می‌بینیم که ادامه دارد و چند تا از سکانس‌های این فیلم تحت‌تاثیر موج “جیمز باند” که در دهه‌ی ۶۰ تازه به‌وجود آمده بود و خیلی از کارگردان‌ها را ذوق زده کرده بود قرار گرفته بود،‌ مثل نخی که می‌بست به در برای ورود افراد که ما اول این‌را در فیلم “دکتر نه” دیدیم و یا دید زدن از داخل سوراخ کلید در که در فیلمی یک سال قبل از این فیلم ساخته شده بود داشتیم. و این نکاتی هست که در سینمای “جیمز باند” و فیلم‌های “جیمز باند” این نوع سینما و حتی ژانر تعلیق و طنزی که داخل آن بود در فیلم‌هایش به‌طور وسیعی دیده می‌شد.

فیلم “معما” دو سکانس خیلی خوب از لحاظ ساختاری دارد یکی سکانسی که “جیمز کابرن” می‌آید داخل کیوسک تلفن و پشت سر هم برای “آدری هپبورن” کبریت روشن می‌کند که محیط خفقان‌آور بسته و تعلیق خیلی خوبی دارد و تا حدودی برگرفته از سکانس فیلم “از روسیه با عشق” “جیمز باند” بود که آن‌جا “شون کانری” در داخل کوپه درگیری پیدا می‌کند و درگیری “ژرژ کندی” و “کری گرانت” بالای آن ساختمان که آن هم از لحاظ سینمایی ساختار خیلی خوبی دارد و سکانس دیگر، استفاده‌ی خیلی خوبی که “استنلی دانن” از رنگ در این فیلم دارد . خود “استنلی دانن” از استادان چیدمان و کمپوزسیون رنگ در سکانس‌ها است که این‌را در فیلم‌های موزیکالش به نحو اعلا می‌بینیم. فیلمی به‌نام “چهره‌ی مضحک” که رنگ‌ها از لحاظ بصری زیبا و چشم‌نواز بودند و هم درصد طنز فیلم را افزایش می‌دادند. عموما فیلم‌های سیاسی و جنایی و تیره را در فضای سیاه و سفید با نورپردازی‌های اکسپرسیونیستی نشان می‌دادند. اما “دانن” از رنگ در فیلم‌ها استفاده کرده است و از رنگ استفاده‌ی فانتزی کرده است.

این حرکاتی که مثلا ریشش را می‌تراشد یا یک‌جا در حال دراز و نشست صحبت می‌کند و از این دست چیزها، در واقع تمهیداتی است که آقای “دانن” انجام می‌دهد تا تماشاچی دور بماند از هر نوع سوء‌ظنی که نشان دهنده‌ی منفی بودن شخصیت است. یعنی دارد ما را فریب می‌دهد و ما را دور می‌زند که در نهایت آن چیزی را که می‌خواهد و آن شوک نهایی را به ما وارد کند و شوخی نهایی جایی است که می‌گوید او “کانسور دایل” است و بعد خودش هم اعتراف می‌کند.

اصولا پرداختن به فیلم‌نامه‌ی تریلر یا جنایی و پرداختن به تک تک مولفه‌های ساختاری آن از لحاظ منطق خیلی کار مشکلی است و ما فیلم‌های کمی داریم که در همه‌ی زمینه‌ها موفق بوده است. یکی از کارهایی که “دانن” انجام می‌دهد همین آوردن طنز بیش از حد است که این‌جور چیزها را تحت‌الشعاع خودش قرار می‌دهد یعنی ذهن تماشاچی پرت شود و برود به سمتی که کارگردان می‌خواهد، به سمت دنبال کردن مسیر حوادث فیلم.

دانوش یزدان پناه:

به‌نظر من آقای “دانن” یک سوم ابتدای فیلم را خیلی خوب پیش رفته است. حتی در تکنیک‌های فیلم‌برداری. اما در یک سوم پایانی فیلم می‌شود فیلم “کری گرانت” و “آدری هپبورن” و ما احساس می‌کنیم که تمرکز از بین می‌رود.

بله بیست دقیقه‌ی ابتدایی فیلم خیلی فوق‌العاده است اما یک مقدار که می‌گذرد افت پیدا می‌کند و رمانس غلیظ‌تر از کمیک و تریلر می‌شود.

در مورد دوبله باید بگویم این یکی از نمونه‌های خوب دوبله‌ی فارسی است و برای معرفی بهتر شخصیت‌های هالیوودی و دلنشین شدن و دلچسب‌تر شدنش از موهبت‌هایی است که ما ایرانی‌ها داریم.

