پیش درآمدی بر لهجه مشهدی

لهجه ها چون رودهایی هستند که دریا را می سازند.

خراسان بزرگ سرشار از این لهجه هاست و لهجه مشهدی یکی از آنها.

اما گاهی افراد نا آگاه آنرا به تمسخرگرفته و با کلمات روستایی مخلوط و بیان می کنند.

در این مقال کوشش خواهد شد تا ضمن بیان ظرایف لهجه مشهدی،

گوشه ای از آثار بزرگان علم و ادب خراسان پهناور را نیز، برای نمونه شاهد مثال بیاوریم.

صرف افعال در لهجه مشهدی

افعال در لحجه مشهدی ، کوتاه ، موجز و تقریبا یک شکلند .

مثال:

فعل رفتن (حال ساده) : می روم، می روی، می رود / می رویم، می روید، می روند

مشهدی : مُرُم، مِری، مِرَه / مِرِم، مِرِن، مِرَن

فعل خوردن (حال ساده) : می خورم، می خوری، می خورد / می خوریم، می خورید، می خورند

مشهدی : مُخُرُم، مُخُری، مُخُرِه / مُخُرِم، مُخُرِن، مُخُرَن

اصطلاحات مشهدی

اصطلاحات ، همان تکه کلام هاست که به صورت روزمره در گفتار مشهدیها به کار می رود.

* یَرِه : نفر مقابل، آدم مشخص، شخص مورد نظر، یا شخصی که با او در حال صحبتیم.

مثال : یَرِه تَنِت مُخارِه ؟

یعنی : کتک می خوای ؟

* قُورُوت : بدون اجازه برداشتن چیزی، دو در کردن.

مثال : اگر یک مشهدی بگوید، خُودکارِت بُویِ قُورُوت مِدِه،

یعنی : می خواهد آنرا برای خودش بر دارد.

* اِی خواهَرِ مادَر : این اصطلاح ناسزا یا توهین نیست، بلکه یک مشهدی آنرا زمان عصبانیت، تعجب یا خشم به زبان می آورد.

مثال : اِی خواهَرِ مادَر، عَجَب آدَمیَِه !

یعنی : از رفتار آن شخص تعجب کرده و یا به خشم آمده است.

چند لغت مشهدی

کَفتَر : کبوتر.

مُوسا کُو تَقی : کبوتر چاهی یا قُمری.

شَخلِه : تَرُو فِرز، زبل، زرنگ.

لِمَشت : کثیف، نامرتب.

چُوسی : دستمال کبوتر بازها.

دُلَخ : گرد و غبار.

چَخ چَخی : با حال.

توشلِِِه : تیله.

حَچِه : تیر کمان.

تاس : کاسه ی مسی.

دُوری : ظرف یا بشقاب غذا خوری.

مَجمِعِه : سینی مسی بزرگ.

چادُر شَب : پارچه ای که با آن روی رختخوابها را می پوشاندند، یا روی لحاف کرسی پهن می کردند.

بُقچِه : پارچه ای که در آن لباسها را می گذاردند.

اُرسی : دمپایی.

بانوج : گهواره بچه.

تُنگ : ظرف نوشیدنی.

رازینِه : راه پله.

صِندُقخانِه : پَستو.

چارقَد : روسری.

تَشت : ظرف رختشویی.

تیار : درست کردن.

زنگیچه : آرنج.

غذاهای مخصوص مشهدی

آبگوشت مشهدی : که با دیزی سنگی و گوشت تازه پخته می شود.

شُلِه ی مشهدی : که با گوشت زیاد پخته و با قیمه همراه است.

اشعار مشهدی

( یَرِگِه ، شعر معروف ملک الشعرای بهار ، به لهجه مشهدی)

یَرِگِه کارِ مُو تُو دِرِه بالا می گیرِه

ذِرِه ذِرِه دِرِه عِشقِت تُو دِلُم جا می گیرِه

روزِ اَوَل بِه خُودُم گُفتُم ایَم مِثلِ بَقی

حالا کَم کَم می بینُم کار دِرِه بالا می گیرِه

–محمدرضا زوارزاده (بحث) ‏۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۷:۱۵ (IRDT)