ما کمتر می‌توانیم پرسوناژی از “هپبورن” پیدا کنیم که نقش تقریبا متفاوت‌تری را دارد، در تمام فیلم‌هایی که “آدری هپبورن” بازی می‌کرد کیفیت بازی او بین معصومیت و شیطنت در نوسان بود.

به‌خاطر پرسوناژ جذاب و نوع بازی دیدنی “هپبورن” فیلم‌نامه‌نویسان همیشه بازی را در جهت شخصیت خود “هپبورن” قرار می‌دادند و این مولفه را ما خیلی زیبا در صدای خانم کسمائی می‌شنویم که چه در این فیلم و در تمام فیلم‌هایی که “هپبورن” بازی می‌کند این ملاحت و شیطنت و معصومیت را در صدای دخترانه‌ی بسیار زیبای خانم “کسمایی” حس می‌کنیم. جا دارد اشاره شود به گویندگی “ابوالحسن تهامی” به‌جای “کری گرانت”. کلام فاخر و شیک آقای “تهامی” که در کلامشان شخصیت هست و این شخصیت کاملا به صدای “گرانت” می‌خورد و آن طنز اشراف مابانه‌ای که در طنز “گرانت” هست را به زیبایی در کلام آقای “تهامی” می‌شنویم. طنزی که نه لودگی بلکه بسیار کنترل شده و اشراف مابانه است.

نوشته علی باقرلی: طنزی در یک فیلم جنایی / “معما”  Charade استنلی دانن اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

دکتر محمدرضا صباغ

چرا انسان ها در سینمای آلفرد هیچکاک معلق اند؟

با سلام خدمت همه‌ی دوستان. صحبت کردن راجع به آلفرد هیچکاک، هم ساده است و هم خیلی سخت. از این نظر ساده است که شما هر کتاب سینمایی و هر مجله‌ای را باز کنید هیچکاک هست از این نظر سخت است که آدم نمی‌تواند چیز تازه‌ای بگوید و هر چی بگوید جاهای دیگر هست. من بارها این فیلم را دیدم شاید ۲۰ یا ۲۲ بار. حالا یکی از ایرادهایی که بازن به گدار، تروفو گرفته بود این که تو که این فیلم‌ها را ۷ یا ۸ بار دیدی دیگه به درد نمی‌خوره علاقمندی‌ای که آدم به این کار دارد باز هم الان که این فیلم را دیدم یک جرقه‌ای زد که آقای دکتر خزاعی‌فر هم به‌گونه‌ای اشاره کردند گفتند این از یک نظر یک فیلم خائنانه است یک آدمی، زنی را پیدا می‌کند (این برمی‌گردد به حالت روانی هیچکاک) و می‌خواهد او را همان‌طور که می‌خواهد بسازد خیلی مایل بودم بدانم که مخاطب زن نظرش نسبت به این فیلم چیست من بارها گفتم که وقتی می‌خواهیم فیلم را نقد کنیم باید فیلم‌سازش را بشناسیم وقتی که کارگردان را بشناسیم فیلم را بهتر درک می‌کنیم هیچکاک پس‌زمینه‌ای دارد که خودش هم تعریف می‌کند.

در شرح حالش می‌گوید من وقتی بچه بودم در انگلیس که زندگی می‌کردم من را به مدرسه‌ی یسوعی‌ها فرستادند. تندترین گروه‌های مذهبی کاتولیک و در آن‌جا همیشه از این می‌ترسیدم که گناه کنم به این خاطر که اگر گناهی مرتکب می‌شدیم ما را کتک می‌زدند در نتیجه همیشه این در ذهنم باقی بود، تفکری که از آن مدرسه می‌گیرد راجع به زندگی، راجع به خلقت، راجع به هرچی این هست که زن موجودی است که بالفطره گناهکار است و همیشه باعث سقوط مرد می‌شود. این برمی‌گردد به داستان اساتیری آدم و حوا، اثری که حوا ایجاد کرد که در مسیحیت خیلی شدید است برای همین روحانیون مسیحی ازدواج نمی‌کنند چون زن را بالفطره گناهکار می‌دانند این تفکر در هیچکاک جا افتاده شما همه‌ی فیلم‌های هیچکاک را که نگاه می‌کنید می‌بینید یک زن هست که مرد را گول می‌زند. مرد به‌دلیل این زن به دردسر می‌افتد این برمی‌گردد به تفکر مذهبی هیچکاک. بعد یکی از چیزهای دیگری که تأثیری بر هیچکاک دارد اعتقاد شدیدی است که به فروید و روان‌شناسی فروید دارد و طبق نظریات فروید به‌شدت به خواب معتقد است این‌را در فیلم طلسم‌شده به‌خوبی می‌توان دید که با استفاده از تابلوهای سالوادوردالی و تفکر خواب فرویدی ناخوداگاه را می‌شکافد که طرف خودش را بشناسد این مطلب باعث می‌شود که فیلم‌هایی که می‌سازد تحت تأثیر آن روان‌شناسی و مذهب قرار بگیرد این باعث می‌شود که این فیلم بین دو دسته منتقد سرگردان است یکی آن‌هایی که می‌گویند هیچکاک سینماگر خیلی خوبی است و یک عده آن‌هایی که معتقدند هیچکاک سینماگر خیلی بدی است فرض کنید یک نفر مثل گیوولز هیچکاک را اصلا سینماگر نمی‌داند می‌گوید یک چیزهایی دارد من هم فیلم‌هایش را می‌بینم ولی آن زندگی‌ای که هیچکاک از نظر هنری دارد مطمئن باشید ۲۵ سال پس از مرگش از بین خواهد رفت خوب کیوکر او را یک استاد می‌داند ولی او هم در بین حرف‌هایش می‌گوید حالا فیلم‌هایش دوست‌داشتنی‌اند پرمینجر همین‌طور.

جالب است بدانید هیتلر فیلم‌های اولیه‌ی هیچکاک را که می‌بیند او را یک فاشیست می‌داند و می‌گوید این فاشیست دارد تفکر تعلیق را برای صهیونیست ایجاد می‌کند که این‌ها معلق ماندند. ریگان رئیس‌جمهور امریکا به‌شدت با او مخالف است که نسل جوان را از بین برده تروفو عاشق‌اش بوده. بازن مخالفش سردبیر مجله کایه‌دو سینما درگیری‌های شدیدی داشتند هرکدام از این‌ها دلایلی برای خودشان داشتند یعنی یک عده معتقدند که هیچکاک سینماگر خوبی است چون مؤلف است چون سینمایش یک فکر دارد این فکر از اول فیلم‌هایش تا آخر فیلم‌هایش بوده و یک عده معتقدند که این فکرهایش غلط است آن چیزهایی که شاید ما هم الان گفتیم که آیا این فیلم خوب است به‌دلیل این‌که خیانت به زن می‌کند یا این‌که بد است یعنی ما وقتی می‌خواهیم این‌کار را بکنیم که زنی را بسازیم آن‌جور که می‌خواهیم خوب است یا بد است این عاشقانه است آره واقعا عاشقانه است می‌شود از بعدی به این فیلم نگاه کرد که این فیلم عشقی است اما این عشق خوب است یا بد است این زنی که این‌جور می‌کند خوب است یا بد است فیلم از این‌جا آغاز می‌شود که یک نفر دارد روی بام ساختمان‌ها می‌دود یک پلیس دارد دنبالش می‌کند و یک پلیس دیگر دنبال آن پلیس رابین وود یکی از تحلیل‌گران خوب هیچکاک امریکایی و جزء گروه تروفو است هیچکاک را خیلی تحلیل کردند رابین وود تحلیل این قسمت را خیلی جالب می‌داند که شاید هم به دل می‌نشیند می‌گوید یکی اولی که می‌دود لیبیدوی سرگشته‌ی ول یک انسان است دومی سوپراگویی هستش که یک آدم دارد و سومی منی هستش که انسان باید باشد. لیبیدوی سرگشته دنبال همان میل‌ها، خواست‌هایی که خداوند بهش داده در روی پشت‌بام‌های یک شهر دارد می‌دود پشت سر هم می‌دوند از این ور به آن‌ور می‌دوند یکی دوم پلیس به‌عنوان قانونی که خداوند گذاشته مهار این لیبیدو که هرچی هست دارد آن‌را تعقیب می‌کند نفر سوم، من‌ای هست که نتیجه‌ی چی هست؟ و در صحنه‌ای که می‌خواهد این بیفتد و دستش را می‌گیرد تعلیق انسان شروع می‌شود. آن قانونی که می‌خواهد این را نجات بدهد عملا تحت‌تأثیر لیبیدویی که دارد فرار می‌کند ما نمی‌دانیم کجا هست و چرا وجود دارد سقوط می‌کند می‌ماند من و آن حالت سرگشته‌ی لیبیدویش که بارها هم اشاره می‌کند زمانی‌که با میج نشسته از ملاقات مادلن برگشته و نشسته در اتاق در مبل فرو رفته (که از صحنه‌های معروف هیچکاک هست) می‌گوید چه‌کار می‌کنی؟ می‌گه ول می‌گردم برای این‌که حالا با مادلن آشنا شده حالا یک احساس اروتیک به مادلن دارد، که شاید مادلن دیگر برایش دست‌نیافتنی نباشد برمی‌گردد باز به یک مطلب دیگر می‌گوید من هیچی دارم برای خودم می‌گردم سرگشتگی‌اش آن سرگشتگی لیبیدوی اول فیلم است و بارها این‌را تکرار می‌کند این را کجا می‌گوید؟ آخرم که از آسایشگاه می‌آید باز دنبال همان تمایل جنسی‌اش می‌گردد از این محل به آن محل همه ایراد می‌گیرند که وقتی آن‌جا گیر افتاده روی پشت‌بام ما نمی‌فهمیم چه جوری او نجات یافته از آن‌جا درسته ما خیلی چیزهایش را نمی‌فهمیم در این سینما ما متوجه نمی‌شویم که چه‌طور یک دختر از طبقه پایین اجتماع از خونه‌اش فرار کرده به‌خاطر این‌که با شوهر مادرش نتوانسته بسازد آمده سانفرانسیسکو زندگی می‌کند چه‌طور می‌تواند آن‌قدر خوب نقش بازی کند یک بار همراه آقای سیف مصاحبه‌ای داشتیم راجع به فیلم رنگ خدا، آقای سیف مطلب خوبی را اشاره کردند و این‌که فیلم رنگ خدا براساس حوادث است که دارد از روی پل می‌رود پل خراب می‌شود و او می‌افتد خوب حالا اگر پل خراب نمی‌شود نمی‌افتاد چه اتفاقی برای فیلم می‌افتاد این ایرادی هست که ممکن است بتوانیم بر فیلم‌نامه بگیریم در قسمت اول فیلم وقتی‌که مادلن است چه‌طور حوادث به طریقی می‌رود که ما بتوانیم قصه را به آخر برسانیم از کجا معلوم آن‌ها فهمیدند که از پله‌ها که او می‌رود بالا ممکن است سرگیجه‌اش خوب نشود یا خوب شده باشد و بیاد بالا و ببیند این‌ها دارند چه کار می‌کنند؟ چه‌طور مادلن این‌قدر نقشش را زیرکانه بازی می‌کرد و از کجا چه چیزی اجازه داده بود به اسکاتی که روان‌پزشک بشه و بخواد او را تحلیل روانی کند که تو حالا کجایی؟ چه احساسی داری؟ این‌ها را شاید بتوانیم نقاطی در نظر بگیریم که رویش علامت سؤال بگذاریم اما نه! فیلم عاشقانه است این‌که از آن بالا چه جور نجات یافت مهم نیست مهم این است که خیلی این نماد را به‌عنوان نماد تولد می‌گذارند مخصوصا در تفکر فرویدی سقوط در خواب یعنی تولد یعنی به‌دنیا آمدن این سقوط را شما آخر فیلم هم می‌بینید وقتی آدم به دنیا می‌آید از یک اصلی که مال خودش بوده در واقع چون جنین احساس می‌کنه این مال خودشه احساس نمی‌کند خودش مال این است از این‌جا که آدم به دنیا می‌آید تعلیق‌اش از این‌جا شروع می‌شود تعلیق سینمایی هیچکاک این‌جا معنی پیدا می‌کند که چرا انسان‌ها در سینمای هیچکاک معلق‌اند؟ برای این‌که هیچکاک همیشه معلق است نه می‌توانسته دین‌اش را قبول کند نه می‌توانسته تفکراتش را قبول کند انسانی بوده شاید مشکلات خاص روانی هم داشته مشکلات خاص جنسی هم داشته همه‌ی این‌ها را داشته این آدم معلق، این تعلیق را در این‌جا این‌جور نشان می‌دهد دنیای سرگیجه آوری که یک نفر آمده و حالا نمی‌داند در این دنیای سرگیجه آور چه‌کار کند اما به هرحال رشد می‌کند به‌خاطر این‌که صحنه‌ی بعد که شما می‌بینید صحنه‌ای هست که پیش میج هست یک صحنه که بسیار زیباست یکی از صحنه‌های خوب سینمای هیچکاک است به‌خاطر این‌که دو تا آدم یکی میج هست که یک زن است طراح لباس زیر زنانه است و یکی این هست که به گونه‌ای هیچ‌چی از این چیزها سردرنمی‌آورد تمام صحنه‌هایی که گرفته می‌شود یعنی شات‌های متفاوتی که از این‌ها گرفته می‌شود المان‌های خاص خودش را دارد یعنی شما در یک قسمتی که میج را نشان نمی‌دهد اصلا المان مردانه نمی‌بینید و در قسمتی که اسکاتی را نشان می‌دهد المان‌های زنانه نمی‌بینید میج شروع می‌کند با این حرف زدن می‌گوید تو حالا دیگر بزرگ شدی و باید این چیزها را بدانی تو دیگر اون سرگیجه را نداری. کمکش می‌کند که بزرگ شود. میج درواقع نماد مادر است برای اسکاتی. مادری که دارد راهنمایی‌اش می‌کند اگر یادتان باشد صحنه‌ای که در آسایشگاه بود می‌گوید نترس مادر این‌جاست. نگران نباش من این‌جا هستم این نماد مادری میج هست درسته که گاهی اوقات آن گرایش فرویدی مادر به پسر یا پسر به مادر را پیدا می‌کند باتوجه به اعتقادی که هیچکاک به فروید دارد این خیلی خارق‌العاده نیست اما به هرحال مادر هست که می‌خواهد رشدش دهد در آن‌جا این کم‌کم می‌گه آره پله‌ی اول سرگیجه ندارم پله‌ی دوم ندارم اگر بروم بالاتر یک خورده سرگیجه دارم تا مسئله‌ی دوستش پیش می‌آید دوستی که علی‌رغم این‌که می‌گوید با هم همکلاس بودیم خیلی بزرگتر به نظر می‌رسد و همیشه بر اسکاتی برتری دارد یعنی شما در صحنه‌ی اولی که دوستش با او برخورد می‌کند هرجا نگاه می‌کنید این نشسته است و او پله‌ی بالایی قرار گرفته جز صحنه‌ی آخر دادگاه که وقتی کنار هم می‌ایستد کوتاه بودن و کوچک بودن او را نشان می‌دهد در این صحنه الستر پیدا می‌شود و بهش پیشنهاد زن را می‌کند همان مقامی که شیطان داشت بالاخره داستانی برایش ساخته که اسکاتی را با مادلن آشنا کند- مادلن که زن او نیست- می‌خواهد کاری کند که او به مادلن وابسته شود یک وابستگی‌ای پیدا کرد بعدش اون سوء‌استفاده را بکند یعنی گناهکاری هر دو این‌ها یعنی زن و ساده‌لوحی مرد را که باعث شد که به‌علت ساده‌لوحی‌اش از بهشت رانده شود چون اسکاتی آگاه است، درسته سرگیجه دارد حالا بعد از جریان دچار فراموشی می‌شود در دنیای ناآگاهی که باز دوباره آن تفکری که غالب می‌شود آن لیبیدویی که افزایش پیدا می‌کند بهش غالب می‌شود صحنه‌ی آشنایی‌اش همان صحنه‌ی آشنایی‌اش همان صحنه‌ی عاشقانه‌ی فیلم است وقتی می‌خواهد مادلن را به این نشانش بدهد با لباس سبزی نشانش می‌دهد که این رنگ سبز تا آخر فیلم در صحنه‌هایی که این‌ها هستند غالب است. این لباس سبز، آرایش مادلن، گردنبندی که دارد در اولین صحنه، مادلن را تبدیل به یک شاهکار هنری گرانبهای دست نیافتنی می‌کند مطلبی که رابین وود نوشته برای این شاهکار عشقی دست نیافتنی یک بحث معضل روانی دارد ولی ساده‌ترین‌اش این است که مرد معمولا درست است یا غلط. زن دست‌نیافتنی برایش جذاب تر است. مادلن برایش یک هم‌چین چیزی درست می‌شود وقتی که با آن لباس سبز با آن آرایش مو در رستورانی که زمینه‌ی قرمزی دارد. این تأثیر همیشه روی اسکاتی دارد به‌عنوان اولین عشق. همه‌ی زن‌ها را این شکلی می‌بیند زن دیگری که می‌بیند حتی اگر مادلن نباشد می‌خواهد این‌جور ببیند این زن دست نیافتنی به‌عنوان یک شاهکار عشقی برایش باقی می‌ماند تا وقتی که این دست یافتنی می‌شود چون به محض این‌که اثر هنری این موجود دست یافتنی می‌شود باید بمیرد مادلن به محض این‌که برای اسکاتی دست یافتنی می‌شود می‌میرد اسکاتی می‌رود یکی دیگر را پیدا می‌کند جودی را. جودی باید بمیرد به محض این‌که می‌شناسدش اما جودی برای این نمی‌میرد که خطا کرده برای این نمی‌میرد که آدم کشته برای این می‌میرد که مادلن نیست گناهش این است که مادلن نیست آن چیزی که ما می‌خواستیم در آن دنیا. موجود دست‌نیافتنی که خداوند بهمان گفته بود و حالا به این دنیا آمدیم دست یافتنی شده و نمی‌توانیم او را ببخشیم جودی هیچ‌وقت بخشیده نمی‌شود زن در سینمای هیچکاک هیچ‌وقت بخشیده نمی‌شود از آخر هم از آن بالا که خودش را می‌اندازد باز اسکاتی روی لبه‌ی برج کلیسا معلق ایستاه در خوابش هم که می‌بیند معلق است این آدم معلق است. این زن گناهکار بالفطره است که گناهش هیچ وقت پاک نمی‌شود در بیگانگان در ترن پاک نمی‌شود. در پرندگان پاک نمی شود همیشه این زن گناهکار است اما مشکل مرد این است که بهش احتیاج دارد این از تفکر دینی آلفرد هیچکاک ناشی می‌شود. والسلام.

• ارسال ۲۲ شهریور ۱۳۸۷

نوشته چرا انسان ها در سینمای هیچکاک معلق اند؟ اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

فیلم محصول سال ۱۳۲۱ خورشیدی ۱۹۴۳ میلادی
فیلمی آمریکایی به کارگردانی آلفرد هیچکاک است که در سال ۱۹۴۳ ساخته شد.
هیچکاک این فیلم را از فیلم‌های مورد علاقه‌اش می‌نامید؛ که همراه با بدنام از جمله شاهکارهای او در دهه ۱۹۴۰ به شمار می‌آید.
تاریخ اکران: ۱۲ ژانویهٔ ۱۹۴۳ (نیویورک)
کارگردان: آلفرد هیچکاک
مدت زمان فیلم: ۱ ساعت ۴۸ دقیقه
داستان از: گوردن مکدانل
آهنگ‌ساز: دیمیتری تیومکین، فرانتس لهار
بازیگران:
جوزف کاتن Uncle Charlie‬‎
ترزا رایت Young Charlie‬‎
مکدونالد کری Jack Graham‬‎
هیوم کرونین Herbie Hawkins‬‎
هنری تراورز Joseph Newton‬‎

جلسه ۱۰۵ کانون تحلیل‌گران سینما ۸۷/۰۵/۱۸

نقد فیلم سینمایی “سایهٔ یک شک” ساخته “آلفرد هیچکاک“

نوشته کانون ۱۰۵ : سایه یک شک Shadow of Doubt آلفرد هیچکاک اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

تیتراژ فیلم سینمایی «سرگیجه»

فیلم “سرگیجه” در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۳۸۵ در پنجاهمین جلسه کانون تحلیل گران سینما در آگاه فیلم به نمایش در آمدم و مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.

آنچه در پی می آید نظرات دکتر علی خزاعی فر است:

“سرگیجه” فیلمی متفاوت در سینمای “آلفرد هیچکاک”

این فیلم، از فیلم‌های مورد علاقه‌ی من است که بارها دیده‌ام و حرف‌های زیادی برای گفتن دارم که از عمده‌ی آن‌ها صرف‌نظر می‌کنم. فقط به نکته‌هایی اشاره می‌کنم.

بعد از تماشای فیلم اولین موردی که ما به آن برخورد می‌کنیم این است که فیلم را در چه طبقه‌ای جا دهیم؟ شاید به حسب آشنایی با سینمای “هیچکاک” این فیلم را در رده‌ی فیلم‌های وحشت قرار دهیم و آن‌را در ادامه‌ی کارهای “آلفرد هیچکاک” بررسی کنیم در حالی‌که من امروز در حین دیدن فیلم “سرگیجه” بیشتر دقت کردم دیدم اصلا حیف است که با این فیلم این‌طور برخورد کنیم. فیلم “سرگیجه” یک اثر رمانتیک است. یعنی اگر چه در یک اثر عشقی و رمانتیک جنبه‌های دیگری هم وجود دارد، ولی عشق در این فیلم بر سایر عناصر فیلم می‌چربد و اصلا بیراه نیست اگر “سرگیجه” ‌را یک فیلم عشقی فرض کنیم و در رده‌ی فیلم‌های عشقی قرار دهیم.

جنبه‌ای از عشق که در این فیلم بارز است چیزی است که انگلیسی‌ها به آن Option‌ می‌گویند. در فارسی معادل سلیس و روانی برایش نیست. شاید بشود گفت: پیله کردن به یک چیز. یک پیله کردن افراطی یا مرضی که در این فیلم عشقی بود که “اسکاتی” به “مادلن” پیدا کرد و پس از مرگش نمی‌خواست باور کند او مرده و بعد هم که دختری شبیه “مادلن” را پیدا کرد، سعی کرد به هر ترتیبی شده آن وجود از بین رفته را دوباره زنده کند. Opsetione یکی از آفات عشق است که طبعا باید کنترل شود وگرنه جنبه‌ی روانی پیدا می‌کند. فیلم “سرگیجه” از ابعاد گوناگونی نقد شده که یکی از آن‌ها نقد فمینیستی است که مردها، می‌خواهند زن‌ها را هرطور دوست دارند بسازند.

منتقدان در این فیلم بیش از سایر فیلم‌ها شخصیت خود “هیچکاک” را منعکس دیدند برای مثال تصویری که “هیچکاک” از زیبایی زنانه دارد در شکل یک زن بلوند غربی با آن ویژگی‌ها بروز می‌کند و مخصوصا نماهای نیمرخی که از “کیم نوآک” از ابتدا تا انتها زیاد می‌بینیم. به‌هر حال نقد این فیلم، نقد شخصیت “هیچکاک” هم هست.

ما فیلم‌های کلاسیک را که می‌بینیم با نوعی مسامحه بررسی می‌کنیم. هزار سؤال برای ما پیش می‌آید. مثلا؛ چرا صحنه‌ی دادگاه این‌قدر مسخره تمام شد – با یک جلسه – در حالی که اگر امروز این اتفاق بیافتد دادگاه خیلی خیلی پیچیده‌تر از این‌ها عمل می‌کند. ولی ما در فیلم‌های کلاسیک باور می‌کنیم. انگار همه‌ی منتقدان به‌نوعی قبول دارند که حالا تکنیک‌های Development کردن کاراکترها در آن زمان در همان حد بوده و لذا سال‌ها می‌گذرد و به جنبه‌های دیگری می‌پردازند. مسامحه وجود دارد یعنی منصفانه نیست ما امروز بعضی سؤال‌ها را از یک فیلمی که در دهه‌ی ۵۰ ساخته شده داشته باشیم چون اگر دقت کنید اساس هنر در سینما بر قرارداد است یعنی مثلا الان روز است صحنه‌ی بعد شب. خوب این یک قرارداد است که من پذیرفتم در کنار این قرارداد هزار قرارداد دیگر را هم پذیرفتم پس اگر ما بنا را بر این قراردادها بگذاریم نباید خیلی سخت بگیریم. تنها فیلمی که من یادم است که خیلی به معیارهای امروزی ساخته شده فیلم “همشهری کین” است شما اگر این فیلم را ببینید باورتان نمی‌شود که در دهه‌ی ۳۰ ساخته شده است.

کسی که آثار “هیچکاک” را دیده و بعد فیلم “سرگیجه” را می‌بیند متوجه می‌شود این فیلم اصلا با آثار دیگر “هیچکاک” قابل مقایسه نیست. شما این تفسیرها را روی فیلم‌های دیگر “هیچکاک” نمی‌توانید بگذارید. من “سرگیجه” را در رده‌ی آثاری قرار می‌دهم که تکنیک و فرم زیبایی دارد. شخصیت‌پردازی‌های خوبی دارد یعنی بیننده می‌بیند راحت است دوست دارد ولی این فیلم اصلا به آن سادگی نیست و یک کار کاملا متفاوت در کارهای “هیچکاک” است.

• منبع: سایت آگاه فیلم
• –علی خزاعی فر (بحث) ‏۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۱۰ (IRDT)

نوشته دکتر علی خزاعی فر: “سرگیجه” Vertigo فیلمی متفاوت در سینمای “آلفرد هیچکاک” اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.

تیتراژ فیلم سینمایی «سرگیجه»

فیلم “سرگیجه” در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۳۸۵ در پنجاهمین جلسه کانون تحلیل گران سینما در آگاه فیلم به نمایش در آمدم و مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.

آنچه در پی می آید نظرات دکتر علی خزاعی فر است:

“سرگیجه” فیلمی متفاوت در سینمای “آلفرد هیچکاک”

این فیلم، از فیلم‌های مورد علاقه‌ی من است که بارها دیده‌ام و حرف‌های زیادی برای گفتن دارم که از عمده‌ی آن‌ها صرف‌نظر می‌کنم. فقط به نکته‌هایی اشاره می‌کنم.

بعد از تماشای فیلم اولین موردی که ما به آن برخورد می‌کنیم این است که فیلم را در چه طبقه‌ای جا دهیم؟ شاید به حسب آشنایی با سینمای “هیچکاک” این فیلم را در رده‌ی فیلم‌های وحشت قرار دهیم و آن‌را در ادامه‌ی کارهای “آلفرد هیچکاک” بررسی کنیم در حالی‌که من امروز در حین دیدن فیلم “سرگیجه” بیشتر دقت کردم دیدم اصلا حیف است که با این فیلم این‌طور برخورد کنیم. فیلم “سرگیجه” یک اثر رمانتیک است. یعنی اگر چه در یک اثر عشقی و رمانتیک جنبه‌های دیگری هم وجود دارد، ولی عشق در این فیلم بر سایر عناصر فیلم می‌چربد و اصلا بیراه نیست اگر “سرگیجه” ‌را یک فیلم عشقی فرض کنیم و در رده‌ی فیلم‌های عشقی قرار دهیم.

جنبه‌ای از عشق که در این فیلم بارز است چیزی است که انگلیسی‌ها به آن Option‌ می‌گویند. در فارسی معادل سلیس و روانی برایش نیست. شاید بشود گفت: پیله کردن به یک چیز. یک پیله کردن افراطی یا مرضی که در این فیلم عشقی بود که “اسکاتی” به “مادلن” پیدا کرد و پس از مرگش نمی‌خواست باور کند او مرده و بعد هم که دختری شبیه “مادلن” را پیدا کرد، سعی کرد به هر ترتیبی شده آن وجود از بین رفته را دوباره زنده کند. Opsetione یکی از آفات عشق است که طبعا باید کنترل شود وگرنه جنبه‌ی روانی پیدا می‌کند. فیلم “سرگیجه” از ابعاد گوناگونی نقد شده که یکی از آن‌ها نقد فمینیستی است که مردها، می‌خواهند زن‌ها را هرطور دوست دارند بسازند.

منتقدان در این فیلم بیش از سایر فیلم‌ها شخصیت خود “هیچکاک” را منعکس دیدند برای مثال تصویری که “هیچکاک” از زیبایی زنانه دارد در شکل یک زن بلوند غربی با آن ویژگی‌ها بروز می‌کند و مخصوصا نماهای نیمرخی که از “کیم نوآک” از ابتدا تا انتها زیاد می‌بینیم. به‌هر حال نقد این فیلم، نقد شخصیت “هیچکاک” هم هست.

ما فیلم‌های کلاسیک را که می‌بینیم با نوعی مسامحه بررسی می‌کنیم. هزار سؤال برای ما پیش می‌آید. مثلا؛ چرا صحنه‌ی دادگاه این‌قدر مسخره تمام شد – با یک جلسه – در حالی که اگر امروز این اتفاق بیافتد دادگاه خیلی خیلی پیچیده‌تر از این‌ها عمل می‌کند. ولی ما در فیلم‌های کلاسیک باور می‌کنیم. انگار همه‌ی منتقدان به‌نوعی قبول دارند که حالا تکنیک‌های Development کردن کاراکترها در آن زمان در همان حد بوده و لذا سال‌ها می‌گذرد و به جنبه‌های دیگری می‌پردازند. مسامحه وجود دارد یعنی منصفانه نیست ما امروز بعضی سؤال‌ها را از یک فیلمی که در دهه‌ی ۵۰ ساخته شده داشته باشیم چون اگر دقت کنید اساس هنر در سینما بر قرارداد است یعنی مثلا الان روز است صحنه‌ی بعد شب. خوب این یک قرارداد است که من پذیرفتم در کنار این قرارداد هزار قرارداد دیگر را هم پذیرفتم پس اگر ما بنا را بر این قراردادها بگذاریم نباید خیلی سخت بگیریم. تنها فیلمی که من یادم است که خیلی به معیارهای امروزی ساخته شده فیلم “همشهری کین” است شما اگر این فیلم را ببینید باورتان نمی‌شود که در دهه‌ی ۳۰ ساخته شده است.

کسی که آثار “هیچکاک” را دیده و بعد فیلم “سرگیجه” را می‌بیند متوجه می‌شود این فیلم اصلا با آثار دیگر “هیچکاک” قابل مقایسه نیست. شما این تفسیرها را روی فیلم‌های دیگر “هیچکاک” نمی‌توانید بگذارید. من “سرگیجه” را در رده‌ی آثاری قرار می‌دهم که تکنیک و فرم زیبایی دارد. شخصیت‌پردازی‌های خوبی دارد یعنی بیننده می‌بیند راحت است دوست دارد ولی این فیلم اصلا به آن سادگی نیست و یک کار کاملا متفاوت در کارهای “هیچکاک” است.

• منبع: سایت آگاه فیلم
• –علی خزاعی فر (بحث) ‏۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۱۰ (IRDT)

نوشته دکتر علی خزاعی فر: “سرگیجه” Vertigo فیلمی متفاوت در سینمای “آلفرد هیچکاک” اولین بار در SAYF.IR. پدیدار شد.